Mülteka Yeni Dizgi Tahkîkli — Kolektif

Mülteka l Ebhur Osmanlı âlimi ve fakihlerinden İbrahim el Halebi nin el Muhtâr Kenzü d Dekâ ik ve el Vikâye ile birlikte dördüncü asır Hanefî muhtasar geleneğini en iyi şekilde yansıtan Ahmed b Muhammed el Kudûrî nin el Muhtasar ını esas almak suretiyle kaleme aldığı güzide eserdir Bu kıymetli eser yazıldığı günden günümüze değin çok ilgi görmüş okunmuş ve okutulmuştur MÜTÛN İ ERBAA Hanefi mezhebinde mütûn i erbaa olarak bilinen müteahhirun devri Hanefî âlimleri arasında meşhur olan dört güzide eser vardır Bunlar Abdullah b Mahmûd el Mevsılî ö 683 1284 tarafından kaleme alınan el Muhtâr adlı eseridir Ebû Hanîfe nin görüşleri esas alınarak yazılmış bir muhtasardır Yine müellifi tarafından el İhtiyâr li Ta lili l Muhtâr adıyla şerh edilmiştir Ebü l Berekât en Nesefî ö 710 1310 tarafından kaleme alınan Kenzü d Dekâ ik adlı eseridir Üzerine 30 civarında şerh yapılmıştır En meşhurları şunlardır Tebyînü l Hakâ ik Fahreddin Osman b Ali ez zeyla î ö 743 1342 Remzü l Hakâ ik Bedrüddin el Aynî ö 855 1451 Mustahlasu l Hakâ ik Ebü l Kâsım es Semerkandî ö 888 1483 ten sonra el Bahru r Râ ik Zeynüddin İbn Nüceym ö 970 1563 Şerhu Kenzi d Dekâ ik Molla Miskîn ö 954 1547 Muzafferüddin İbnü s Sââtî ö 694 1295 tarafından kaleme alınan Mecma u l Bahreyn adlı eseridir Kudûrî nin el Muhtasarı ile Ebû Hafs Necmeddin en Nesefî nin el Manzûmetü n Nesefiyye si esas alınarak telif edilmiştir Tâcüşşerîa Burhânüşşerîa ö 709 1309 tarafından kaleme alınan Vikâyetü r Rivâye adlı eseridir Tâc ın torunu Sadrüşşerî aVikâye yi ihtisar edip en Nukâye adıyla yeni bir eser yazmıştır Molla Aliyyü l Kârî Nukâye yi Fethu Bâbi l İnâye adıyla şerh etmiştir ÖZETLE MÜLTEKA L EBHUR ESERİÖnemle şunu belirtelim ki Hanefî mezhebi tarihinde Mütûn i Erbaa olarak bilinen müteahhirun devri Hanefî âlimleri arasında meşhur olan dört eser vardır Bunlar sekizinci yüzyılın başından itibaren gerek fıkıh eğitimi gerekse fetva ve kazâ faaliyetlerinin temel metinleri olarak kabul edilmiştir el Muhtâr Abdullah b Mahmûd el Mevsılî ö 683 1284 Kenzü d Dekâ ik Ebü l Berekât en Nesefî ö 710 1310 Vikâyetü r Rivâye Burhânüşşerîa ö 709 1309 Mecma u l Bahreyn Muzafferüddin İbnü s Sââtî ö 694 1295 Mülteka l Ebhur İbrahim el Halebi Rahimehüllâh ın mütûn i erbaa denilen Kudûrî nin el Muhtasar ı ile el Muhtâr Kenzü d Dekâ ik ve el Vikâye gibi Hanefî fıkhının meşhur metinlerini süzerek kaleme aldığı en meşhur eseridir 17 000 den fazla fıkhî meseleyi ihtiva eden Mülteka l Ebhur Osmanlı medreselerinde ders kitabı olarak okutulmuş aynı zamanda kadıların ve müftülerin başvuru kaynaklarından birini teşkil etmiştir Mülteka l Ebhur Molla Hüsrev in Dürerü l Hükkâm ı ile birlikte Osmanlı Devleti nin yarı resmî hukuk külliyatı niteliğini taşıyan eser birçok defa basılmış olup üzerine elliden fazla şerh yazılmıştır MÜLTEKA L EBHUR ÜZERİNE YAPILAN BAZI ŞERHLERMülteka l Ebhur üzerine müellifi İbrahim el Halebî daha hayattayken birçok şerh yazılmıştır Müellifin talebesi Süleyman b Ali el Karamânî nin günümüze ulaşmayan şerhi Mültekâ şerhlerinin ilkidir Mekke den Kırım a Filibe den Kahire ye kadar Osmanlı coğrafyasının hemen her yerinde Mültekâ üzerine şerh yazılmıştır Mecrâ Ceryü l Enhur alâ Mülteka l Ebhur Nûreddin Mahmûd b Berekât ed Dımaşkî el Bâkânî ö 1003 1594 Ferâ idü Mülteka l Ebhur İsmâil b Sinâneddin Sivâsî ö 1047 1637 Halîcü l Bihâr Kasapzâde Muhammed b İbrâhim Gavvâsü l Bihâr Dervîş Muhammed b Ahmed er Rûmî Câmi u n Nukûl ve Lâmi u l Ukûl Mustafa b Ömer Üsküdârî ö 1093 1682 Şerhu l Mültekâ Muhammed b Muhammed el Halebî ö 1104 1693 İzhâru Ferâ idi l Ebhur ve Îzâhu Fevâ idi l Enhur fî Şerhi Mülteka l Ebhur Halîl b Resûl Sinobî Akçaçamî ö 1075 1664 Mecma u l Enhur fî Şerhi Mülteka l Ebhur Şeyhîzâde Abdurrahman ed Dürrü l Müntekâ fî Şerhi l Mültekâ Haskefî el Atâ fî Şerhi l Mültekâ Hisâlî Abdurrahman Çelebi Nûru t Tukâ Şerhu l Mültekâ Ali b Şerefeddin ed Dimyâtî ez Zarîfî ö 1110 1698 İksîru t Tukâ fî Tahrîri l Mültekâ Sun ullah b Sun ullah el Halebî Zâdü l Ukbâ fî Şerhi l Mültekâ Abdünnâfi b Sâlim Kırîmî Mühtedi l Enhur ilâ Mülteka l Ebhur Vahdetî Osman b Abdullah Cel vetî Edirnevî ö 1130 1718 el Mu âdil Sarı Ahmedefendizâde Abdürrahim b Ebû Bekir el Meslüv el Mar aşî ö 1149 1736 Kâşifü l Enhur fî Şerhi Mülteka l Ebhur Muhammed b Yûsuf ö 1170 1757 Kemâlü d Dirâye fî Cem i r Rivâye Mevlânâ Mehmed İzmirî Şerhu l Mültekâ Muhammed b Rüşdî b Mahmûd Kifâyetü l Ukûl ve n Nukûl Mehmed Hafîd Efendi Müntehe l Ebhur fî Şerhi Mülteka l Ebhur Nûh b Halîl b Sâlim Müntehe l Enhur Şerhu Mülteka l Ebhur Şah Mehmed Câmi u ş Şürûh Ahmed b İbrâhim A reczâde el Celvetî el Kastamonî Dürrü l Bihâr ve Künûzü l Ahyâr Hasan b Ali Kayserî Hatîb Battâl Menbaʿu l Enhur Şeyhülislâm Debbağzâde Mehmed Efendi Muvazzıhu Mülteka l Ebhur Gelibolu müftüsü Süleyman b Mustafa Şerhu Mülteka l Ebhur Murtazâ b Halîl Bozkırî Şerhu l Mültekâ Ayşî Mehmed Efendi MÜLTEKA L EBHUR UN MÜELLİFİ İBRAHİM EL HALEBİ ö 956 1549 Osmanlı nın mümtaz âlimlerinden ve fakihlerinden biri olan İbrahim el Halebi Rahimehüllâh doğum tarihi kesin olmamakla beraber Haleb te doğmuştur İlk dönemlerinde bir sanatla meşgulken gördüğü bir rüya üzerine ilme yönelmiştir Temel eğitimini Haleb te görmüş yanı sıra Şam da da bazı âlimlerden ders almıştır İlmi Kimliğiİbrahim el Halebi başlangıçta Kahire ye giderek yedi sene kadar akli ilimleri tahsil etmiş ve Haleb e dönmüştür Sonrasında kendisine ilim okumaktan maksadın nakli ilimleri tahsil etmek olduğu söylenmiş bunun üzerine Şam yoluyla Hicaza gitmeye karar vermiştir Şam a gelince Ebü l Mevâhib b Abdülbâkî İlyâs el Kürdî Muhammed Habbâl Şihâbüddîn Ahmed el Gazzî gibi âlimlerden okumuştur Ayrıca tasavvuf yolunda ise Abdülganî Nablüsî Rahimehüllâh tan istifade etmiştir Sonraları Hicaz yolculuğuna devam ederek Mekke i Mükerreme ye varmış ve orada bulunan ilim erbabından da istifade etmiştir İbrahim el Halebi Rahimehüllâh Mekke i Mükerreme de nakli ilmini de tamamladıktan sonra tekrar Kahire ye dönmüş ve orada bulunan Hanefî mezhebinin büyük âlimlerinden Seyyid Ali ed Darîr den ilmi çalışmasını devam ettirmiş ve çokça istifade etmiştir Aynı zamanda bu büyük âlimin ders vermede yardımcısı ve vekili olmuştur Ayrıca Kahire de Şeyh Mûsâ el Hanefî Şeyh Süleymân el Mansûrî Şeyh Sâlim en Nefrâvî Ahmed b Abdülmün im ed Demenhûrî Ali İmâdî Muhammed b Yûsuf Mensûr el Menûfî gibi âlimlerden de istifade ederek bir çoğundan icâzet almıştır Zahiri ve batıni ilmini ikmal ettikten sonra bir müddet tedris faaliyetin te bulunan İbrahim el Halebi Rahimehüllâh yüksek ilmi ve üstün şahsiyeti sebebiyle kısa bir süre içerisinde çok geniş ders halkası kurmuş ve birçok talebe yetiştirmiştir İcazet aldıktan sonra tedrisat döneminde ilk okuttuğu kitap Dürrü l Muhtâr kitabı olup yanı sıra Hidâye ve başka kitapları da okutmuştur İstanbul Hayatıİlmi zekâsı ve ifadesinin kuvvetliliği sebebi ile kısa sürede meşhur olan İbrahim el Halebi bir müddet talebe yetiştirdikten sonra 906 1500 yılı civarında İstanbul a gelerek yerleşmiştir Burada çeşitli camilerde imamlık ve tedris faaliyeti yaptıktan sonra Fâtih Camii ne imam olmuş ve ilmi faaliyeti burada da devam ettirmiştir Aynı şekilde Sultan Selîm ve Ayasofya Câmii medreselerinde ve Süleymaniye Medresesi nde de dersler vermiştir Vefatı ö 956 1549 İbrahim el Halebi Rahimehüllâh son derece mütevazi bir hayat sürmüş yumuşak huyluluğu ve nezaketiyle tanınmıştır Hemen hemen bütün zamanını ibadete ve ilme adamış ilmi kişiliği olarak özellikle fıkıh tefsir kıraat ve hadiste otorite kabul edilmiştir İstanbul da bulunduğu zaman zarfında Şeyhülislâmlık ve Kadı askerlik makamlarına gelecek zatların da bulunduğu birçok âlime ilim erbabına hocalık yapmıştır Ömrünün sonlarına doğru yaşı ilerlemiş ve bünyesi de zayıflamış olmasına rağmen ilme olan düşkünlüğünden dolayı gece gündüz kitap mütalaa etmiş ve teliflerde bulunmuştur Son söz olarak İbrahim el Halebi Rahimehüllâh Sâdî Çelebi nin Fatih te yaptırdığı Dârülkurrâ ya müderris olarak tayin edildiği görevinde iken doksan küsur yaşlarında vefat etmiş ve Edirnekapı Mezarlığı na defnedilmiştir Allah Teâlâ Rahmet Etsin Fakihlerle Haşreylesin Âmin GÜZİDE ESERLERİİbrahim el Halebi Rahimehüllâh birçok eser kaleme almış olup risâlelerinin çoğu kendi zamanında tartışma konusu edilen meselelerle alakalıdır Mülteka l Ebhur Halebi Kebir Gunyetü l Mütemellî fîŞerhi Münyeti l Musallî Halebi Sagir Muhtasaru Gunyeti l Mütemellî Ni metü z Zerî a fî Nusreti ş Şerî er Rahs ve l Vaks li Müstehilli r Raks el Kıyâm İnde Zikri Vilâdeti ResûlillâRisâle fi r Red alâ men İ tekade İslâme ÂŞerhu l Ebyâel Hilyetü ş ŞerîNazmü Sîreti n Nebî ve ŞTesfîhü l Gabî fî Tenzîhi Tebri eti İbn Arabî Risâle fî Hakkı Ebevey Nebiyyinâ Aleyhi s SelâMuhtasarü l Cevâhiri l Mudıyye fî Tabakâti l Hanefiyye Muhtasaru Fetâvâyı Tatarhâniyye el Müntehab mine l Fetâva t Tatarhâniyye el Fevâ idü l Müntehabe mine l Fetâva t Tatarhâniyye Risâletü l Himmesa Risâle fi l Mesh Kitâbü Fusûli l Erba îŞerhu l KasîTa lîkât ale l HidâTa lîkât ale l Islâh ve l Îzâh Mülteka l Ebhur Eserinin Hazırlanış ŞekliMüellifin muhtasarca hal tercümesi yapıldı Nas müellifin nüshasıyla mukabele edilerek hazırlanıldı Eserde yeni imlaî kaideler kullanıldı İsmi geçen imamlar için dua rumuz kalıbı kullanıldı Taş baskıda bulunan haşiyeler eklenildi Âyetler Mushaf tan alınarak çiçekli parantez içinde belirtildi Ayrıca âyetlerin referansları yapıldı Hadislerin tahricleri yapıldı ve iki kavis arasında belirtildi Ayrıca hadislerde müşkil yerler harekelendirildi Musannifin başlık koymadığı bazı konulara başlıklar eklenildi Aynı şekilde başlıklar iki köşeli parantez içinde belirtildi Eser baştan sona harekelendirildi Tanıtım Bülteninden