Modern Dönem Osmanlı Taşra Maliyesi

Bir toplumun idari örgütlenme biçimi kültürel yapısı maliyesi ve diğer kurumları sadece merkezî yapılar ve formel düzenlemeler eşliğinde anlaşılamaz Merkezi ayakta tutan kimi zaman da altını oyan taşra en az merkez kadar dikkate ve araştırılmaya değerdir Yakup Akkuş Modern Dönem Osmanlı Taşra Maliyesi adlı bu kitapta modern dönem 1864 1913 Osmanlı merkez maliyesi ile taşra maliyesi arasındaki ilişkileri ve devletin mali performansını dönemin diğer devletleri eşliğinde karşılaştırmalı biçimde ele alıyor Osmanlı maliyesini merkez ve taşra arasındaki idarî malî ilişkilere odaklanarak inceleyen kitap literatüre yöntemsel bir katkı yapıyor Bu yöntem Osmanlı malî reformlarının ve kurumsal değişim çabalarının merkez maliyesinin altyapısını oluşturan ve malî performansın temel belirleyicisi olan taşra maliyesi ele alınmadan analiz edilemeyeceği görüşüne dayanıyor Kitabın literatüre yaptığı teorik katkı ise yine ilk defa merkez ve taşra arasındaki idarî malî bağımlılıktan kaynaklanan sorunlara odaklanmış olması Akkuş a göre sorunların temelini Osmanlı vilayet idarelerinin 20 yüzyılın başlarına kadar tüzel kişilikten idarî malî özerklikten yoksunluğu oluşturmaktadır Bu merkeziyetçi idarî tercihle bağlantılı biçimde Osmanlı taşrasında teknik beşerî ve bürokratik yetersizlikler merkezin denetim yaptırım gücünün azlığı asil vekil sorunu yolsuzluklar işlem maliyetleri vergi para ve finansman sorunları kaynakların etkinsiz dağılımı heterojen toplumsal yapı vd karmaşık sorunlar yaşanmıştır Nihayet bu kısır döngü merkez ile taşra arasında kendini tekrarlayan ve birbirini besleyen fasit ilişkiler ağını ortaya çıkarmıştır Modern Dönem Osmanlısı nın fasit dairesi adeta Klasik Dönem adalet dairesi nin yerini almış gibidir Yakup Akkuş merkez ve taşra arasındaki bu sorunlu ilişkiler ağının Osmanlı nın Avrupa karşısındaki iktisadî malî geri kalmışlığını açıklamada işlevsel bir araç olarak kullanılabileceğini tartışıyor Bu yaklaşım da kitabı Osmanlı Tarihini Dünya Tarihi bağlamına oturtma çabasının bir parçası yapıyor