Mevlana Halid i Nakşibendi ve Halidilik — Abdulcebbar Kavak

MEVLÂNÂ HÂLİD İ NALŞİBENDÎ VE HÂLİDÎLİK Hâlidîlik tarikatı 19 yüzyılın başlarında Nakşibendî Müceddidî olan Mevlânâ Hâlidi Bağdadî nin k s önderliğinde tüm Ortadoğu ya yayıldı Mevlânâ Hâlid ve halifeleri sayesinde Ortadoğu nun birçok bölgesinde yayılma imkânı bulan Hâlidîlik klasik tarikat anlayışının dışına çıkarak toplumu değişti ren ve dönüştüren bir aktör haline geldi Bu konumuyla Hâlidîlik tasavvufî etkinliklerinin yanı sıra Ortadoğu da gündemi etkilemeyi başardı Elinizdeki bu çalışmada ise Mevlânâ Hâlid in yaşadığı coğrafya ile Hâlidîliğin doğduğu ortam siyasî sosyal ilmî ve tasavvufî açıdan incelenmeye gayret edilmişti r Mevlânâ Hâlid in hayatı halifeleri ve eserleri üzerinde durulmuştur Hâlidîliğin doğuşu ve tarihî gelişim süreci başlığı altı nda Hâlidîliğin ortaya çıkışı ve yayılmasında etkili olan faktörler araştı rılmıştı r Ayrıca Hâlidîliğe Hâlidî tasavvuf geleneğinde nazarî ve amelî esaslara değinilmiş özellikle vahdet i vücûd keşf ve keramet gibi konularda Hâlidî şeyhlerinin farklı düşünceleri irdelenmişti r Yine Hâlidîliğin âdap ve erkânı üzerinde durulmuş ve yeni bakış açıları ile farklı uygulamaları sorgulanmıştı r

XIV asırda teşekkül eden Nakşibendiyye tarikatı kısa sürede Kâdiriyye Rifâiyye Sühreverdiyye gibi büyük tarikatlar arasında yerinialmıştır XVI asırdan itibaren Orta Asya ve Hindistan bölgelerinden başlayarak geniş bir coğrafyaya ulaşma imkânı bulanNakşibendiyye özellikle XVII asrın başlarında İmam ı Rabbânî Ahmed Sirhindî nin öncülüğünde Müceddidîliğin neşet etmesiylebüyük bir ivme kazanmıştır XIX asrın başlarında ise Hâlid i Bağdâdî olarak da tanınan Mevlânâ Hâlid Müceddidîliğin Ortadoğu nunneredeyse tamamına yayılmasını sağlayarak tarikatı dinî ilmî ve toplumsal dönüşümlerin başlıca aktörlerinden biri hâline getirmiştir Elinizdeki eser Hâlidîliğin doğuşunu ve yayılışını siyasi sosyal ilmî ve tasavvufi veçheleriyle ele almaktadır İlk bölümde MevlânâHâlid in hayatı şahsiyeti halifeleri ve eserleri incelenmekte ikinci bölümde tarikatın tarihî gelişimi Anadolu ve Ortadoğu daki yayılışı karşılaştığı muhalefet ve toplumsal tesirleri tartışılmaktadır Üçüncü bölümde ise Hâlidî tasavvuf geleneğinin nazarî ve amelî esasları adap ve erkânı yeni bakış açıları ile farklı uygulamaları ele alınmaktadır Uzun yıllara yayılan saha araştırmalarıyla hazırlanan bu çalışma Nakşibendî geleneğinin kuruluşundan Anadolu ya girişine MevlânâHâlid le birlikte kazandığı yeni dinamizmden Ortadoğu daki toplumsal yansımalarına kadar geniş bir perspektiften kapsamlı birinceleme sunmaktadır

Tarikatlar sadece tasavvuf alanında değil farklı toplumsal alanlarda da hizmet vermiş fonksiyonel kurumlardır Bu açıdan bakıldığında Nakşibendi Müceddidiliğin İslam aleminde siyasi sosyal ve kültürel alanlarda bir hareketlilik meydana getirdiği bilinmektedir 17 ve 18 asırlarda Hindistan sınırlarını aşarak Anadolu başta olmak üzere Ortadoğu nun bazı bölgelerinde etkili olmaya başlayan Müceddid iliğin önde gelen simalarından biri olan Mevlana Halid i Bağdacri mensup olduğu bu tasavvufi geleneği yetiştirdiği halifeleriyle 19 asra taşımayı başarmıştır Bu çalışmada Mevlana Halid ile onun ismine nisbetle Halidîlik olarak anılan tasavvuf hareketin ilk ortaya çıktığı Irak ın Musul vilayetinin Süleymaniye sancağı ile sonradan yayıldığı bölgelerde meydana getirdiği tasavvufi ve toplumsal değişim ve gelişim süreci konu edinilmektedir Tanıtım Bülteninden

MEVLÂNÂ HÂLİD İ NALŞİBENDÎ VE HÂLİDÎLİK Hâlidîlik tarikatı 19 yüzyılın başlarında Nakşibendî Müceddidî olan Mevlânâ Hâlidi Bağdadî nin k s önderliğinde tüm Ortadoğu ya yayıldı Mevlânâ Hâlid ve halifeleri sayesinde Ortadoğu nun birçok bölgesinde yayılma imkânı bulan Hâlidîlik klasik tarikat anlayışının dışına çıkarak toplumu değişti ren ve dönüştüren bir aktör haline geldi Bu konumuyla Hâlidîlik tasavvufî etkinliklerinin yanı sıra Ortadoğu da gündemi etkilemeyi başardı Elinizdeki bu çalışmada ise Mevlânâ Hâlid in yaşadığı coğrafya ile Hâlidîliğin doğduğu ortam siyasî sosyal ilmî ve tasavvufî açıdan incelenmeye gayret edilmişti r Mevlânâ Hâlid in hayatı halifeleri ve eserleri üzerinde durulmuştur Hâlidîliğin doğuşu ve tarihî gelişim süreci başlığı altı nda Hâlidîliğin ortaya çıkışı ve yayılmasında etkili olan faktörler araştı rılmıştı r Ayrıca Hâlidîliğe Hâlidî tasavvuf geleneğinde nazarî ve amelî esaslara değinilmiş özellikle vahdet i vücûd keşf ve keramet gibi konularda Hâlidî şeyhlerinin farklı düşünceleri irdelenmişti r Yine Hâlidîliğin âdap ve erkânı üzerinde durulmuş ve yeni bakış açıları ile farklı uygulamaları sorgulanmıştı r

XIV asırda teşekkül eden Nakşibendiyye tarikatı kısa sürede Kâdiriyye Rifâiyye Sühreverdiyye gibi büyük tarikatlar arasında yerinialmıştır XVI asırdan itibaren Orta Asya ve Hindistan bölgelerinden başlayarak geniş bir coğrafyaya ulaşma imkânı bulanNakşibendiyye özellikle XVII asrın başlarında İmam ı Rabbânî Ahmed Sirhindî nin öncülüğünde Müceddidîliğin neşet etmesiylebüyük bir ivme kazanmıştır XIX asrın başlarında ise Hâlid i Bağdâdî olarak da tanınan Mevlânâ Hâlid Müceddidîliğin Ortadoğu nunneredeyse tamamına yayılmasını sağlayarak tarikatı dinî ilmî ve toplumsal dönüşümlerin başlıca aktörlerinden biri hâline getirmiştir Elinizdeki eser Hâlidîliğin doğuşunu ve yayılışını siyasi sosyal ilmî ve tasavvufi veçheleriyle ele almaktadır İlk bölümde MevlânâHâlid in hayatı şahsiyeti halifeleri ve eserleri incelenmekte ikinci bölümde tarikatın tarihî gelişimi Anadolu ve Ortadoğu daki yayılışı karşılaştığı muhalefet ve toplumsal tesirleri tartışılmaktadır Üçüncü bölümde ise Hâlidî tasavvuf geleneğinin nazarî ve amelî esasları adap ve erkânı yeni bakış açıları ile farklı uygulamaları ele alınmaktadır Uzun yıllara yayılan saha araştırmalarıyla hazırlanan bu çalışma Nakşibendî geleneğinin kuruluşundan Anadolu ya girişine MevlânâHâlid le birlikte kazandığı yeni dinamizmden Ortadoğu daki toplumsal yansımalarına kadar geniş bir perspektiften kapsamlı birinceleme sunmaktadır

Tarikatlar sadece tasavvuf alanında değil farklı toplumsal alanlarda da hizmet vermiş fonksiyonel kurumlardır Bu açıdan bakıldığında Nakşibendi Müceddidiliğin İslam aleminde siyasi sosyal ve kültürel alanlarda bir hareketlilik meydana getirdiği bilinmektedir 17 ve 18 asırlarda Hindistan sınırlarını aşarak Anadolu başta olmak üzere Ortadoğu nun bazı bölgelerinde etkili olmaya başlayan Müceddid iliğin önde gelen simalarından biri olan Mevlana Halid i Bağdacri mensup olduğu bu tasavvufi geleneği yetiştirdiği halifeleriyle 19 asra taşımayı başarmıştır Bu çalışmada Mevlana Halid ile onun ismine nisbetle Halidîlik olarak anılan tasavvuf hareketin ilk ortaya çıktığı Irak ın Musul vilayetinin Süleymaniye sancağı ile sonradan yayıldığı bölgelerde meydana getirdiği tasavvufi ve toplumsal değişim ve gelişim süreci konu edinilmektedir

Mevlana Halid i Bağdadi ve Halidilik

Tarikatlar sadece tasavvuf alanında değil farklı toplumsal alanlarda da hizmet vermiş fonksiyonel kurumlardır Bu açıdan bakıldığında Nakşibendi Müceddidiliğin İslam aleminde siyasi sosyal ve kültürel alanlarda bir hareketlilik meydana getirdiği bilinmektedir 17 ve 18 asırlarda Hindistan sınırlarını aşarak Anadolu başta olmak üzere Ortadoğu nun bazı bölgelerinde etkili olmaya başlayan Müceddid iliğin önde gelen simalarından biri olan Mevlana Halid i Bağdacri mensup olduğu bu tasavvufi geleneği yetiştirdiği halifeleriyle 19 asra taşımayı başarmıştır Bu çalışmada Mevlana Halid ile onun ismine nisbetle Halidîlik olarak anılan tasavvuf hareketin ilk ortaya çıktığı Irak ın Musul vilayetinin Süleymaniye sancağı ile sonradan yayıldığı bölgelerde meydana getirdiği tasavvufi ve toplumsal değişim ve gelişim süreci konu edinilmektedir Tanıtım Bülteninden

Mevlana Halid i Bağdadi ve Halidilik