Niftaveyh ve Maksûr Memdûd Literatürü — Yusuf BUHAN

Arap dili alanında önemli dil âlimlerinin yetişmesinde büyük bir rol oynayan Bağdat III IX ve IV X yüzyıllarda öne çıkan ilim merkezlerinden birisi olmuştur Ebû Abdillâh Niftaveyh de ö 323 935 Bağdat ta bu asırlarda yaşamış önemli dil bilginlerinden biridir Lügat nahiv şiir ve ahbâr ilimlerinin yanı sıra kelam hadis tefsir gibi diğer başka İslâmî ilimlerle de iştigal etmiştir Ancak daha çok nahivci ve lügatçi kimliğiyle temayüz etmiştir Çok yönlü bir âlim portresine sahip olan Niftaveyh birçok alanda eser telif etmiş ve görüş bildirmiştir Ne var ki eserlerinin çoğu günümüze ulaşmamıştır Günümüze ulaşan iki eserinden biri maksûr ve memdûd kelimelerin i râb ikil çoğul halleri çeşitli çekimleri vb durumlarını ele aldığı el Maksûr ve l memdûd adlı eseridir Bu çalışmada Niftaveyh in yaşadığı dönemin siyâsî sosyal ve ilmî açıdan durumuna kısaca değinilmiştir Hayatı hakkında bilgi verilmiş ve ders aldığı hocalar ve öğrencileri ele alınmıştır Zira dönemin havası gereği hoca talebe ilişkisi büyük bir önemi haizdir Arap dilinin yanı sıra diğer İslâmî ilimlerdeki birikimine değinilmiştir İştikak ve dilin kökenine dair görüşlerine yer verildikten sonra maksûr ve memdûd literatürüne dair genel bilgiler verilmiştir Özel olarak ise Niftaveyh in eseri maksûr ve memdûd geleneği açısından değerlendirilmiştir Kelimelerin Arapçadaki kullanımları ve niteliklerinin ele alınması dilin anlaşılmasına katkı sağlamıştır Zira bu tür kelimelerin Arap dilinde önemli bir yer tuttuğu söylenebilir Bu araştırmada Niftaveyh in ilmî hayatı ve kişiliğinin ortaya konulması hedeflenmiştir Ayrıca genel olarak maksûr ve memdûd kelimeleri derleyen eserlerin nitelikleri özel olarak da Niftaveyh in eserinin incelenmesi çalışmanın amaçları arasındadır Çalışmanın sınırları gereği sadece öne çıkan maksûr memdûd türü eserlere dair kısaca bilgi verilmiş ve Niftaveyh in eseri detaylı bir şekilde incelenmiştir