Modernleşme ve Ulema Manastırlı İsmail Hakkı — Yakup Döğer

II Meşrutiyetin ilanıyla birlikte İttihatçılar yeni düzenin sahibidir ve bu düzenin Müslüman ahali nazarında meşrulaştırılması için ortaya bazı kavramlar atarlar ve bu kavramları ulema sınıfının kucağına bırakırlar Bu kavramların en çok tartışılan ve konuşulanları meşveret hürriyet müsavat eşitlik uhuvvet içtihad hamiyeti milliye Kanuni Esasi dir İttihatçıların bu kavramları ulemanın yeniden yorumlaması için ortaya atmaları ve ulema sınıfının kavramları ele alarak tamamen siyasi içeriklerle doldurarak yeniden yorumlaması süreç içerisinde yeni düzene bir zemin sağlamış ve ittihatçılara da yapıp edeceklerine dair nefes aldırmıştır Bu süreç içerisinde Manastırlı ilmi birikimini kullanmış yapabileceğinin en iyisini yeni düzenin lehine yapmıştır Yakup Döğer yakın tarih çalışmalarının ikincisinde Osmanlı modernleşmesinin hem iktidar hem de ulema tarafındaki etkisi ile örnek bir şahsiyet olan Manastırlı İsmail Hakkı yı ele alıyor İttihatçı çizgi ve dönemin ulema sınıfı arasındaki ilişki çatışma ve işbirliğinin ele alındığı eserde modernliğin yakın tarihteki seyrine ışık tutuluyor

II Meşrutiyetin ilanıyla birlikte İttihatçılar yeni düzenin sahibidir ve bu düzenin Müslüman ahali nazarında meşrulaştırılması için ortaya bazı kavramlar atarlar ve bu kavramları ulema sınıfının kucağına bırakırlar Bu kavramların en çok tartışılan ve konuşulanları meşveret hürriyet müsavat eşitlik uhuvvet içtihad hamiyeti milliye Kanuni Esasi dir İttihatçıların bu kavramları ulemanın yeniden yorumlaması için ortaya atmaları ve ulema sınıfının kavramları ele alarak tamamen siyasi içeriklerle doldurarak yeniden yorumlaması süreç içerisinde yeni düzene bir zemin sağlamış ve ittihatçılara da yapıp edeceklerine dair nefes aldırmıştır Bu süreç içerisinde Manastırlı ilmi birikimini kullanmış yapabileceğinin en iyisini yeni düzenin lehine yapmıştır Yakup Döğer yakın tarih çalışmalarının ikincisinde Osmanlı modernleşmesinin hem iktidar hem de ulema tarafındaki etkisi ile örnek bir şahsiyet olan Manastırlı İsmail Hakkı yı ele alıyor İttihatçı çizgi ve dönemin ulema sınıfı arasındaki ilişki çatışma ve işbirliğinin ele alındığı eserde modernliğin yakın tarihteki seyrine ışık tutuluyor

Tanzimat la başlayan Osmanlı modernleşmesinin önemli bir eşiği II Meşrutiyet le aşılmıştır Gelen yönetim de asla şeriatın kisvesine bürünmeyecek ve büründürülmeyecektir Meşruti idareyi ve Kanun i Esasi yi Şeriat ı İslamiye ile paralel değerlendirmek o dönemde yapılabilecek en sakıncalı sentezlerden biri değil de nedir Elmalılı Hamdi Efendi nin bu sentezinden yaklaşık yüz yıl sonra Müslüman Münevverler de bu kez İslam demokrasi İslam Milliyetçilik hatta İslam ve laikliğin birbirine zıt olmayan sistemler olduğunu öne sürecekler çeşitli sentezlemelere gidebileceklerdir Oysa Şeriat ı İslamiye nin dünya görüşlerinden bir görüş olmadığını diğer bazı dinler gibi sadece soyut olarak uhrevi yaşamı düzenlemediğini bir bütün olarak dünya ve ahireti ele alıp şekillendirme amacının olduğunu en iyi bilen ilmiye sınıfı olmalıydı Yakup Döğer Türkiye modernleşmesinde ulemanın ve özel olarak Elmalılı Hamdi Yazır ın fikri çelişkileri ve dönüşümünün süreç içindeki izlerini sürüyor Bu günlere nerelerden gelindiğinin ibretlik bir analizi

II Meşrutiyetin ilanıyla birlikte İttihatçılar yeni düzenin sahibidir ve bu düzenin Müslüman ahali nazarında meşrulaştırılması için ortaya bazı kavramlar atarlar ve bu kavramları ulema sınıfının kucağına bırakırlar Bu kavramların en çok tartışılan ve konuşulanları meşveret hürriyet müsavat eşitlik uhuvvet içtihad hamiyeti milliye Kanuni Esasi dir İttihatçıların bu kavramları ulemanın yeniden yorumlaması için ortaya atmaları ve ulema sınıfının kavramları ele alarak tamamen siyasi içeriklerle doldurarak yeniden yorumlaması süreç içerisinde yeni düzene bir zemin sağlamış ve ittihatçılara da yapıp edeceklerine dair nefes aldırmıştır Bu süreç içerisinde Manastırlı ilmi birikimini kullanmış yapabileceğinin en iyisini yeni düzenin lehine yapmıştır Yakup Döğer yakın tarih çalışmalarının ikincisinde Osmanlı modernleşmesinin hem iktidar hem de ulema tarafındaki etkisi ile örnek bir şahsiyet olan Manastırlı İsmail Hakkı yı ele alıyor İttihatçı çizgi ve dönemin ulema sınıfı arasındaki ilişki çatışma ve işbirliğinin ele alındığı eserde modernliğin yakın tarihteki seyrine ışık tutuluyor

II Meşrutiyetin ilanıyla birlikte İttihatçılar yeni düzenin sahibidir ve bu düzenin Müslüman ahali nazarında meşrulaştırılması için ortaya bazı kavramlar atarlar ve bu kavramları ulema sınıfının kucağına bırakırlar Bu kavramların en çok tartışılan ve konuşulanları meşveret hürriyet müsavat eşitlik uhuvvet içtihad hamiyeti milliye Kanuni Esasi dir İttihatçıların bu kavramları ulemanın yeniden yorumlaması için ortaya atmaları ve ulema sınıfının kavramları ele alarak tamamen siyasi içeriklerle doldurarak yeniden yorumlaması süreç içerisinde yeni düzene bir zemin sağlamış ve ittihatçılara da yapıp edeceklerine dair nefes aldırmıştır Bu süreç içerisinde Manastırlı ilmi birikimini kullanmış yapabileceğinin en iyisini yeni düzenin lehine yapmıştır Yakup Döğer yakın tarih çalışmalarının ikincisinde Osmanlı modernleşmesinin hem iktidar hem de ulema tarafındaki etkisi ile örnek bir şahsiyet olan Manastırlı İsmail Hakkı yı ele alıyor İttihatçı çizgi ve dönemin ulema sınıfı arasındaki ilişki çatışma ve işbirliğinin ele alındığı eserde modernliğin yakın tarihteki seyrine ışık tutuluyor

Tanzimat la başlayan Osmanlı modernleşmesinin önemli bir eşiği II Meşrutiyet le aşılmıştır Gelen yönetim de asla şeriatın kisvesine bürünmeyecek ve büründürülmeyecektir Meşruti idareyi ve Kanun i Esasi yi Şeriat ı İslamiye ile paralel değerlendirmek o dönemde yapılabilecek en sakıncalı sentezlerden biri değil de nedir Elmalılı Hamdi Efendi nin bu sentezinden yaklaşık yüz yıl sonra Müslüman Münevverler de bu kez İslam demokrasi İslam Milliyetçilik hatta İslam ve laikliğin birbirine zıt olmayan sistemler olduğunu öne sürecekler çeşitli sentezlemelere gidebileceklerdir Oysa Şeriat ı İslamiye nin dünya görüşlerinden bir görüş olmadığını diğer bazı dinler gibi sadece soyut olarak uhrevi yaşamı düzenlemediğini bir bütün olarak dünya ve ahireti ele alıp şekillendirme amacının olduğunu en iyi bilen ilmiye sınıfı olmalıydı Yakup Döğer Türkiye modernleşmesinde ulemanın ve özel olarak Elmalılı Hamdi Yazır ın fikri çelişkileri ve dönüşümünün süreç içindeki izlerini sürüyor Bu günlere nerelerden gelindiğinin ibretlik bir analizi