Mükellef Hakları ve Vergiye Gönüllü Uyum — Dr Güneş Çetin Gerger

MÜKELLEF HAKLARI VE VERGİYE GÖNÜLLÜ UYUM Dr Güneş Çetin GERGER Dünyada Mükellef Hakları Vergiye Gönüllü Uyum Sorunu Hak Kavramı Mükellef Hakkının Dayanakları Gelişim Ve Dünyada Yapılan Düzenlemeler Vergiye Gönüllü Uyumun Sağlanmasında Müklellef Haklarının Yeri Ve Önemi Türkiye de Vergi Usul Kanunu nda Ve Yargı Kararlarında Mükellef Hakları İç Hukuku Etkileyen Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi nde Vergi Mükellefi Hakları Vergi Usul Kanununda Mükellef Hakları Anayasa Mahkemesi Kararlarında Mükellef Hakları Danıştay Kararlarında Mükellef Hakları Mükellef Hakları Ve Vergiye Gönüllü Uyum Anket Çalışması Manisa Merkez İlçe Araştırmanın Amacı Araştırmanın Aracı Araştırmanın Yöntemi BİRİNCİ BÖLÜM DÜNYADA MÜKELLEF HAKLARI VERGİYE GÖNÜLLÜ UYUM SORUNU I HAK KAVRAMI MÜKELLEF HAKKININ DAYANAKLARI GELİŞİMİ VE DÜNYADA YAPILAN DÜZENLEMELER 17 A Hak Kavramı ve Niteliği 17 B Hakların Sınıflandırılması 19 1 Kamu Hakkı 21 2 Özel Hak 21 C Vergi Mükellefi Hakları 23 1 Vergi Mükellefi Kavramı 23 2 Vergi Mükellefi Hakkı 24 Ç Mükellef Hakları Bildirgelerinin Başlangıcı ve Gelişim Süreci 25 1 Modern Bildirgelerin Gelişimi 25 2 Mükellef Bildirgelerinin Gelişimi 27 D İnsan Hakları Bakımından Mükellef Hakları 28 E Mükellef Haklarının Kapsamının Sınıflandırılması 29 1 Yasal Dayanaklarını Yaratan Organlar ve Yasal Dayanakları Açısından Sınıflandırılması 29 a Birinci Derece Yasal Kaynaklar 30 aa Anayasalar 30 ab Uluslarüstü Kaynaklar 31 b İkinci Derece Yasal Kaynaklar 32 ba Kanunlar 32 bb Mükellef Hakları Bildirgeleri 33 2 Vergi İlkeleri Açısından Mükellef Haklarının Sınıflandırılması 34 a İktisadi Nitelikli Vergi İlkelerinden Doğan Mükellef Hakları 35 b Sosyal Nitelikli Vergi İlkelerinden Doğan Mükellef Hakları 36 c Mali Nitelikli Vergi İlkelerinden Doğan Mükellef Hakları 36 F OECD Açısından Mükellef Haklarının Kapsamı ve Sınıflandırılması ve OECD Ülkelerindeki Uygulamalar 36 G Mükellef Hakları Konusunda Güncel Uygulamalar ABD IRS ve Avusturalya ATO 43 1 Amerika Birleşik Devletleri IRS 44 2 Avusturalya ATO 45 H Dünyada Gelir İdaresinin Yeniden Yapılandırılmasında ve Vergiye Gönüllü Uyum Konusunda Mükellef Haklarının Artan Önemi 47 II VERGİYE GÖNÜLLÜ UYUMUN SAĞLANMASINDA MÜKELLEF HAKLARININ YERİ VE ÖNEMİ 48 A Vergilendirme Sanatı ve Vergi Psikolojisi 48 1 Vergilendirmenin Sınırı 50 a Vergilemenin Hukuki Sınırı 51 b Vergilemenin Mali Sınırı 52 c Vergilemenin İktisadi Sınırı 52 d Vergilemenin Siyasi Sınırı 53 e Vergilemenin Sosyo Kültürel Sınırı 53 f Vergilemenin Psikolojik Sınırı 53 2 Vergilendirme Sınırının Aşılmasının Sonuçları 54 a Vergiye Karşı Aktif Tepki 54 aa Vergi Kaçakçılığı 54 ab Verginin Reddi ve İsyanı 54 b Vergiye Karşı Pasif Tepki 54 ba Vergiden Kaçınma 55 bb Verginin Yansıtılması 55 bc Yatırımdan Vazgeçme 55 bd Tüketimi Kısma 56 be Boş Zamanı Tercih Etme 56 B Vergiye Gönüllü Uyum Kavramı ve Kapsamı 56 1 Gönüllü Uyum ve Uyumsuzluk Kavramı 56 2 Vergi Uyumsuzluğunun Türleri 57 C Vergiye Gönüllü Uyumu Etkileyen Faktörler 57 1 Ahlaki Faktörler 57 2 Vergi Ödemeyi Etkileyen Psikolojik Faktörler 60 a İçsel Motivasyon Kaynakları 60 aa Vergi Bilinci 61 ab Vergi Ahlakı 62 ac Vergi Kültürü 66 b Dışsal Motivasyon Kaynakları 69 ba Vergi Cezaları 69 bb Denetim Korkusu 69 3 Sosyal ve Demografik Faktörler 70 4 Ekonomik Faktörler 70 5 Vergi Yönetimi ile İlgili Faktörler 73 a Marjinal Vergi Oranları 73 b Vergi Kaçırma Olanakları 74 ba Vergi Ceza Oranlarının Durumu 74 bb Yakalanma Olasılığın Düşüklüğü 75 bc Vergi Denetimi 75 c Vergi Yükü Dağılımındaki Adalet 77 ç Vergi Mevzuatının Sürekli Değişmesi 77 d Vergi Mevzuatının Karmaşıklığı 78 e Mükellef Haklarının Yasalarda Açıkça Yer Almaması 80 f Vergi Afları 81 g Mali Aldanma 81 ga Vergi Aldanması 82 gb Harcama Aldanması 82 gc Mali Yanıltma 82 Ç Vergi Uyumunu Ölçmek İçin Kullanılan Yöntemler 83 İKİ