Millî Mücadele de Adana ve Havalisi 1918 1922 — Kemal ÇELİK

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ KISALTMALAR GİRİŞ MONDROS MÜTAREKESİ NE KADAR ADANA VE HAVALİSİ YÖRENİN COĞRAFÎ TARİHÎ VE SİYASÎ ÖNEMİ İTİLÂF DEVLETLERİ NİN YÖRE İLE İLGİLİ EMELLERİ 1 Yörenin Coğrafi Tarihî ve Siyasî Durumu 2 İngiltere nin Yöre Üzerindeki Düşünce ve Emelleri 3 Fransa nın Yöre İle İlgisi ve Ermeni Sorunu a Fransa nın Yöre İle İlgisi b Ermeni Sorunu 4 I Dünya Savaşı Sırasında İtilâf Devletleri Arasında Yapılan Gizli Antlaşmalar ve Bu Antlaşmaların Adana ve Havalisi İle İlgili Hükümleri 5 Mondros Mütarekesi Öncesinde Adana ve Havalisi nin Durumu I BÖLÜM MONDROS MÜTAREKESİ DÖNEMİ NDE ADANA VE HAVALİSİ NİN DURUMU İNGİLİZ VE FRANSIZ İŞGALİ A Mondros Mütarekesi nin Yöre İle İlgili Hükümleri ve Bu Hükümlere Gösterilen Tepkiler 1 Mondros Mütarekesi nin Yöre İle İlgili Hükümleri a Mütarekeye Osmanlı Mebusan Meclisi nde Gösterilen Tepkiler b Mütarekenin Halk Üzerindeki Tepkileri c Yurt Dışındaki Tepkiler 2 Mustafa Kemal Paşâ nın Adana ya Gelmesi Mütareke Hükümlerine Tepkisi ve Yörede Kurtuluşa Yönelik İlk Faaliyetleri 3 Yörenin İşgali İle İlgili Gelişmeler ve İşgal Haberlere Karşı İlk Tepkiler B Mondros Mütarekesi Hükümleri nin Uygulanması Adana ve Havalisi nin İngiliz ve Fransızlar Tarafından İşgali 1 Mondros Mütarekesi Hükümleri nin Uygulanması 2 Adana ve Havalisi nin İngiliz ve Fransızlar Tarafından İşgali a Dörtyol un İşgali ve Millî Mücadele de İlk Kurşun b Mersin in İşgali c Tarsus un İşgali d Adana nın İşgali e Toros Tünelleri Pozantı Akköprü ve Çiftehan ın İşgali f Ceyhan ın İşgali g Osmaniye Bahçe ve Haruniye nin İşgali C İngiliz ve Fransızlar ın İşgal Politikası 1 İngilizler in İşgal Sırasında ve Sonrasında Türkler e Karşı Tutumu 2 Fransızlar ın İşgal Politikası ve Yörede Fransız Ermeni İşbirliği a Kilikya nın İdarî Yönden Ermenileştirilmesi b Ermeniler e Askerî Harekâtta Yer Verilmesi D İşgalin Gelişmesi Yörede Fransız Baskısı Ermeni Zulmü ve 1919 Yılı Olayları 1 Adana nın Doğu Cephesi Sancakları ndaki Olaylar a Kozan Sancağı ndaki Olaylar b Osmaniye Cebel i Bereket Sancağı ndaki Olaylar 2 Adana Batı Cephesi ndeki Mersin de İşgal Yönetimi 3 Mersin Sancağı nda 1919 Yılı Olayları a Tece Fâciası b Başnalar Çarpışması c Yeniköy Fâciası d Mersin Hükümet Konağı na Fransız Bayrağı Çekilmesi Olayı e Posta Arabası Bayrağı Olayı f Şarklı Sait Çetesi ve Dağlı Köyü Olayı g Arslanköy Efrenk Bucağı Baskını h Mersin de Silâhların Toplanması Kararı 4 İşgal Kuvvetleri Komutası nda Değişiklik Yapılması ve Fransız Takviye Kuvvetleri nin Gelmesi 5 Yörenin Yönetimi Konusunda Halkoylaması ve Manda Meselesi II BÖLÜM SURİYE İTİLÂFNÂMESİ YÖREDE GİZLİ MİLLİ CEMİYETLER VE KUVA YI MİLLİYE CEPHELERİNİN KURULMASI A İngilizler in Yöreyi Fransızlar a Terketme Kararı ve Suriye İtilafnâmesi 1 İngilizler in Yöreyi Fransızlar a Terketme Kararı ve Nedenleri 2 Suriye İtilâfnâmesi 3 Suriye İtilâfnâmesi ne Tepkiler ve Mustafa Kemal Paşa 4 Suriye İtilâfnâmesi nin Uygulanması Yörede Mülkî ve Askerî Yönetimin Fransızlar a Geçmesi B Adana da Gizli Millî Teşkilât Kilikyalılar Cemiyeti ve Kilikya Müdâfaa i Hukuk Cemiyeti 1 Adana da Gizli Milli Teşkilât ın Kuruluş Nedenleri ve Faaliyetleri 2 Kilikyalılar Cemiyeti nin Kuruluşu ve Çalışmaları 3 Kilikya Müdâfaa i Hukuk Cemiyeti nin Kuruluşu ve Faaliyetleri 4 Mersin de Kurulan Cemiyetler ve Faaliyetleri a İslâm Hayır Cemiyeti nin Kuruluşu ve Çalışmaları b Şii İslâm Hayır Cemiyeti c İslâm Araplar Hayır Cemiyeti d Birleşik Ermeni Cemiyeti Ermeni Cemiyet i Müttehidesi e Rum Cemiyeti f Hrıstiyan Araplar Cemiyeti g Mûsevî Cemiyeti h Kürt Yardım Cemiyeti G Milli Mücadele de Hazırlık Dönemi Adana ve Havalisi Kuvayı Milliye Cepheleri nin Kurulması 1 İzmir in İşgali ve Millî Mücadele ye Etkisi 2 Türk Millî Akımı nın Doğuşu 3 Müdâfaa i Hukuk Cemiyetler i Millî Kongreler Heyet i Temsiliye ve Kuva yı Milliye a Müdâfaa i Hukuk Cemiyeti b Milli Kongreler ve Heyet i Temsiliye 4 Adana ve Havalisi Kuva yı Milliye Cepheleri nin Kurulması a Kilikya Kuva yı Milliye Umum Komutanlığı ile Adana Doğu ve Batı Cephesi Komutanlıkları nın Kurulması b Mersin ve Tarsus Kuva yı Milliye Komutanlığı nın Kurulması III BÖLÜM BÖLÜM ADANA DOĞU CEPHESİ NDEKİ KADİRLİ KOZAN FEKE SAİMBEYLİ HAÇİN HARUNİYE BAHÇE OSMANİYE VE CEYHAN DA KUVA YI MİLLİYE NİN TEŞKİLÂTLANMASI VE SAVAŞLAR A Adana nın Doğu Cephesi nde Kuva yı Milliye nin Teşkilâtlanması Çalışmaları 1 Develi de Kuva yı Milliye Teşkilâtı nı Kurma Çalışmaları 2 Adana Doğu Cephesi Komutanlığı nın Andırın daki Faaliyetleri B Kadirli de Millî Mücadele 1 Mondros Mütarekesi Dönemi nde Kadirli 2 Kadirli de Fransız ve Ermeniler in Hedef ve Faaliyetleri a Fransız İşgali nin Hedefi b Kadirli de Ermeniler in Hedef ve Faaliyetleri 3 Kadirli de Müdâfaa i Hukuk Heyeti nin Kurulması 4 Adana Doğu Cephesi Komutanlığı nın Kadirli yi İşgalden Kurtarma Çalışmaları Fransızlar ın Tahliyesi ve Kadirli nin İşgalden Kurtulması a Kadirli nin İşgalden Kurtarılması Çalışmaları b Fransızlar ın Tahliyesi ve Kadirli nin İşgalden Kurtarılması 5 Ermeniler in Kadirli yi Yeniden İşgal Etme Teşebbüsü 6 Kadirli nin Kurtuluşu ndan Sonra İlçede Kuva yı Milliye nin Teşkilâtlanması a Kadirli de Kuva yı Milliye nin Teşkilâtlanması b Kadirli de İâşe Teşkilâtı nın Kurulması 7 Kozan ve Çevredeki Türkler in Kadirli ye Sığınması Fransızların Hava Taarruzu a Kozan ve Çevredeki Türkler in Kadirli ye Sığınması b Fransızlar ın Kadirli yi Havadan Bombardımanı C Millî Mücadele de Feke ve Doğanbeyli Bakırdağı Rum Nahiyesi 1 Feke nin Düşman Tarafından İşgali 2 Doğanbeyli Bakırdağı Rum Nahiyesi ve Feke nin Milli Kuvvetler Tarafından İşgalden Kurtarılması 3 Kozan da 1920 Yılı Olayları Fransız ve Ermeni Zulmü ve Cinayetleri 4 Kozan Cephesi ndeki Savaşlar a Kargapazarı Savaşı b Kozan Hamam Köyü Olayı 5 Kadirli de Kozan Anadolu ve Rumeli Müdâfaa i Hukuk Heyeti ve İâşe Heyeti nin Kurulması a Kadirli de Kozan Anadolu ve Rumeli Müdâfaa i Hukuk Heyeti nin Kurulması b Kadirli de Kozan İâşe Heyeti nin Kurulması 6 Kozan Kuva yı Milliye Cephe Teşkilâtı nın Kurulması a Kozan Kuzey Cephesi nin Kurulması b Kozan ın Doğu Cephesi nin Kurulması c Kozan Batı Cephesi nin Kurulması d Kozan Güney Cephesi nin Kurulması 7 Kozan daki Fransız Kuvvetleri Fransızlar ın Tahliyesi ve Kozan ın İşgalden Kurtulması a Kozan daki Fransız Kuvvetleri b Fransızlar ın Tahliyesi Kozan ın İşgalden Kurtulması D Haruniye Bahçe Osmaniye ve Ceyhan da Milli Mücadele 1 Haruniye de Milli Kuvvetlerin Teşkili Fransız ve Ermenilerle Savaşlar ve Haruniye nin Düşman İşgalinden Kurtarılması 2 Osmaniye Cephesi ndeki Savaşlar a Kovanbaşı Savaşları h Kanlıgeçit Savaşları 3 Ceyhan Cephesi ve Mercin Savaşları a Ceyhan Cephesi b Mercin Savaşları 4 Saimbeyli Haçin Cephesi Saimbeyli nin Milli Kuvvetler Tarafından Kuşatılması ve Zaptı a Saimbeyli Haçin Cephesi b Saimbeyli Haçin nin Milli Kuvvetler Tarafından Kuşatılması c Saimbeyli Haçin nin Milli Kuvvetler Tarafından Zaptı 5 Tılan Muharebesi ve Mamure Baskını a Tılan Muharebesi b Mamure Baskını IV BÖLÜM ADANA NIN BATI CEPHESİ NDE KUVA YI MİLLİYE NİN TEŞKİLÂTLANMASI KARAİSALI NIN KURTULUŞU FRANSIZLAR A KARŞI POZANTI KARBOĞAZI SAVAŞLARI VE DİĞER GELİŞMELER A Adanâ nın Batı Cephesi nde Kuva yı Milliye nin Teşkilâtlanması ve Karaisalı nın İşgalden Kurtarılması 1 Adana nın Batı Cephesi nde Kuva yı Milliye nin Teşkilâtlanması 2 Karaisalı nın İşgalden Kurtuluşu 3 Karaisalı da Teşkilâtın Kurulması ve Gerekli İşlerin Plânlanması a Karaisalı da Teşkilâtın Kurulması b Karaisalı nın Kurtuluşu ndan Sonra Gerekli İşlerin Plânlanması B Pozantı Şosesi ve Demiryolu Üzerindeki Fransız Karakolları nın Millî Kuvvetler Tarafından Zaptedilmesi 1 Pozantı Şosesi Üzerindeki Çamalar ve Kadirhan ın Zaptı a Çamalan ın Zapa b Kadirhan ın Zaptı 2 Pozantı Demiryolu Üzerindeki Fransız Karakolları nın Zaptı a Kelebek Bucak ve Durak ın Zaptı b Hacıkırı nın Kuşatılması ve Zaptı c Belemedik in Kuşatılması ve Zaptı 3 Birinci Kavaklıhan Muharebesi 4 Ballıca ve Ziyarettepe Muharebeleri a Ballıca Muharebesi b Ziyarettepe Muharebesi 5 Fransızlar ın Ölüme Mahkûm Ettiği Onbeş Türk ün Kurtarılması Aflak ve İkinci Kavaklıhan Savaşları Şakirpaşa Çarpışması a Fransızlar ın Ölüme Mahkûm Ettiği Onbeş Türk ün Kurtarılması Aflak ve İkinci Kavaklıhan Savaşları Şakirpaşa Çarpışması b Aflak Savaşı c İkinci Kavaklıhan Savaşı d Şakirpaşa Çarpışması 6 Pozantı Kuşatması ve Taarruzları Fransızlar ın Çıkış Harekâtı ve Karboğazı Savaşı a Millî Kuvvetlerin Pozantı Kuşatması ve Taarruzları b Fransızlar ın Pozantı dan Çıkış Harekâtı ve Karboğazı Savaşı C Adana Batı Cephesi Kuva yı Milliye Teşkilâtı nın Kurulması D Adana Batı Cephesi nde İâşe Levâzım ve Sağlık Teşkilâtı nın Kurulması 1 İâşe ve Levâzım Teşkilâtı nın Kurulması 2 Adana Batı Cephesi nde Sağlık Teşkilâtı nın Kurulması V BÖLÜM KUVA YI MİLLİYE NİN MUT SİLİFKE MERSİN VE TARSUS DA TEŞKİLÂTLANMASI BU CEPHELERDE 1920 YILININ BAŞLICA SAVAŞLARI A Kuva yı Milliye nin Mut ve Silifke de Teşkilâtlanması 1 Konya daki Hazırlıklar ve Kuva yı Milliye nin Mut da Teşkilâtlanması 2 Mut da İlk Teşkilât ın Kurulması 3 Bu Dönemde Silifke Livası nın Durumu B Silifke de İlk Teşkilât ve Mut Bölüğü nün Kurulması 1 Silifke de İlk Teşkilât ın Kurulması 2 Mut da Kuva yı Milliye Mut Bölüğü nin Kurulması 3 Teşkilâtın Genişletilmesi ve Mut Bölüğü nün Düzenlenmesi 4 Silifke ve Mut daki Diğer Faaliyetler 5 Kuva yı Milliye nin Kırobası Mağara ndaki Faaliyetleri ve Kırobası Bucağı Müdâfaa i Hukuk Teşkilâtı nın Kurulması 6 Güzeloluk Keloluk da Teşkilât Kurulması 7 Gülnar da Teşkilât Kurulması ve Fedâi Müfrezeler Birliği nin Yeniden Düzenlenmesi a Gülnar da Teşkilât Kurulması b Fedâi Müfrezeler Birliği nin Yeniden Düzenlenmesi 8 Mut Müdâfaa i Hukuk Heyeti Kararlan ve Silifke de Teşkilât ın Yeniden Kurulması a Mut Müdâfaa i Hukuk Heyeti Toplantısı ve Alınan Kararlar b Silifke de Teşkilât ın Yeniden Kurulması C Milli Kuvvetlerin Mersin Havalisi ndeki Faaliyetleri Fransızlar ın Tutumu ve Mersin Jandarma Teşkilâtı nın Millî Kuvvetlere Katılması 1 Millî Kuvvetlerin Arslanköy Efrenk e Girmesi ve Arslanköy de Müdâfaa i Hukuk Heyeti nin Kurulması a Milli Kuvvetlerin Arslanköy Efrenk e Girmesi b Arslanköy de Müdâfaa i Hukuk Heyeti nin Kurulması 2 Fransızlar ın Bu Gelişmeler Karşısındaki Tutumu 3 Mersin Jandarma Teşkilâtı nın Durumu ve Mersin Seyyar Jandarma Bölüğü nün Millî Kuvvetlere Katılması a Mersin Jandarma Teşkilâtı nın Bu Sıradaki Durumu b Mersin Seyyar Jandarma Bölüğü nün Millî Kuvvetlere Katılması 4 Erçel ve Tömük de Müdâfaa i Hukuk Heyetleri nin Kurulması a Millî Kuvvetlerin Erçel e Gelmesi ve Erçel Müdâfaa i Hukuk Heyeti nin Kurulması b Tömük Müdâfaa i Hukuk Heyeti nin Kurulması D Tarsus ve Mersin de Müdâfaa i Hukuk Teşkilâtı nın Kurulması 1 Tarsus da Müdâfaa i Hukuk Teşkilâtı nın Kurulması 2 Mersin Müdâfaa i Hukuk Teşkilâtı nın Kurulması 3 Mersin Sancağı nda İlk Milletvekili Seçimi E Mersin ve Tarsus Cepheleri nde 1920 Yılının Başlıca Savaşları ve Olayları 1 Başnalar Savaşı 2 Nisan 1920 de Cereyan Eden Savaşlar ve Olaylar a Fransızlar ın Arpaç Sakarlar Köyü ne Baskını b Fransızlar a Nota Verilmesi c Fransızlar ın Mezitli Baskını d İçme Savaşı e Kızılyar Çiftliği Baskını ve Bazı Olaylar 3 Mersin Su Bendi Savaşları a Birinci Su Bendi Savaşı b İkinci Su Bendi Savaşı 4 Birinci Hacıtalip Çiftliği Savaşı 5 Temmuz 1920 deki Savaşlar a Tarsus Bağlar Savaşı b Rasim Bey Fabrikası Baskını c Gudubes Savaşı d İkinci Hacıtalip Çiftliği Savaşı 6 Fransız Kuvvetleri nin Adana dan Tarsus ve Mersin e Çıkış ve Dönüş Hareketi ve Küçük Ziyarettepe Savaşı a Fransızlar ın Adana dan Tarsus ve Mersin e Çıkış ve Dönüş Hareketi İle Molla Kerim ve Çeliktaş Müfrezesi nin Esir Düşmesi b Küçük Ziyarettepe Birinci Eshab ı Kehf Savaşı c İkinci Eshab ı Kehf Savaşı 7 Mersin Tarsus Cephesi ndeki Son Savaşlar a Karadirlik Savaşı b Emirler Savaşı c Üçüncü Eshab ı Kehf Savaşı VI BÖLÜM ADANA DA 1920 YILI OLAYLARI YIRMI GÜNLÜK GEÇİCİ MÜTAREKE KAÇ KAÇ OLAYI VE POZANTI NIN ADANA İL MERKEZİ YAPILMASI A Adana da 1920 Yılında Yirmi Günlük Geçici Mütareke ye Kadar Cereyan Eden Olaylar B Geçici Mütareke yi Hazırlayan Nedenler Türk Fransız Görüşmeleri ve Yirmi Günlük Geçici Mütareke 1 Geçici Mütareke yi Hazırlayan Nedenler ve Türk Fransız Görüşmeleri 2 Yirmi Günlük Geçici Mütareke nin İmzalanması ve Mütareke Şartları a Geçici Mütareke nin İmzalanması b Yirmi Günlük Geçici Mütareke nin Maddeleri C Geçici Mütareke nin Uygulanması ve Bu Mütareke Süresince Adana ve Çevresinde Cereyan Eden Olaylar 1 Geçici Mütareke nin Uygulanması 2 Geçici Mütareke Sırasında Adana ve Çevresinde Cereyan Eden Olaylar a İncirlik Fâciası b Hacıbayram ve Kocavezir Olayları c Kâhyaoğlu Fâciası d Camili ve Dedepınarı Fâciaları D Geçici Mütareke ye Karşı Gösterilen Tepkiler Mütarekenin Bozulma Nedenleri ve Sonuçlan 1 Geçici Mütareke ye Karşı Gösterilen Tepkiler 2 Geçici Mütareke nin Bozulma Nedenleri ve Sonuçları E Adana da Geçici Mütareke nin Bozulmasından Sonra Cereyan Eden Olaylar ve Kaç Kaç 1 Adana da Geçici Mütareke nin Bozulmasından Sonra Cereyan Eden Olaylar 2 Kaç Kaç Olayı a Kaç Kaç Olayı nı Hazırlayan Nedenler b Kaç Kaç Olayı nın Başlaması c Kaç Kaç Olayı nın Sonuçları F Misis ve Yüreğir Ovası Savaşları 1 Misis Savaşları 2 Yüreğir Ovası Savaşları G Mustafa Kemal Paşa nın Pozantı ya Gelmesi Pozantı nın Adana İl Merkezi Yapılması ve Mustafa Kemal in Adanalılara Beyânnâmesi ile Adana da Ermeniler in Kilikya Hrıstiyan Cumhuriyeti ni Kurması 1 Mustafa Kemal Paşa nın Adana Cephesi ni Teftiş Etmek Üzere Pozantı ya Gelmesi 2 Pozantı nın Adana İl Merkezi Yapılması 3 Adana da Ermeniler in Kilikya Hrıstiyan Cumhuriyeti ni Kurması H Fransızlar Lehindeki Propaganda ve Casusluk Faaliyetleri 1 Fransızlar Lehinde Propaganda ve Casusluk Faaliyetleri 2 Propaganda ve Casusluk Faaliyetlerinin Cephedeki Olumsuz Etkileri VII BÖLÜM 1920 YILI SONUNA KADAR FRANSIZLARLA SAVAŞLAR PARİS VE LONDRA KONFERANSLARI 1921 YILI OLAYLARI ANKARA İTİLÂFNÂMESİ VE ADANA HAVALİSİ NİN İŞGALDEN KURTULMASI A Fransızlarla Kurttepe Oba ve Yüreğir Ovası nda Savaşlar Fransız İşgal Komutanı nın Azli 1 Fransızlar ın Kurttepe Baskını 2 Fransızlar ın Oba ya Taarruzu 3 Fransızlar ın Yüreğir Ovası nda Tarama Harekâtı 4 Fransız İşgal Komutanı nın Görevden Alınması B Fransızlar ın Kurttepe ye İkinci ve Üçüncü Taarruzları 1 Fransızlar ın Kurttepe ye İkinci Taarruzu 2 Fransızlar ın Kurttepe ye Üçüncü Taarruzu C Millî Kuvvetlerde İç Gelişmeler D Fransızlarla 1920 Yılı Sonuna Kadar Yapılan Savaşlar Buruk Cephesi nin Durumu ve İstiklâl Mahkemesi Adana da 1 Fransızlar ın Millî Kuvvet Cephelerine Genel Taarruzu 2 Fadıl Savaşı 3 Fransızlar ın Buruk Cephesi ndeki Faaliyetleri ve İstiklâl Mahkemesi nin Adana İli nde Görevlendirilmesi E Paris Görüşmesi ve Lond

1 Yörenin Coğrafi Tarihi ve Siyasi Durumu 2 İngiltere nin Yöre Üzerindeki Düşünce ve Emelleri 3 Fransa nın Yöre İle İlgisi ve Ermeni Sorunu a Fransa nın Yöre İle İlgisi b Ermeni Sorunu 4 1 Dünya Savaşı Sırasında İtilâf Devletleri Arasında Yapılan Gizli Antlaşmalar ve Bu Antlaşmaların Adana ve Havalisi İle İlgili Hükümleri 5 Mondros Mütarekesi Öncesinde Adana ve Havalisi nin Durumuc