Modern ve Sonrası Mimarlık Tarihi Boyunca Mekan Örgütlenmesinin Evrimi — Şengül Öymen Gür

Şengül Öymen Gür ün 20 yüzyıl mimarlığının nitelikli kapsamlı ve özgün bir üst okumasını yaptığı yeni kitabı Modern ve Sonrası Mimarlık Tarihi Boyunca Mekân Örgütlenmesinin Evrimi YEM Yayın dan çıktı Modern ve Modern sonrası Mimarlığın üst okuması siyasi ekonomik etik lengüistik semantik estetik ve olgusal açılardan yapılabilirdi Bu kitapta ise Prof Dr Şengül Öymen Gür farklı bir yol izliyor mimari mekânın evriminin kuramsal aşamalarını göz önünde bulundurarak ve merkezi tarihe ülke bazında ekler yaparak klişeleşmiş mimarlık tarihinin kapsama alanını genişletiyor Böylece mimarlık tarihi ve kuramı mekân örgütlenmesi ve örgütlenmenin biçimsel araçları üzerinden yeniden okunuyor Mimarlık tarihine hep bir tasarımcı gözüyle bakan belleğini uyaranlardan kalkarak mimarlık tarihini gözden geçirip bağlantılar kuran Şengül Öymen Gür oldukça yorucu ve yoğun geçen kitabı hazırlama sürecini ve kitabın içeriğini şöyle özetliyor Ecphoria zamanların anısı algılam ve duygulamları olmadan olmaz Ormandan bakıp ağaçları görmeyi ağaçlardan bakıp ormanı görmeyi içeren çift yönlü bir süreçtir Bu nedenle çok yorucu bir süreç yaşadım bu kitabı yazarken İlerlemiş yaşın temkinli cesaretiyle çalıştım Mimarlık tarihini okumak seçerek anlatmak kadar mimariyi yerinde görmenin görmüş olmanın yararlarından söz etmiyorum bile Eleştirmenlere söylüyorum görmediğiniz yaşamadığınız binayı eleştiri yazılarınıza konu edinmeyin görmüş gibi anlatmayın Ben örnek olarak kendi yaşadıklarımı seçtim Mimari aşk gibidir yaşanmadan bilinmez Mimari mekânın örgütlenme özelliği yerel ve evrensel insanın grupların dünya topluluğunun yaşamına gerçek ve duygusal anlamda en içten en yakın dokunan en önemli tasarım özelliğidir Eğitimi itibariyle tarihçi olarak yetişmiş uzmanların neredeyse hiç değinmediği bu tasarım özelliği mimari gerçekliğin ta kendisidir Biçimlenmeyi ilgilendiren geometri ve sanatlarla ilgili boyut mekân örgütlenmesinin yanında ikincil bir öneme sahiptir Mekân örgütlenmesine bağlı olarak seçilen yapı ve yapım teknikleri örgütlenmenin belirleyicileri değil araçlarıdır Mekân örgütlenmesinin temel kavramları yer ve insan tanımıyla bağlıdır En iyi örgütlenme kavramları bu paradigmalardan kaynaklanır ve sonunda döner onlara hizmet ederler Bu nedenle bir mimarlık tarihi metni tarih boyunca ortaya konmuş yaratıcı buluşlar üzerine yoğunlaşarak okuyucunun mimari proje ile bağ kurmasını sağlamalı ve bu açıdan ilgisini çekmelidir Buradan kalkarak bu kitapta büyük bir mimari devrim olarak kabul ettiğim Modern Mimari dönemin insanın grupların ve toplumun davranış biçimini olumlu yönde etkileyen buluş niteliğindeki akan mekânlar yer tanımlamak yaratmak yer açmak yer tanımlayan çekirdek çözümler odaklar insan davranışına seçenek sunan tasarımda aksların artması ve karmaşıklaşması sağlıklı doğal ışıktan yararlanma gibi kavramlarını tanıttım Açık ofisler müzeler kütüphaneler yetimhaneler üniversite yerleşkeleri konutlar toplu konutlar gibi konularda Modern Mimari dönemde insan lehine yapılan tipolojik devrimleri anlattım Modern sonrası Mimari de mekân örgütlenmesi kavramları arasında doğanın dramatizasyonu doğanın yeniden üretimi doğal ve tarihi izlerle örgütlenme parçalılık fragmanlar parçalanma ve yayılma aradalık bağlamcılık senaryo yazmak tarihi elemanlar mahalle mevcut ve yeninin yaratıcı sentezi açılma kapanma zıtların birliği saydamlık dolaşım alanları atriyumlar galeriler aşırı bağlantılılık aşırı süreklilik ya da doğa gibi evrilmek vb konuları işledim Mekân olmayandan mekân yaratma konusuna kentsel tasarım insan ilişkilerine değindim Çevre duyarlılığı konusunda dünya mimarlarının verdiği tepkileri aktararak okuyucunun hevesini artırmak istedim Modern ve Modern sonrası Mimari de formatlar uluslararası düzeyde en hareketli en değiştirilebilir dönüştürülebilir kalıplardır Mekânın kimliğinden ve başarısından bağımsız bir biçimde dünyada dolaşıma girerler ama ilk sahipleri hep bellidir Bunlar arasında yatay ve düşey etkisi eşdeğer olan ızgaraların cephe dokusu oluşturması şerit pencereler köşe pencereler derin olmayan Barok hareketlerle monoton kütleleri canlandırmak Erken Modern pencere dokusunu değerlendirmek derinlik duygusu uyandıran revaklar arkatlar tarihten yorumlanan formatlarla eklektik giriş cepheleri tasarlamak çeşitli tarihi vurgular yapmak daire türevi şekillerle cepheyi hareketlendirmek ana girişi bir kolonla vurgulamak cephelerde kolon izlenimi veren elemanlar kullanmak kapalı çıkmalar dairesel balkonlar söveler yatay cephe bantları bant pencereler yapmak kütle parçalarının tekrarından cephe oluşturmak cepheleri renklendirmek cepheleri çift renkli yatay bantlardan oluşturmak derinlik duygusu uyandıran simetrik yırtıklar asimetrik yırtıklar yapmak giriş vurgusu olarak köşeleri oymak arabulucu bir form olarak üçgen veya kemer kullanmak düz ve eğri yüzeyleri aynı cephede bir arada kullanmak silindirik formları baskın olarak kullanmak cephelerde serpiştirilmiş üçgen prizmalardan pencere olarak yararlanmak cephelere kübik montajlar yapmak de Stijl artikülasyonlar yapmak büyük boşluklu cepheler cephelerde merdivenler cephelerde köprüler cephelerde yaşmaklar yapmak gibi kalıplar belirlendi Bunlar dünyadan ve yerelden örneklendi Tektonik ayrıntılar olarak belirlenen giriş merdivenleri balkonlar yırtıklar panjurlar brisse soleil ler jaluziler ve giriş saçakları gibi öğeler binanın tarzına uyumlu tektonik öğeler olarak belirlendi Bunları kullanmak kullanırken zamanın teknolojisini yakalamak mekânın dışavurumu kapsamında tarandı