Ölü Canlar — Nikolay Vasilievich Gogol

Ölü Canlar maddi değerlerin insan üzerindeki yönlendirici etkilerini gösteren özellikle doğa mekan eşya ve insan ilişkilerini bir başka söylemle nesnel dünya ile insanın karşılıklı etkileşimini ayrıntılarda yakalayan doyumsuz betimlemeleri ve duru anlatımıyla dünya edebiyatının başyapıtlarından biridir Ayten Mutlu nun akıcı bir dille Türkçemize kazandırdığı bu yapıt Gogol ün Rus edebiyatında romantik dönemi kapatıp eleştirel gerçeklik akımını başlatması bakımından önde gelmektedir

Nikolay Vasilyeviç Gogol 1809 1852 Gogol orta halli toprak sahibi bir ailenin çocuğu olarak doğmuştur Çocukluğunun geçmiş olduğu köy hayatı ve yoğun Kazak kültürü onu çok etkilemiştir Bu hayatın etkisi ileride yazacağı eserlere de yansımıştır Gençlik yıllarında şiire ve edebiyata karşı ilgilidir Gogol un ilk ciddi ve dikkat çeken eserleri halk hikâyeleridir Gogol 1831 1832 yıllarında yazdığı bu hikâyeleri Dilanka Yakınlarındaki Çiftlikle Akşam Toplantıları adlı kitapta toplar Bu öyküler Rus edebiyat dünyasında Gogol un tanınmasını sağlar 1835 yılında Mirgorod ve Arabeski adlı eserlerini de yayımladı Bu kitaplarında da Kazak geçmişi işlenmiştir Bir Delinin Hatıra Defteri bir memurun rutin hayatını ve işi yüzünden nasıl sıkıldığını anlatır Hikayenin sonunda memur akıl hastanesine yatırılır Portre adlı eseri ise dünyanın kötülüklerden kurtulamayacağı vurgusu ile sonlanır 1842 yılında iki önemli eseri olan Ölü Canlar ın 1 cildi ve uzun hikâyesi Palto yu bitirir ve yayınlar Ölü Canlar dönemin Rusya sının çürümüşlüğünü gerçekçi bir biçimde gözler önüne sererken Palto da sıradan insanların yaşadıkları acılar maaruz kaldıktan haksızlıklar ve yaşadıkları yoksulluk tüm gerçeklikleriyle okuyucuyu sarsacak bir ustalıkla gözler önüne serilmektedir Öyle ki Dostoyevski Hepimiz Gogol un Palto sundan çıktık diyecektir Ancak öykü yayınlanınca asillerin tepkisini tekrar Gogol üzerine yöneltir Gogol mevcut düzenle çıkarlarını bağdaştıranlar tarafından Rus insanını aşağılayarak halka ihanet etmekle suçlanır Ancak onun yapmak İstediği halkını aşağılamak değil onu bu hale sokan yozlaşmış düzeni tüm gerçekliği ile gözler önüne sermektir Maruz kaldığı bu suçlamalar yazarın ruhsal sağlığına da ciddi zararlar vermiştir 1852 yılında Ölü Canlar romanının ikinci bölümünün el yazmalarını yakarak imha eder Bu davranışından 10 gün sonra 43 yaşında Moskova da Ölür

Ölü Canlar ı dünya edebiyatının baş eserlerindendir Öz bir sosyal eleştiri niteliğinde olan bu destan romanda Gogol 19 yüzyıl ortalarındaki Rus toplumunun çürüyen yanlarını ortaya koymaktadır Romanın kahramanı kibar dolandırıcı Çiçikov kısa yoldan zengin olmaya çalışan birisidir Çeşitli çiftlik sahiplerinden yeni ölen ve ve henüz kayıtlara geçmediğinden resmiyette yaşıyor gözüken köleleri satın alır Çiçikov bu yaşıyor gözüken canlar ı bir bankaya rehine olarak koymak ve bankadan bunların karşılığında alacağı krediyle de hayatını saygın bir kişi olarak uzak bir bölgede sürdürmek amacındadır Gogol Ölü Canlar hakkında sadece güldüren bir roman olmamasını istediğini söylemiştir Gerçekten de ortaya okurken hem güldüren hem de düşündüren dünya edebiyatında eşi olmayan olağanüstü ironik bir eser çıkmıştır

Ölü Canlar Gogol ün on dokuzuncu yüzyıl Rusya sının toplumsal düzenini ve bireysel sapkınlıklarını sert bir dille yerdiği dünya klasiklerinin en önemli yapıtlarından Puşkin in ilham kaynağı olduğu Ölü Canlar müthiş gerçekçi anlatımıyla ve karakter kurulumu açısından diğer tüm Gogol romanları gibi başta Dostoyevski Gonçarov ve Tolstoy gibi isimler olmak üzere birçok büyük romancıya da esin kaynağı olmuştur Dostoyevski nin Hepimiz Gogol ün paltosundan çıktık ifadesi de bu duruma işaret eder Nitekim Ölü Canlar Rus romancılığının belki de en önemli özelliklerinden biri olan hayatı bütün çıplaklığıyla gözler önüne sermek geleneğinin ilk duraklarından birini oluşturur niteliktedir

Gogol Ölü Canlar ın birinci bölümünü sekiz yılda bitirebilmiştir Bir işadamı olan orta sınıftan sayılabilecek Çiçikov ölmüş ama resmi kayıtlaraa geçmemiş serfler satın alıp kağıt üzerinde yaşayan bu hayaletleri pazarlar Ahlaki olmayan bir para kazanma yolu ve yozlaşma tema sı üzerine kurulu bu roman dünya edebiyatında eşi örneği az bulunur bir hiciv klasiği olmuştur Günümüz dünyasına bakıldığında şaşırtıcı bir güncellik kazanan Ölü Canlar da Gogol acılarla dolu bir yolda kapitalizme geçiş sürecindeki Rusya da çürümekte olan köhneleşmiş toprak köleliği sisteminin insan onuruna aykırılığını gözler önüne serer Ölü Canlar Şeytani buluşun ödülü

Roman lahramanı Çiçikov un amacı çiftlik sahiplerinden ölmüş kölelerinı kağıt üzerinde satın alarak kendisini çok sayıda can sahibi zengin bir kişi olarak tanıtmak ve böylelikle herkes tarafından saygı duyulan bir kişi olmaktır Gogol a ün getiren Ölü Canlar rusların toplumsal hayatına yapılmış ağır fakat mizahi bir eleştiri

Eser Hakkında Tanıtım Ölü Canlar resmi kayıtlara geçmiş bir ölü can satın alma olayına dayanır Romanın başkahramanı Çiçikov kanunlara göre toprak sahiplerinin malı olan köleleri satın almaktadır ancak Çiçikov un satın almak için Rusya nın birçok kentini gezdiği kölelerin özelliği onların ölü olmalarıdır Çiçikov ölmüş ama adları nüfus kütüğünden silinmemiş köleleri satın alarak zengin olmanın hayalini kurar Gogol ün üç cilt olarak tasarlamasına karşın bitiremediği yazıldığı dönemde pek çok eleştiriyi beraberinde getiren Ölü Canlar dünya edebiyatının başyapıtlarından biridir Baş kahraman Çiçikov bir sahtekârdır ortama bir bukalemundan daha hızlı uyum sağlar laf cambazıdır dış görünüşüyle ve konuşmalarıyla güven uyandırabilen bir ustadır Yoksa Gogol Çiçikov un yardımıyla onun yaptığı yolculuk ve ziyaretler sırasında kurduğu diyaloglar aracılığıyla toplumda gördüğü kusur ve aksaklıkları mı gösteriyor okurlarına Ölü Canlar ın sorunsalı işte bu soruların yanıtında saklı Bu tür insanlarla dünyanın her yerinde ve tüm zamanlarda karşılaşma olasılığının yüksek olması ise Gogol ün seçtiği konunun evrenselliğinden kaynaklanıyor Sonuç olarak Ölü Canlar içeriğinde ele alınan sorunlarla güncelliğini sanat değeriyle de dünya klasikleri arasındaki yerini hâlâ koruyor Doç Dr Birsen Karaca

Nikolay Vasilyeviç Gogol 1809 1852 Soroçintsi de doğdu Rusya ya kendi yüzünü gösteren ilk yazarlardan olan Gogol yaşamı ve düşünceleriyle dünya edebiyatında çok önemli bir yer tutar Yazar başyapıtı olan Ölü Canlar ın büyük bir bölümünü Roma da yazdı Gogol un değişiyle bu destanda sertlik düzeni ve devlet yönetimindeki adaletsizlikleriyle Feodal Rusya anlatılmaktadır

Gogol Pavel Ivanovich Chichikov la giderek palazlanan iş bitirici ve şarlatan bir insan tipine ve onun can denilen serfler üzerine çevirdiği dolaplarla kazandığı güç üzerinden ise Rus kanunlarına sınıfsal ilişkilere saldırmıştır Chichikov un izlediği yol basittir amacı toprak sahiplerinden ölmüş olan serflerinin belgelerini satın alarak kendisini çok sayıda can sahibi zengin bir kişi olarak tanıtmak ve böylelikle saygın bir isim ve güç sahibi olmaktır Bu metnin yangından kurtarılan birinci bölümüdür Rivayete göre Gogol ilerleyen bölümlerde Chichikov u Rusya da kentten kente gezdirecek değişik insanlarla tanıştıracak ve faziletli insanlar sayesinde onun bayağılaşmış ruhunu arındıracak bir kurgu düşünmüştü Chichikov Rusya nın bir temsiliydi ve Gogol Rusya nın ahlaki kurtuluşu ile ilgili bir roman yazmayı planlamıştı Özetle söylersek bu ilk bölüm gerçek Rusya yı ve Rus insanını anlatıyordu ideal olanı ise belki de inandırıcı bulmadığından yakmıştı

Vatan yirmi düşman milletin işgaliyle ölmez Onu öldüren kendi cinayetlerimizdir Hiç bir devlet adamı da hatta en sefil en ahlaksız memurları baskı altında bulundurmuş bile olsa bu kötülüğü ortadan kaldırmayı başaramaz O memurlar korkunç bir gizli kuvvet halini almışlardır hükümet içinde gerçek bir hükümet devlet içinde kuvvetli bir devlet olmuşlardır Ve her birimiz vatanımızın işgale uğradığı o lanetli devirde olduğu gibi zulme ve haksızlığa karşı mücadele etmenin sadece kendimize ait bir görev olduğunu anlamadıkça ne kadar çalışırsa çalışsın bütün emekler boşa gidecektir

Rus Edebiyatı nın usta yazarlarından Nikolay Vasilyeviç Gogol Ölü Canlar da 19 yy Rusya sının çürüyen yanlarını gerçekçi bir üslupla yansıtıyor okuyucularına Ölü Canlar ın kahramanı Çiçikov kısa yoldan zengin olma peşine düşmüş bir düzenbazdır O zamanın Rusya sında bir insanın itibarı ve zenginliği sahip olduğu canlarla doğru orantılı olduğu için Çiçikov ölmüş fakat kayıtları henüz nüfus kütüğünden silinmemiş can ları kâğıt üzerinde kalır ve bu şekilde zengin olma hayalleri kurar Gogol Çiçikov un dolaştığı bölgelerde karşılaştığı insanlar üzerinde dönemin Rusya sının bozuk düzenini acımasızca eleştiriyor ve Rus insanının tahlilini yapıyor bu eserde Ölü Canlar tamamlanamamış olmasına rağmen Dünya Klasikleri arasında müstesna bir yere sahip

1842 yılında basılan ve büyük eleştiri alan Ölü Canlar devlet yönetimindeki adaletsizlikleri ile feodal Rusya yı yansıtır Romanın kahramanı kibar ve görgülü dolandırıcı Cicikov birkaç kez kaybettikten sonra kısa yoldan zengin olmak için ölü cantar a yatırım yapmak gibi kendince bir çözüm düşünür Bu amaçla komik ve acı günleri ile bir maceraya atılır Çiçikov

Çiçikov hayal dünyasında sadece zenginlik olan biridir yeşillikler içinde güzel bir kasaba bulacak ve burada kuracağı büyük bir çiftlikte yüzlerce çitfçi ve uşağı onun sözünü dinlemeye hazır bekleyecektir Para kazanmaya sıfırdan başlayan Çiçikov girdiği işlerde her zaman amirlerine yakın olmaya dikkat ederek kariyer basamaklarını hızlandırır İlişki kurduğu insanlar üzerinde iyi bir izlenim bırakmaya özen gösterir Ona göre zengin ve rütbeli insanlar başarılı insanlardır ve gösterdiği özel ilgiyi haketmektedirler Zengin olmak amacıyla her türlü yolu kendine mübah gören Çiçikov hiçbir zaman adam öldürmeyi düşünmemiş hiçbir zaman hırsızlığa yeltenmemiştir Ancak gittiği her kasabada adının sahtekarlığa karışmasına da engel olamamıştır O da herkesin yaptığı gibi rüşvet almış sahte vasiyetnameler düzenlemiş sahte tutanaklarla mal edinmiştir Bir kasabadan diğerine gezmesi satın alacağı çiftliği aramasından mıdır yoksa gittiği her kasabada mahkeme tarafından aranmasından mıdır bilinmez son gittiği kasabada da aksilikler bir türlü yakasını bırakmaz

Romanımızın baş kahramanı Çiçikov un kendine has kurduğu küçük ve hileli dünyasını okurken sıradan insanların şahsi çıkarları için neler yapabileceklerini samimi görüntülerin ardındaki gerçek yüzleri toplumda şahsiyet sahibi olarak bilinen üst tabakanın menfaatler karşısında aşağılaşmasını ve ihtirasların sonucunun nelere mal olabileceğini göreceksiniz Gogol yaşadığı dönemin acımasız bir eleştirisini yaparak yazdığı bu romanıyla çevresinin tepkini izerine çekerken haklı olarak ölümsüz bir esere de imza atmış olmaktadır

Ölü Canlar gerçekçi Rus edebiyatının özgün yazarlarından Nikolay Vasilyeviç Gogol ün üzerinde çok tartışılan ve kuşkusuz en beğenilen yapıtıdır Romanda 19 yüzyıl Rusyası nın bir toplumsal olayı eşine az raslanır bir yergi gücü ve usta betimlemelerle anlatılır köleliğin kaldırılmasından önce toprak sahipleri çalıştırdıkları köylü sayısı kadar vergi ödemek zorunda oldukları gibi devletten para da alabilirlerdi Bundan yararlanmak isteyen roman kahramanı Çiçikov ölü canları yani ölmüş köylüleri köleleri karşılık göstererek devleti dolandırmaya kalkar

Gogol bu romanı Puşkin in ona ön bilgiler vermesi üzerine yazmıştır Bu destan roman amacıyla yazmaya başladığı eserini Dante nin İlahi Komedya sına benzeten Gogol sağlığında yayımlayabildiği ilk bölümüyle dünya edebiyatına eserini benzettiği İlahi Komedya gibi bir başyapıt bırakmıştır Ölü Canlar kahramanı Çiçikov un dolandırıcı kişilği ve onun ilişki kurduğu toprak sahibi ve bürokrat çevresiyel olan ilişkilerini anlatır Eseri hakkında Gogol Kaleminden öyle canavarlar fırlıyor ki ben de şaşıyorum Bunu kim görse korkudan titrer demiştir

N kentinin il merkezindeki otellerden birinin avlu kapısı oldukça güzel küçücük yaylı bir arabaya bekarların komutanların ve emekliye ayrılmış yüzbaşıların yüz canlı çift çubuk sahiplerinin kısacası orta halli bütün insanların kullandıkları arabalardan birine açıldı Araba ne güzel ne çirkin ne şişman ne zayıf ne genç ne de yaşlı denemeyecek bir bey tarafından kiralanmıştı Onun kente gelişi kimsenin umurunda olmadı Sadece otelciğin karşısındaki bir meyhanenin kapısının önünde duran halktan iki adam yolcudan çok araba üzerine biraz konuştular Şuna bak Ne tekerlekler dedi biri Sence bu tekerlekler Moskova ya kadar gider mi Elbette Hem de nasıl gider dedi diğeri Kitabın İçinden