Nihayet Dergisi Sayı 137 Mayıs 2026 Seküler Milliyetçi Sünni Kürt Reformist İslamcı İran da Muhalif Olmak — Kolektif

Komplo teorilerine nasıl yaklaşmalıyız Epstein olayı ve ardından İran savaşıyla birlikte birçoğumuz bu soruyu yeniden sordu Çünkü bu teorilerin bütünüyle baştan savılamayacağı ortaya çıktı Adamlar haklıymış dedirten inanılması güç olduğu için ancak komplo teorilerine başvurarak açıklanabilecek rezaletler ortaya saçıldı Komplo teorilerinin modern tarihini ve bu teorilere yönelik akademik küçümsemenin izlerini sürmek önemli Çağdaş Batı düşüncesindeki eleştirel geleneğin komplo teorilerini paranoyak ve hasta olarak etiketleme eğilimini inançla ve mistisizmle ilgili meselelerde psikolojik sınır ihlallerinin yaşandığını unutmadan bu teorilere orantısız biçimde kapılmanın doğuracağı ruhsal sakıncaları da göz ardı etmeden sorgulamalıyız Komplo teorilerinin ideolojik ve siyasi bir tercihin yaşattığı hayal kırıklığını telafi etme yolunda araçsallaştığını da görmekteyiz Adanmış bir kesin inançlı nın bir ideolojik başarısızlık karşısında karmaşık bir açıklama modeli olarak komplo teorilerine bel bağlaması da olasıdır Ama yine söylemeliyiz Bu teorilerin bir kısmı zaman zaman mizahi birer malzemeye dönüşecek denli uçuk kaçık olsa da bir kısmı hakikatin belli bir karanlık cephesini aydınlatıcı işleve sahip Bu sebeple komplo teorileriyle karşılaşmanın son derece uyanık bir dikkatle sağlıklı sonuçlanacağını söylemeliyiz Teorilerin içindeki aydınlatıcı ve karartıcı unsurları ayırt etme çabasının yüklediği bir uyanıklık borcudur bu Sanırım konunun karmaşık ve çok boyutlu olduğunu ifade edebilmişimdir Bir yanda bilimsel bilginin normları diğer yanda toplumsal deneyimlerin hakikat arayışı bir yanda epistemolojik titizlik diğer yanda meşru şüpheler Nihayet bu çok yönlü ve toplumun her kesiminde karşılık bulan bu çok boyutlu hadiseyi incelediği bir dosyayla karşınızda Dosya Nuh Akçakaya nın Bir Kavramın Anatomisi ve Hikâyesi Üzerine Komplo Teorisi başlıklı yazısıyla açılıyor Akçakaya komplo teorisi kavramının tarihsel etimolojik kökenlerini ve dönüşümünü izleyerek bu anlatı biçiminin nasıl ortaya çıktığını ve hangi zihinsel zeminlerde karşılık bulduğunu inceliyor Ardından Erol Sağlam Bir Bilgi Formu Olarak Komplocu Anlatılar Nasıl Okunmalı başlıklı yazısında komplo teorilerini bir bilgi üretim biçimi olarak ele alıyor bu anlatıların nasıl çözümlenmesi gerektiğine dair eleştirel bir okuma çerçevesi sunuyor Sonrasında Tolga Yıldız Karanlıkta Şekil Arayan Zihin Komplo Teorilerinin İnsani ve Toplumsal Kökleri başlığında insan zihninin belirsizlik karşısında anlam üretme eğilimini merkeze alarak komplo teorilerinin psikolojik zeminini toplumsal bağlamda irdeliyor Celal Tahir İnsanlık Hakikatin Belirsizleştiği Post Truth Dönemine Sürükleniyor başlıklı Aleyna Ayan Aydın ile gerçekleştirdiği röportajda çağımızın hakikat ve algı krizini ve bu krizin komplo teorileriyle kurduğu ilişkiyi medya ile küresel güç yapılarının işleyişini tarihsel kırılmayı tartışıyor Murat Güzel Komplo Teorilerinden Solun Payına Ne Düşer başlıklı yazısında komplo teorilerinin siyasal düşünce içindeki yerini özellikle sol düşünce bağlamında Yalçın Küçük Soner Yalçın üzerinden sorguluyor Veysel Bozkurt Entelektüeller ve Komplo Teorileri Şüphenin Konforu Hakikatin Yükü çalışmasında entelektüellerin komplo teorileriyle kurduğu mesafeli ama zaman zaman çelişkili ilişkiyi ele alırken entelektüellerin görevinin komplo üretmektense belirsizliği cesaretle ele almaları gerektiğinin altını çiziyor Ardından Erman Akıllı Yapay Zekânın Gölgesinde Hakikatin Kırılganlığı başlığıyla dijital çağın yeni aktörü yapay zekâ üzerinden hakikat fikrinin nasıl daha da kırılgan hâle geldiğini casuslar algı operasyonu üzerinden açımlıyor Murat Küçükçiftçi İsmet Özel Komplocu Bir Yazar mı başlıklı yazısında İsmet Özel üzerinden komplo düşüncesi ile entelektüel eleştiri arasındaki sınırları tartışmaya açarken tarihsel ve toplumsal bağlamda bir Türkiye zeminini sabitleyerek şairin düşünce dünyasını bu bağlamda yeniden okumayı öneriyo