Neoliberalizmin Kısa Tarihi

Zamanın hızla akıp gittiği baş edilmesi güç bir serüvenin içinden çok kısa bir aralıktan yaşama bakmak zamanın bir kesitine tanık olup yorumlama çabasına girişmek ile bugünden geçmişi anlatmaya çalışmak maalesef her zaman aynı anlatıyı sağlayamıyor Bugün yaşananların birikimli bir zaman süreciyle gerçekleştiğini ve bu birikimi bugüne taşıyabildiğimiz ölçüde bugünü anlama çabamıza yaklaşabileceğimizi düşünüyorum Geçmişten geleceğe kurulan köprülerin yaşama tanıklık eden anların birbirine eklemlenmesiyle inşa edilebileceğini de bu anlamda söyleyebiliriz Bu kitap bu türden bir kaygıyla bir tanıklık ve bu tanıklığın aktarılması amacıyla oluşturulmuştur Sol dan bakmanın özellikle neoliberal dönemin tüm karmaşıklığı ve hegemonik gücüne rağmen bu ısrarı sürdürmenin ne kadar güç bir uğraşı olduğunu bu kısa zaman aralığı bize aslında fazlasıyla gösterdi Sol un giderek savrulduğu neoliberal tahribattan fazlasıyla nasibini aldığı bu süreç toplumsal alandaki aşınmanın belki de hızlanması açısından da önemli bir rol oynadı Gelen saldırıya karşı politik bir karşıtlığı üretme kaygısı sol un kendi politik referanslarıyla çelişen alanlarda konumlanmasına neden oldu diyebiliriz Yaşadığımız süreç aslında her şeyin aşındığı ama en fazla alışageldiğimiz sol un aşındığı bir dönemi bize gösteriyor Şimdi sol adına yeniden bir seçenek üretme kaygısı taşıyanlar şunu artık daha iyi biliyor ki sol dan bahsetmek bugün için dünden çok daha zor Neoliberal projenin ekonomi alanındaki tüm güzellemelerinin ve bunu küreselleşme adıyla sunumunun toplumsal izdüşümü kuşkusuz yoksulluk ve yoksunluk görüntüleriyle dolu Yaşam tüm boyutlarıyla yoksullaşırken doğal olarak yaşamı anlama değiştirme çabası olan politika da yoksullaştı sığlaştı ve toplumsal yaşamın içinden giderek uzaklaştı Biz bugüne dair söyleyeceklerimizi artık politik bir dile tercüme etmeksizin konuşmaya başladık ve kullandığımız dil vurguladığımız kavramlar yaratmaya çalıştığımız ilişkiler neoliberalizmin politik sınırlılığıiçine hapsoldu Bizi en çok şaşırtan şeyse bunca tahribata aşınmaya rağmen toplumsal yaşamın politik yansımalarının nasıl bu derece gerilediğine ilişkin görünümlerdir Bu gerileme kuşkusuz sadece sol siyasetin üremesi ve yenilenmesini kendi öz uğraşı kabul eden sol da yer alan partilerle sınırlı bir eleştiriyi barındırmıyor Toplumsal muhalefetin hatta toplumun önemli duyargalarının da aşınması körelmesi bu süreçte önemli rol oynadı Siyaset toplumdan bu anlamıyla beslenemezken toplumda siyasete kendisini ifade edememesi anlamında yabancılaştı

Başta Amerikan ekonomisi olmak üzere tüm dünyada yaşanan finansal çılgınlık panik ve çöküşler çağının tarihsel ve politik kökenleri bu kitabın konusu Son otuz yılda ABD ekonomisinde finansın yükselişinin politik sosyolojisini sunan Krippner ın argümanı birbiri ardına gelen ABD yönetimlerinin piyasada finansallaşmayı artıran politika tercihlerini kendi başına bir politika hedefi olarak değil 1960 ların sonunda ortaya çıkan mali kriz ve meşruiyet krizi gibi acil sorunlarla doğrudan yüzleşmekten kaçmanın bir yolu olarak benimsediğidir Bu ABD siyasetinin ve toplumsal gelişiminin son kırk yılını anlamak için son derece önemli bir argümandır ve ekonomi sosyolojisini siyaset sosyolojisine yeniden bağlamaya yardımcı olan bir yaklaşımdır Michigan Üniversitesi Sosyoloji Bölümü hocalarından Greta R Krippner finansallaşmaya elverişli bir makro ortamın yaratılmasında hayati önem taşıyan devlet eylemlerine odaklanmaktadır 1 1970 ler ve 1980 ler boyunca finansal piyasaların serbestleştirilmesi 2 1980 lerin başındaki büyük mali dengesizlikler bağlamında ABD ekonomisine yabancı sermaye girişini teşvik eden politikalar ve 3 1979 da sıkı para politikalarına geçişin ardından para politikasının yürütülmesindeki zorluklar VakıfBank Kültür Yayınları nın iktisat dizisinin bu kitabı günümüz iktisadi hayatının bu önemli kavramı finansallaşma yı tarihsel sosyolojinin perspektifinden anlatıyor

Yeni bir çağın eşiğinde olduğumuz söyleniyor Toplumsal ve ekonomik örgütlerin egemen yapılarında çığır açan bir değişim birbirleriyle ilişkili uygulamaların ve süreçlerin küreselleşmesi dünyayı sorgularken ve çözümlerken kullanılan yeni biçimler bu çağın en ayırt edici özellikleri olarak sıralanıyor 50 li yılların sonunda bazı sosyologlar C W Mills ve Daniel Bell gibi modern çağın sona erdiğini yeni çağın postmodern postendüstriyel postkapitalist olacağını yazdı Anladıkları ve anlamlandırdıkları hali ile modern çağın temelinde aydınlanma arayışı ekonomik faaliyetleri yöneten kuralların bilimsel analizi insanların varolan potansiyellerini ortaya çıkarabilecekleri mükemmel olmasa da daha iyi bir toplum yapısı vardı Böyle bir kalkınma ya bir sürecin sonucu olarak görülüyordu bu durumda anlaşılabilen ve değiştirilebilen ama denetim altına alınamayan güçlere bağlanıyordu ya da bir projenin sonucu olarak kabul ediliyordu bu durumda da gerçekleşmesi özgürlük akıl eşitlik gibi evrensel ideallere dayanan uygun eylemler ve akılcı ilkelerle mümkündü Ekonomik gelişme toplumsal adalet ve demokrasi modern toplum ve bu toplumun ortaya çıkışında yer alan özgürleştirici sürecin üç önemli boyutunu oluşturuyordu Tasarlandığı gibi modernleşme bunların önündeki engelleri aşmak için devam eden bir süreci ya da mücadeleyi gerektiriyordu

Burjuva iktisatçıların ve politikacıların iddialarına karşın ne ülkeleri refaha kavuşturma ne de ekonomik krizleri ortadan kaldırma iddiasını gerçekleştirebilen neoliberalizm hâkim sınıfların iktidarını pekiştirmeye ve emekçileri daha beter bir sefalete sürükleme pahasına zenginleri daha da zengin etmeye yarayan bir programdan ibaret Gelişmiş ülkelerin yeni bir emperyalizm tarzı olarak diğer ülkelere neoliberalizmi ihraç etmesinin faturasını ise tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de emekçi sınıflar ve yoksullar ödüyor David Harvey in Neoliberalizmin Kısa Tarihi nde net ve özlü anlatımıyla kökenlerine indiği yeryüzüne yayılışını irdelediği ve insanlığın büyük çoğunluğunun hayatını nasıl mahvettiğini gösterdiği neoliberalizme karşı elbette çaresiz değiliz Harvey in de işaret ettiği gibi neoliberalizmin saldırısı altındaki tüm sınıfsal kesimler alternatif toplanma kanalları yaratmaya birbiriyle etkileşime geçmeye ve yeni mücadele alanları açmaya bu sömürücü düzene her geçen gün daha da güçlü cevaplar vermeye devam ediyor ve edecek

Bize 12 Eylül ile birlikte sosyalist hareketin ve onunla paralel olarak işçi hareketinin canlılığını yitirdiği ve bir daha asla altmışların ve yetmişlerin kitleselliğine ulaşamadığı söylendi Bu doğru değil sivil yönetime geçişten kısa bir süre sonra seksenli yılların son çeyreğinde Türkiye de işçi hareketi içindeki seferberlik çok canlıydı ve bu kitle seferberliğinin ayağı bir anlamda altmış ve yetmişlerin deneyimine hatta kadrolarına dayanıyordu Böylece 1990 kışında Büyük Madenci Yürüyüşü ve onun öncesinde 89 Bahar Eylemleri yaşandı Seksenlerin tam sonuna denk gelen bu yükseliş Netaş Grevi nden itibaren ortaya çıkan pek çok küçük grev ve başka işçi eylemlerinden oluşan bir protesto döngüsünün tepe noktasıydı ve dönemin siyasal süreçleriyle yakından ilintiliydi Sonuçta bu kitle seferberliği ANAP iktidarının devrilmesine katkıda bulundu canlılığını doksanlı yılların başından itibaren kamu emekçilerinin sendikalaşma hareketi ve öğrenci hareketine devretti Doksanlı yıllar neoliberalizmle temasın işçi hareketinde esas iz bıraktığı ve soluğun kesilmesine yol açtığı dönem oldu Bu kitap seksenlerdeki bu protesto döngüsünü anlamlandırmaya anlatmaya ve deneyiminden ders çıkarmaya çalışıyor

Neoliberal ve militarist post politika siyasalı bastırmanın sanatı dır Temel amacı çatışmanın antagonizmanın ve radikal toplumsal değişimin olmadığı bir dünya yaratmaktır Antagonizmaya çatışmaya ve devrimci fikirlere dair bu bilinçli körlük post politika ile hesaplaşmanın neden politik bir görev olması gerektiğini de açıklıyor Eğer bugün post politika çatışma antagonizma ve olay ı görünmez kılıyorsa devrimci politikanın yapması gereken bunları görünür kılmaktır Dolayısıyla neoliberal ve militarist post politikayı karakterize eden rejimler ve duygulanımlar devrimci siyasetin bittiği anlamına gelmez O hâlde asıl soru neoliberal ve militarist post politik toplumda radikal eleştiri ve devrim bağının nasıl kurulabileceğidir

Bu kitapta daha önce birçok defa ayrı ayrı incelenmiş olan neoliberalizm ve İslamcı sermaye olguları ilk kez kapsamlı bir içerikle birlikte ele alınıyor Böylece son yirmi yıla özgünlüğünü kazandıran İslamcı sermaye birikiminin neoliberal politikalarla ilişkisini ve bunun sonucu olarak ortaya çıkan yeni sınıf oluşumlarını ciddi bir biçimde incelemek olanaklı oluyor Bu bağlamda Türkiye de AKP dönemindeki gelişmeler İslamcı burjuvazi ve İslamcı orta sınıf olguları mercek altına alınıyor Ayrıca ülkemizde ve dünyada gayet gevşek içeriği tanımlanmamış içine her şeyin doldurulabileceği bir kavram olarak kullanılan orta sınıf kavramına daha iyi tanımlanmış bilimsel daha somut bir içerik ve bundan türeyen kuramsal ve ampirik tartışmalara yeni bir boyut kazandırılmaya çalışılıyor Türkiye üzerine yapılan çalışmaların bu açıdan zenginleştirilmesi Gezi İsyanı ve benzeri siyasal olaylar sırasında gündeme getirilen sınıfsal yorumlara ve çözümlemelere eleştirel yaklaşılabilmesine olanak sağlayacaktır