Mısır da Jön Türk Basın ve Edebiyatı — Servet Tiken

Türk düşünce siyaset ve edebiyat hayatının en önemli aktörlerinden olan Jön Türkler Meşrutiyet in ilanı arzusuyla hareket eden muhalif bir oluşumdur İhtilalci fikirler taşıyan ve genel bir adlandırmayla Jön Türk diye anılan bu muhalifler Sultan II Abdülhamid in saltanat yıllarında İstanbul da rahat hareket edemeyince ülke dışındaki merkezlerde teşkilatlanarak basın ve yayın faaliyetine yönelirler Aynı düşünce çizgisinde yer almayan ancak ortak paydaları Sultan II Abdülhamid e muhalefet olan aralarında devrin önemli simalarının da bulunduğu Jön Türkler ülke dışı merkezlerdeki mücadeleleri ve siyasi içerikli yayınlarıyla dikkat çekerler Sultan II Abdülhamid döneminde sürgün edildikleri ya da firar ettikleri birçok yerde kamuoyu oluşturmaya çalışan Jön Türklerin faaliyet gösterdiği merkezlerden biri de Mısır dır 19 yüzyılın başlarından itibaren birçok alanda İstanbul a ilham veren somutlaştırdığı yenilik düşüncesiyle İstanbul un kültür sanat ve edebiyat hayatını etkileyen eyalet bu yüzyılın sonunda merkezî yönetimin etkisinden hızla uzaklaşarak Jön Türklerin rahatça hareket edebildiği bir muhalefet karargâhına dönüşür Osmanlı Sultanının nüfuzunun azaldığı buna karşılık örtülü bir İngiliz egemenliğinin güç kazandığı Mısır da Jön Türkler büyük ölçüde bu siyasal tablonun ortaya çıkardığı rahatlıkla Meşrutiyet in ilanına kadar etkili olurlar Meşrutiyet öncesinde Mısır da Jön Türklerin basın ve edebiyat faaliyetlerini konu edinen bu çalışmada dönemin siyasal gelişmeleri ekseninde Sultan II Abdülhamid muhaliflerinin Mısır daki yayınları değerlendirilmiştir Bu dönemde ilk kez Mısır da yayımlanan eserler incelemeye dâhil edilmiştir İstanbul Paris ve Cenevre gibi merkezlerde de yayımlanan gazetelerin ise sadece Kahire dönemleri ele alınmıştır Yazarları Mısır da bulunmadığı hâlde burada yayımlanma imkânı bulan eserler ile bu dönemde başka merkezlerden şair ve yazarların Mısır da yayımlanmak üzere gönderdiği makale şiir makale ve kitaplar çalışmanın kapsamına alınmıştır Çalışmanın giriş bölümünde 19 yüzyılda Mısır ın siyasal ve kültürel yapısı üzerinde durularak Jön Türklerin Mısır ı tercih sebepleri ele alınmaya çalışılmıştır İstanbul ve Kahire arasındaki siyasal ve kültürel etkileşimin konu edildiği birinci bölümde 19 yüzyılda Mısır dan İstanbul a gelenlerin İstanbul kültür ve sanat hayatına yaptıkları katkılar ile çeşitli sebeplerle Mısır a gidenler tespit edilmeye çalışılmıştır Mısır da Jön Türk Basını başlıklı ikinci bölümde Jön Türklerin yayımladıkları gazete ve mecmualar siyasal gelişmeler temelinde ele alınmış içerikleriyle ilgili tanıtıcı bilgi verilmiştir Mısır da Jön Türk Edebiyatı başlıklı üçüncü bölümde ise Mısır da gazete ve mecmualarda yayımlanan ya da müstakil olarak basılan şiir hikâye roman tiyatro siyasi rüya ve eleştiri türündeki eserler öne çıkan temalarıyla değerlendirilmiştir