Nüveyri nin Nihayetü l Ereb inde Musiki — Mustafa Said Akdoğan

XIII yüzyılın son çeyreği ile XIV yüzyılın ilk yarısında yaşamış Memlükler Devleti nin idaresi altında Mısır ın farklı bölgelerinde kâtiplik denetleme ve idarecilik görevlerinde bulunmuş olan Şihâbüddîn Ahmed b Abdülvehhâb en Nüveyrî nin uzun yıllar sürdürdüğü vazifeleri sırasında edindiği tecrübe ve birikimi sonrasında XIV yüzyılın ilk çeyreğinde Arapça olarak kaleme aldığı ve Nihâyetü l Ereb fî Fünûni l Edeb ismini verdiği ansiklopedik eseri temelde kâinat insan hayvanlar bitkiler ve tarihe dair beş fenne ayrılmış ve insana dair fen içerisinde de mûsikî sahasıyla ilgili geniş bir malumata yer verilmiştir Nüveyrî eserinin ilgili bölümü içerisinde öncelikle İslam da mûsikînin hükmü meselesini ele almış mûsikînin ve mûsikî âletleri çalmanın haram veya mubah olduğunu düşünenlerin birbirlerine karşı Kur ân ı Kerîm den Hz Peygamber in sünnetinden ashâbın tâbiînin ve mezhep imamlarının sözlerinden getirdikleri delilleri aktarmış sonrasında semâ ın kısımları ve illetlerini semâ ın beraberinde bulunması sebebiyle semâ ı haram kılan ârızî sebepleri semâ ın etkilerini ve âdâbını açıklayarak sahâbe ve tâbiînden mezhep imamlarından âbid ve zâhid kimselerden halîfe ve halîfe çocuklarından eşraf ve ulemâdan toplumun ileri gelenleri devlet büyükleri ve komutanlardan olup teganni eden veya dinleyici olarak mûsikî icrâ edilen ortamlarda bulunan kimselerden Farsların yapmış oldukları Farsça güfteli besteleri öğrenerek bu bestelere Arapça güfteler giydirip icrâ eden mûsikîşinaslardan ve o icrâcılardan bu besteleri öğrenen musikişinaslardan ve gınâ ile şöhret bulmuş profesyonel erkek mûsikîşinaslardan bahsetmiştir Nüveyrî bu meselelerin ardından kadın mûsikîşinaslar kayneler hakkındaki haberleri aktarmış mûsikîşinasların bilmeleri gereken bazı hususlardan gınâ kadın mûsikîşinaslar ve bazı mûsikî âletleri hakkında söylenilen şiirlerden örnekler vererek mûsikî bahsini sonlandırmıştır Bu çalışmada öncelikle Nihâyetü l Ereb in mûsikîye dair 335 sayfalık Arapça kısmı Türkçe ye tercüme edilmiş iyi bir derlemeci olan Nüveyrî nin eserindeki mûsikî ile ilgili kısmı yazarken faydalandığı tüm kaynaklar tespit edilmeye çalışılmıştır Sonrasında müellifin eserinde aktardığı bilgilerin doğruluğu ilgili kaynaklardan teyit edilmiş metindeki eksik veya anlaşılmayan kısımlar ile ilgili sorunlar asıl kaynaklar üzerinden mukayese edilerek giderilmiştir Böylelikle Hz Peygamber ve Hz Peygamber sonrasındaki yaklaşık üç asırlık dönemdeki Müslüman toplumun mûsikîye dair yaşantıları yine bu dönemde yaşamış ve birçoğunun ismi bugüne dek literatürde yer almayan pek çok mûsikîşinasın hayatları ve mûsikî yaşantılarının aydınlatılmasına katkı sunulmaya çalışılmıştır

XIII yüzyılın son çeyreği ile XIV yüzyılın ilk yarısında yaşamış Memlükler Devleti nin idaresi altında Mısır ın farklı bölgelerinde kâtiplik denetleme ve idarecilik görevlerinde bulunmuş olan Şihâbüddîn Ahmed b Abdülvehhâb en Nüveyrî nin uzun yıllar sürdürdüğü vazifeleri sırasında edindiği tecrübe ve birikimi sonrasında XIV yüzyılın ilk çeyreğinde Arapça olarak kaleme aldığı ve Nihâyetü l Ereb fî Fünûni l Edeb ismini verdiği ansiklopedik eseri temelde kâinat insan hayvanlar bitkiler ve tarihe dair beş fenne ayrılmış ve insana dair fen içerisinde de mûsikî sahasıyla ilgili geniş bir malumata yer verilmiştir Nüveyrî eserinin ilgili bölümü içerisinde öncelikle İslam da mûsikînin hükmü meselesini ele almış mûsikînin ve mûsikî âletleri çalmanın haram veya mubah olduğunu düşünenlerin birbirlerine karşı Kur ân ı Kerîm den Hz Peygamber in sünnetinden ashâbın tâbiînin ve mezhep imamlarının sözlerinden getirdikleri delilleri aktarmış sonrasında semâ ın kısımları ve illetlerini semâ ın beraberinde bulunması sebebiyle semâ ı haram kılan ârızî sebepleri semâ ın etkilerini ve âdâbını açıklayarak sahâbe ve tâbiînden mezhep imamlarından âbid ve zâhid kimselerden halîfe ve halîfe çocuklarından eşraf ve ulemâdan toplumun ileri gelenleri devlet büyükleri ve komutanlardan olup teganni eden veya dinleyici olarak mûsikî icrâ edilen ortamlarda bulunan kimselerden Farsların yapmış oldukları Farsça güfteli besteleri öğrenerek bu bestelere Arapça güfteler giydirip icrâ eden mûsikîşinaslardan ve o icrâcılardan bu besteleri öğrenen musikişinaslardan ve gınâ ile şöhret bulmuş profesyonel erkek mûsikîşinaslardan bahsetmiştir Nüveyrî bu meselelerin ardından kadın mûsikîşinaslar kayneler hakkındaki haberleri aktarmış mûsikîşinasların bilmeleri gereken bazı hususlardan gınâ kadın mûsikîşinaslar ve bazı mûsikî âletleri hakkında söylenilen şiirlerden örnekler vererek mûsikî bahsini sonlandırmıştır Bu çalışmada öncelikle Nihâyetü l Ereb in mûsikîye dair 335 sayfalık Arapça kısmı Türkçe ye tercüme edilmiş iyi bir derlemeci olan Nüveyrî nin eserindeki mûsikî ile ilgili kısmı yazarken faydalandığı tüm kaynaklar tespit edilmeye çalışılmıştır Sonrasında müellifin eserinde aktardığı bilgilerin doğruluğu ilgili kaynaklardan teyit edilmiş metindeki eksik veya anlaşılmayan kısımlar ile ilgili sorunlar asıl kaynaklar üzerinden mukayese edilerek giderilmiştir Böylelikle Hz Peygamber ve Hz Peygamber sonrasındaki yaklaşık üç asırlık dönemdeki Müslüman toplumun mûsikîye dair yaşantıları yine bu dönemde yaşamış ve birçoğunun ismi bugüne dek literatürde yer almayan pek çok mûsikîşinasın hayatları ve mûsikî yaşantılarının aydınlatılmasına katkı sunulmaya çalışılmıştır Anahtar Kelimeler Mûsikî Semâ Gınâ Nüveyrî Nihâyetü l Ereb

XIII yüzyılın son çeyreği ile XIV yüzyılın ilk yarısında yaşamış Memlükler Devleti nin idaresi altında Mısır ın farklı bölgelerinde kâtiplik denetleme ve idarecilik görevlerinde bulunmuş olan Şihâbüddîn Ahmed b Abdülvehhâb en Nüveyrî nin uzun yıllar sürdürdüğü vazifeleri sırasında edindiği tecrübe ve birikimi sonrasında XIV yüzyılın ilk çeyreğinde Arapça olarak kaleme aldığı ve Nihâyetü l Ereb fî Fünûni l Edeb ismini verdiği ansiklopedik eseri temelde kâinat insan hayvanlar bitkiler ve tarihe dair beş fenne ayrılmış ve insana dair fen içerisinde de mûsikî sahasıyla ilgili geniş bir malumata yer verilmiştir Nüveyrî eserinin ilgili bölümü içerisinde öncelikle İslam da mûsikînin hükmü meselesini ele almış mûsikînin ve mûsikî âletleri çalmanın haram veya mubah olduğunu düşünenlerin birbirlerine karşı Kur ân ı Kerîm den Hz Peygamber in sünnetinden ashâbın tâbiînin ve mezhep imamlarının sözlerinden getirdikleri delilleri aktarmış sonrasında semâ ın kısımları ve illetlerini semâ ın beraberinde bulunması sebebiyle semâ ı haram kılan ârızî sebepleri semâ ın etkilerini ve âdâbını açıklayarak sahâbe ve tâbiînden mezhep imamlarından âbid ve zâhid kimselerden halîfe ve halîfe çocuklarından eşraf ve ulemâdan toplumun ileri gelenleri devlet büyükleri ve komutanlardan olup teganni eden veya dinleyici olarak mûsikî icrâ edilen ortamlarda bulunan kimselerden Farsların yapmış oldukları Farsça güfteli besteleri öğrenerek bu bestelere Arapça güfteler giydirip icrâ eden mûsikîşinaslardan ve o icrâcılardan bu besteleri öğrenen musikişinaslardan ve gınâ ile şöhret bulmuş profesyonel erkek mûsikîşinaslardan bahsetmiştir Nüveyrî bu meselelerin ardından kadın mûsikîşinaslar kayneler hakkındaki haberleri aktarmış mûsikîşinasların bilmeleri gereken bazı hususlardan gınâ kadın mûsikîşinaslar ve bazı mûsikî âletleri hakkında söylenilen şiirlerden örnekler vererek mûsikî bahsini sonlandırmıştır Bu çalışmada öncelikle Nihâyetü l Ereb in mûsikîye dair 335 sayfalık Arapça kısmı Türkçe ye tercüme edilmiş iyi bir derlemeci olan Nüveyrî nin eserindeki mûsikî ile ilgili kısmı yazarken faydalandığı tüm kaynaklar tespit edilmeye çalışılmıştır Sonrasında müellifin eserinde aktardığı bilgilerin doğruluğu ilgili kaynaklardan teyit edilmiş metindeki eksik veya anlaşılmayan kısımlar ile ilgili sorunlar asıl kaynaklar üzerinden mukayese edilerek giderilmiştir Böylelikle Hz Peygamber ve Hz Peygamber sonrasındaki yaklaşık üç asırlık dönemdeki Müslüman toplumun mûsikîye dair yaşantıları yine bu dönemde yaşamış ve birçoğunun ismi bugüne dek literatürde yer almayan pek çok mûsikîşinasın hayatları ve mûsikî yaşantılarının aydınlatılmasına katkı sunulmaya çalışılmıştır Anahtar Kelimeler Mûsikî Semâ Gınâ Nüveyrî Nihâyetü l Ereb

XIII yüzyılın son çeyreği ile XIV yüzyılın ilk yarısında yaşamış Memlükler Devleti nin idaresi altında Mısır ın farklı bölgelerinde kâtiplik denetleme ve idarecilik görevlerinde bulunmuş olan Şihâbüddîn Ahmed b Abdülvehhâb en Nüveyrî nin uzun yıllar sürdürdüğü vazifeleri sırasında edindiği tecrübe ve birikimi sonrasında XIV yüzyılın ilk çeyreğinde Arapça olarak kaleme aldığı ve Nihâyetü l Ereb fî Fünûni l Edeb ismini verdiği ansiklopedik eseri temelde kâinat insan hayvanlar bitkiler ve tarihe dair beş fenne ayrılmış ve insana dair fen içerisinde de mûsikî sahasıyla ilgili geniş bir malumata yer verilmiştir Nüveyrî eserinin ilgili bölümü içerisinde öncelikle İslam da mûsikînin hükmü meselesini ele almış mûsikînin ve mûsikî âletleri çalmanın haram veya mubah olduğunu düşünenlerin birbirlerine karşı Kur ân ı Kerîm den Hz Peygamber in sünnetinden ashâbın tâbiînin ve mezhep imamlarının sözlerinden getirdikleri delilleri aktarmış sonrasında semâ ın kısımları ve illetlerini semâ ın beraberinde bulunması sebebiyle semâ ı haram kılan ârızî sebepleri semâ ın etkilerini ve âdâbını açıklayarak sahâbe ve tâbiînden mezhep imamlarından âbid ve zâhid kimselerden halîfe ve halîfe çocuklarından eşraf ve ulemâdan toplumun ileri gelenleri devlet büyükleri ve komutanlardan olup teganni eden veya dinleyici olarak mûsikî icrâ edilen ortamlarda bulunan kimselerden Farsların yapmış oldukları Farsça güfteli besteleri öğrenerek bu bestelere Arapça güfteler giydirip icrâ eden mûsikîşinaslardan ve o icrâcılardan bu besteleri öğrenen musikişinaslardan ve gınâ ile şöhret bulmuş profesyonel erkek mûsikîşinaslardan bahsetmiştir Nüveyrî bu meselelerin ardından kadın mûsikîşinaslar kayneler hakkındaki haberleri aktarmış mûsikîşinasların bilmeleri gereken bazı hususlardan gınâ kadın mûsikîşinaslar ve bazı mûsikî âletleri hakkında söylenilen şiirlerden örnekler vererek mûsikî bahsini sonlandırmıştır Bu çalışmada öncelikle Nihâyetü l Ereb in mûsikîye dair 335 sayfalık Arapça kısmı Türkçe ye tercüme edilmiş iyi bir derlemeci olan Nüveyrî nin eserindeki mûsikî ile ilgili kısmı yazarken faydalandığı tüm kaynaklar tespit edilmeye çalışılmıştır Sonrasında müellifin eserinde aktardığı bilgilerin doğruluğu ilgili kaynaklardan teyit edilmiş metindeki eksik veya anlaşılmayan kısımlar ile ilgili sorunlar asıl kaynaklar üzerinden mukayese edilerek giderilmiştir Böylelikle Hz Peygamber ve Hz Peygamber sonrasındaki yaklaşık üç asırlık dönemdeki Müslüman toplumun mûsikîye dair yaşantıları yine bu dönemde yaşamış ve birçoğunun ismi bugüne dek literatürde yer almayan pek çok mûsikîşinasın hayatları ve mûsikî yaşantılarının aydınlatılmasına katkı sunulmaya çalışılmıştır Tanıtım Bülteninden

XIII yüzyılın son çeyreği ile XIV yüzyılın ilk yarısında yaşamış Memlükler Devleti nin idaresi altında Mısır ın farklı bölgelerinde kâtiplik denetleme ve idarecilik görevlerinde bulunmuş olan Şihâbüddîn Ahmed b Abdülvehhâb en Nüveyrî nin uzun yıllar sürdürdüğü vazifeleri sırasında edindiği tecrübe ve birikimi sonrasında XIV yüzyılın ilk çeyreğinde Arapça olarak kaleme aldığı ve Nihâyetü l Ereb fî Fünûni l Edeb ismini verdiği ansiklopedik eseri temelde kâinat insan hayvanlar bitkiler ve tarihe dair beş fenne ayrılmış ve insana dair fen içerisinde de mûsikî sahasıyla ilgili geniş bir malumata yer verilmiştir Nüveyrî eserinin ilgili bölümü içerisinde öncelikle İslam da mûsikînin hükmü meselesini ele almış mûsikînin ve mûsikî âletleri çalmanın haram veya mubah olduğunu düşünenlerin birbirlerine karşı Kur ân ı Kerîm den Hz Peygamber in sünnetinden ashâbın tâbiînin ve mezhep imamlarının sözlerinden getirdikleri delilleri aktarmış sonrasında semâ ın kısımları ve illetlerini semâ ın beraberinde bulunması sebebiyle semâ ı haram kılan ârızî sebepleri semâ ın etkilerini ve âdâbını açıklayarak sahâbe ve tâbiînden mezhep imamlarından âbid ve zâhid kimselerden halîfe ve halîfe çocuklarından eşraf ve ulemâdan toplumun ileri gelenleri devlet büyükleri ve komutanlardan olup teganni eden veya dinleyici olarak mûsikî icrâ edilen ortamlarda bulunan kimselerden Farsların yapmış oldukları Farsça güfteli besteleri öğrenerek bu bestelere Arapça güfteler giydirip icrâ eden mûsikîşinaslardan ve o icrâcılardan bu besteleri öğrenen musikişinaslardan ve gınâ ile şöhret bulmuş profesyonel erkek mûsikîşinaslardan bahsetmiştir Nüveyrî bu meselelerin ardından kadın mûsikîşinaslar kayneler hakkındaki haberleri aktarmış mûsikîşinasların bilmeleri gereken bazı hususlardan gınâ kadın mûsikîşinaslar ve bazı mûsikî âletleri hakkında söylenilen şiirlerden örnekler vererek mûsikî bahsini sonlandırmıştır Bu çalışmada öncelikle Nihâyetü l Ereb in mûsikîye dair 335 sayfalık Arapça kısmı Türkçe ye tercüme edilmiş iyi bir derlemeci olan Nüveyrî nin eserindeki mûsikî ile ilgili kısmı yazarken faydalandığı tüm kaynaklar tespit edilmeye çalışılmıştır Sonrasında müellifin eserinde aktardığı bilgilerin doğruluğu ilgili kaynaklardan teyit edilmiş metindeki eksik veya anlaşılmayan kısımlar ile ilgili sorunlar asıl kaynaklar üzerinden mukayese edilerek giderilmiştir Böylelikle Hz Peygamber ve Hz Peygamber sonrasındaki yaklaşık üç asırlık dönemdeki Müslüman toplumun mûsikîye dair yaşantıları yine bu dönemde yaşamış ve birçoğunun ismi bugüne dek literatürde yer almayan pek çok mûsikîşinasın hayatları ve mûsikî yaşantılarının aydınlatılmasına katkı sunulmaya çalışılmıştır

XIII yüzyılın son çeyreği ile XIV yüzyılın ilk yarısında yaşamış Memlükler Devleti nin idaresi altında Mısır ın farklı bölgelerinde kâtiplik denetleme ve idarecilik görevlerinde bulunmuş olan Şihâbüddîn Ahmed b Abdülvehhâb en Nüveyrî nin uzun yıllar sürdürdüğü vazifeleri sırasında edindiği tecrübe ve birikimi sonrasında XIV yüzyılın ilk çeyreğinde Arapça olarak kaleme aldığı ve Nihâyetü l Ereb fî Fünûni l Edeb ismini verdiği ansiklopedik eseri temelde kâinat insan hayvanlar bitkiler ve tarihe dair beş fenne ayrılmış ve insana dair fen içerisinde de mûsikî sahasıyla ilgili geniş bir malumata yer verilmiştir Nüveyrî eserinin ilgili bölümü içerisinde öncelikle İslam da mûsikînin hükmü meselesini ele almış mûsikînin ve mûsikî âletleri çalmanın haram veya mubah olduğunu düşünenlerin birbirlerine karşı Kur ân ı Kerîm den Hz Peygamber in sünnetinden ashâbın tâbiînin ve mezhep imamlarının sözlerinden getirdikleri delilleri aktarmış sonrasında semâ ın kısımları ve illetlerini semâ ın beraberinde bulunması sebebiyle semâ ı haram kılan ârızî sebepleri semâ ın etkilerini ve âdâbını açıklayarak sahâbe ve tâbiînden mezhep imamlarından âbid ve zâhid kimselerden halîfe ve halîfe çocuklarından eşraf ve ulemâdan toplumun ileri gelenleri devlet büyükleri ve komutanlardan olup teganni eden veya dinleyici olarak mûsikî icrâ edilen ortamlarda bulunan kimselerden Farsların yapmış oldukları Farsça güfteli besteleri öğrenerek bu bestelere Arapça güfteler giydirip icrâ eden mûsikîşinaslardan ve o icrâcılardan bu besteleri öğrenen musikişinaslardan ve gınâ ile şöhret bulmuş profesyonel erkek mûsikîşinaslardan bahsetmiştir Nüveyrî bu meselelerin ardından kadın mûsikîşinaslar kayneler hakkındaki haberleri aktarmış mûsikîşinasların bilmeleri gereken bazı hususlardan gınâ kadın mûsikîşinaslar ve bazı mûsikî âletleri hakkında söylenilen şiirlerden örnekler vererek mûsikî bahsini sonlandırmıştır Bu çalışmada öncelikle Nihâyetü l Ereb in mûsikîye dair 335 sayfalık Arapça kısmı Türkçe ye tercüme edilmiş iyi bir derlemeci olan Nüveyrî nin eserindeki mûsikî ile ilgili kısmı yazarken faydalandığı tüm kaynaklar tespit edilmeye çalışılmıştır Sonrasında müellifin eserinde aktardığı bilgilerin doğruluğu ilgili kaynaklardan teyit edilmiş metindeki eksik veya anlaşılmayan kısımlar ile ilgili sorunlar asıl kaynaklar üzerinden mukayese edilerek giderilmiştir Böylelikle Hz Peygamber ve Hz Peygamber sonrasındaki yaklaşık üç asırlık dönemdeki Müslüman toplumun mûsikîye dair yaşantıları yine bu dönemde yaşamış ve birçoğunun ismi bugüne dek literatürde yer almayan pek çok mûsikîşinasın hayatları ve mûsikî yaşantılarının aydınlatılmasına katkı sunulmaya çalışılmıştır Anahtar Kelimeler Mûsikî Semâ Gınâ Nüveyrî Nihâyetül Ereb

XIII yüzyılın son çeyreği ile XIV yüzyılın ilk yarısında yaşamış Memlükler Devleti nin idaresi altında Mısır ın farklı bölgelerinde kâtiplik denetleme ve idarecilik görevlerinde bulunmuş olan Şihâbüddîn Ahmed b Abdülvehhâb en Nüveyrî nin uzun yıllar sürdürdüğü vazifeleri sırasında edindiği tecrübe ve birikimi sonrasında XIV yüzyılın ilk çeyreğinde Arapça olarak kaleme aldığı ve Nihâyetü l Ereb fî Fünûni l Edeb ismini verdiği ansiklopedik eseri temelde kâinat insan hayvanlar bitkiler ve tarihe dair beş fenne ayrılmış ve insana dair fen içerisinde de mûsikî sahasıyla ilgili geniş bir malumata yer verilmiştir Nüveyrî eserinin ilgili bölümü içerisinde öncelikle İslam da mûsikînin hükmü meselesini ele almış mûsikînin ve mûsikî âletleri çalmanın haram veya mubah olduğunu düşünenlerin birbirlerine karşı Kur ân ı Kerîm den Hz Peygamber in sünnetinden ashâbın tâbiînin ve mezhep imamlarının sözlerinden getirdikleri delilleri aktarmış sonrasında semâ ın kısımları ve illetlerini semâ ın beraberinde bulunması sebebiyle semâ ı haram kılan ârızî sebepleri semâ ın etkilerini ve âdâbını açıklayarak sahâbe ve tâbiînden mezhep imamlarından âbid ve zâhid kimselerden halîfe ve halîfe çocuklarından eşraf ve ulemâdan toplumun ileri gelenleri devlet büyükleri ve komutanlardan olup teganni eden veya dinleyici olarak mûsikî icrâ edilen ortamlarda bulunan kimselerden Farsların yapmış oldukları Farsça güfteli besteleri öğrenerek bu bestelere Arapça güfteler giydirip icrâ eden mûsikîşinaslardan ve o icrâcılardan bu besteleri öğrenen musikişinaslardan ve gınâ ile şöhret bulmuş profesyonel erkek mûsikîşinaslardan bahsetmiştir Nüveyrî bu meselelerin ardından kadın mûsikîşinaslar kayneler hakkındaki haberleri aktarmış mûsikîşinasların bilmeleri gereken bazı hususlardan gınâ kadın mûsikîşinaslar ve bazı mûsikî âletleri hakkında söylenilen şiirlerden örnekler vererek mûsikî bahsini sonlandırmıştır Bu çalışmada öncelikle Nihâyetü l Ereb in mûsikîye dair 335 sayfalık Arapça kısmı Türkçe ye tercüme edilmiş iyi bir derlemeci olan Nüveyrî nin eserindeki mûsikî ile ilgili kısmı yazarken faydalandığı tüm kaynaklar tespit edilmeye çalışılmıştır Sonrasında müellifin eserinde aktardığı bilgilerin doğruluğu ilgili kaynaklardan teyit edilmiş metindeki eksik veya anlaşılmayan kısımlar ile ilgili sorunlar asıl kaynaklar üzerinden mukayese edilerek giderilmiştir Böylelikle Hz Peygamber ve Hz Peygamber sonrasındaki yaklaşık üç asırlık dönemdeki Müslüman toplumun mûsikîye dair yaşantıları yine bu dönemde yaşamış ve birçoğunun ismi bugüne dek literatürde yer almayan pek çok mûsikîşinasın hayatları ve mûsikî yaşantılarının aydınlatılmasına katkı sunulmaya çalışılmıştır Anahtar Kelimeler Mûsikî Semâ Gınâ Nüveyrî Nihâyetü l Ereb

XIII yüzyılın son çeyreği ile XIV yüzyılın ilk yarısında yaşamış Memlükler Devleti nin idaresi altında Mısır ın farklı bölgelerinde kâtiplik denetleme ve idarecilik görevlerinde bulunmuş olan Şihâbüddîn Ahmed b Abdülvehhâb en Nüveyrî nin uzun yıllar sürdürdüğü vazifeleri sırasında edindiği tecrübe ve birikimi sonrasında XIV yüzyılın ilk çeyreğinde Arapça olarak kaleme aldığı ve Nihâyetü l Ereb fî Fünûni l Edeb ismini verdiği ansiklopedik eseri temelde kâinat insan hayvanlar bitkiler ve tarihe dair beş fenne ayrılmış ve insana dair fen içerisinde de mûsikî sahasıyla ilgili geniş bir malumata yer verilmiştir Nüveyrî eserinin ilgili bölümü içerisinde öncelikle İslam da mûsikînin hükmü meselesini ele almış mûsikînin ve mûsikî âletleri çalmanın haram veya mubah olduğunu düşünenlerin birbirlerine karşı Kur ân ı Kerîm den Hz Peygamber in sünnetinden ashâbın tâbiînin ve mezhep imamlarının sözlerinden getirdikleri delilleri aktarmış sonrasında semâ ın kısımları ve illetlerini semâ ın beraberinde bulunması sebebiyle semâ ı haram kılan ârızî sebepleri semâ ın etkilerini ve âdâbını açıklayarak sahâbe ve tâbiînden mezhep imamlarından âbid ve zâhid kimselerden halîfe ve halîfe çocuklarından eşraf ve ulemâdan toplumun ileri gelenleri devlet büyükleri ve komutanlardan olup teganni eden veya dinleyici olarak mûsikî icrâ edilen ortamlarda bulunan kimselerden Farsların yapmış oldukları Farsça güfteli besteleri öğrenerek bu bestelere Arapça güfteler giydirip icrâ eden mûsikîşinaslardan ve o icrâcılardan bu besteleri öğrenen musikişinaslardan ve gınâ ile şöhret bulmuş profesyonel erkek mûsikîşinaslardan bahsetmiştir Nüveyrî bu meselelerin ardından kadın mûsikîşinaslar kayneler hakkındaki haberleri aktarmış mûsikîşinasların bilmeleri gereken bazı hususlardan gınâ kadın mûsikîşinaslar ve bazı mûsikî âletleri hakkında söylenilen şiirlerden örnekler vererek mûsikî bahsini sonlandırmıştır Bu çalışmada öncelikle Nihâyetü l Ereb in mûsikîye dair 335 sayfalık Arapça kısmı Türkçe ye tercüme edilmiş iyi bir derlemeci olan Nüveyrî nin eserindeki mûsikî ile ilgili kısmı yazarken faydalandığı tüm kaynaklar tespit edilmeye çalışılmıştır Sonrasında müellifin eserinde aktardığı bilgilerin doğruluğu ilgili kaynaklardan teyit edilmiş metindeki eksik veya anlaşılmayan kısımlar ile ilgili sorunlar asıl kaynaklar üzerinden mukayese edilerek giderilmiştir Böylelikle Hz Peygamber ve Hz Peygamber sonrasındaki yaklaşık üç asırlık dönemdeki Müslüman toplumun mûsikîye dair yaşantıları yine bu dönemde yaşamış ve birçoğunun ismi bugüne dek literatürde yer almayan pek çok mûsikîşinasın hayatları ve mûsikî yaşantılarının aydınlatılmasına katkı sunulmaya çalışılmıştır