Modernleşme ve Milliyetçilik — Suavi Aydın

Modernleşme ve Milliyetçilik Kitap Açıklaması Milliyetçilik şu günlerde herhalde gündemin ilk sırasını işgal eden bir sorun Bu sorunun başlangıcı 19 yüzyılın ilk yıllarına kadar gidiyor Bu kitabın amacı bu sorunu bugünkü yakıcılığı bakımından irdelemek değil daha gerilere başlangıç yıllarına giderek bu güncel fenomene ışık tutacak bir teorik sorgulamayı ve Osmanlı Devleti ni dağıtan bir süreç olarak o çağda ortaya çıkan bölgesel milliyetçilikleri bir arada görüp değerlendirmeyi sağlayacak bir sosyolojik denemeye girişmektir Bu deneme sırasında temel çaba bu fenomeni modernleşme kavram ve teorisiyle birlikte ele alıp eleştirmek olacaktır Sonuçta bugün bölgemizi yeniden kavuran bu sorunun çıkış yıllarında Batı Avrupa da görülen dinamiklerden farklı ve hiç de bu kavram ve teorinin doğrusal evrimci açıklamalarına yaklaşmayan perifer e özgü bir görünüm aldığı ortaya çıkmaktadır Bu bölge ne kapitalistleşmede içine sokulduğu kanal bakımından ne de etnik ve dinsel mozaiği bakımından modernleşme kuramının açıkladığı tarzda ve yollar içinden geçerek uluslaşma noktasına gelmiştir Bölgemizin içkin doğası bu türden bir ulusal geometriyi reddediyor daha üst oluşumlara ihtiyaç duyuyor Zira burada bütün halklar dinler ekonomiler iç içe girmiştir herkes birbirinin içindedir Bu karmaşayı ulus devletler lehine düzeltecek bir geometri yoktur ve ufukta da böyle bir geometriyi kendi adıyla literatüre sokacak bir Euclid görünmemektedir Esasen milliyetçilik ve uluslaşma nation building kapitalizm ve sanayi toplumu ile yaşıt fenomenler olmaları bakımından sadece bir duygu ve bilinç toparlanması ile açıklanamayacak kadar nesnel temelleri ortada olan sosyolojik gerçekliklerdir En başta 19 yüzyılın bütün milliyetçi kalkışma ve girişimleri güçlü yerel burjuvazilerin önderliğinde yaşanmıştır Bunların dışında kalanların temel çabası da kendi ulusal varlıklarını ayakta tutacak yerel burjuvazileri yaratmak veya bunları güçlendirmek esasına dayanmıştır Bu kervana geç katılan Batıdışı dünyadaki milliyetçi eğilimler yine Batı nın sömürgeci ve bilimsel oryantalistik slavistik antropolojik çalışmalar müdahaleleriyle ortaya çıkarılan bir kimlik bilincine yaslanmıştı Bu yeni kimlikle donanan asker bürokrat aydınlar Batı gibi olmanın yolunu onlar gibi ulus devletlere ve güçlü ulusal burjuvaziye sahip olmakta bu tek yönlü hatta girerek kalkınmakta aramışlardır Giderek Batı gibi olunacağı muasır medeniyet seviyesi ne erişileceği varsayımına dayanan bu doğrusal evrimci görüşün akıl hocalığını da özellikle İkinci Dünya Savaşı ndan sonra modernleşme kalkınma kuramları yaptı Bilimsel tartışma platformunda çoktan iflas etmesine karşın bu kuramların siyasal ve ekonomik alandaki etkinlikleri bu kalkınmacı ideolojiye dayanan IMF Dünya Bankası gibi ekonomik ve temel birimleri ulus devletler olan BM Avrupa Topluluğu NATO gibi siyasal ve askerî kuruluşlar eliyle sürdürülmekte Gerçek ile ideoloji arasındaki bu çatışma bakalım ne kadar sürecek ve nasıl sonuçlanacak Bölgemiz bu çatışmanın deneme sahası olarak bu sürecin acılarını çok yoğun yaşıyor Bu çalışmanın sınırlarının uzanmadığı İkinci Dünya Savaşı sonrası dünyasında milliyetçilik ve ulus devlet fenomeninin epeyce farklı bir görünüm aldığı da yadsınamaz bir gerçek Artık bu fenomenleri nesnel temelleri açısından sorgulamak ya da ele almak yeterli hatta çoğu zaman geçerli olmuyor Zira Rupert Emerson 1968 91 un dediği gibi bu fenomenlerin çağımıza özgü temel niteliklerinden biri de çeşitli halkların birbirin ardından birer ulus olarak varlıklarının bilincine çok canlı ve çoğu zaman başka herşeyi gözden silen bir şekilde varmış olmaları ya da hiç değilse bugüne kadar bir ulus olmadıkları halde şimdi bir ulus olma isteğini duymalarıdır Bu kitap bir tarih çalışması değildir O nedenle çalışma boyunca sözü edilen milliyetçiliklerin tarihleri aranmamalıdır Burada yapılmaya çalışılan bütünü birarada değerlendirerek bir sentez yoruma gi