Ortaçağda İki Yahudi Seyyahın İslam Dünyası Gözlemleri — Nuh Arslantaş

Miladî XII asırda İslâm dünyasını gezen Benjamin 1165 1173 ve Petachia 1170 1187 adlı Yahudilere ait bu seyahatnameler Bizans İslâm ve Türk tarihi hakkında bilgiler de içermesi sebebiyle sadece Yahudi tarihi açısından değil ortaçağ dünya tarihi açısından da önem taşımaktadır Benjamin İspanyadan başladığı yolculuğuna Roma Yunanistan Konstantiniye İstanbul Kıbrıs gibi Eski Roma ve Bizansa ait önemli şehirleri gezmiş ve bu şehirlerin tarihî mekânları ticarî ve sosyo kültürel yapıları hakkında önemli bilgiler vermiştir Seyyahlar özellikle de Benjamin gezdikleri yerlerde yaşayan Yahudiler hakkında çok kapsamlı bilgiler vermişlerdir Bu sebeple ortaçağ Yahudi tarihi araştırmacıları XII ve XIII asırda İtalya Bizans Filistin Mezopotamya ve Ortadoğuda yaşayan Yahudi topluluklarıyla ilgili konularda Benjamin ve Petachiadan mutlaka faydalanmaları gerekir Okuyucu bu seyahatnamelerde ortaçağ Yahudilerinin o dönemde cemaat halinde yaşadıkları yerleşim birimlerini nüfusunu meslek ve kazanç yollarını mabetlerini sinagoglar eğitim öğretim kurumlarını mezar ve ziyaretgâhları ile cemaat liderleri gibi Yahudilerin ortaçağdaki dinî ticarî sosyal ve kültürel hayatlarının değişik yönleriyle ilgili çok değerli bilgiler bulacaktır Seyahatnamelerde Türk ve İslâm tarihiyle de ilgili bilgiler de bulunmaktadır Meselâ Benjamin Selçuklu sultanı Sencerin Reyi istilâ eden Oğuz boylarıyla yaptığı savaşı 20 yıl kadar sonra olayın şahidi bir Yahudiden dinlemiş ve rivayet etmiştir Onun ifadelerinden Nîşâbur ve çevresinde yaşayan Yahudilerin Oğuzlarla iyi ilişkiler içerisinde olduğunu anlıyoruz Seyyahlar gezdikleri coğrafyadaki gerek Epikurus Karaî ve Sâmirî gibi Yahudi mezhepleri gerekse Dürzî ki Dürzîlerle ilgili İslâmî kaynaklar dışında bilgi veren ilk yabancı kaynak Benjamindir Haşîşî ve İslâm dünyasında ortaya çıkan diğer itizâlî heterodox cereyanlarla ilgili olarak bu alanlarda çalışmalar yapan dinler ve mezhepler tarihi araştırmacılarına da ilk elden bilgiler sunmaktadır

Miladî XII asırda İslâm dünyasını gezen Benjamin 1165 1173 ve Petachia 1170 1187 adlı Yahudilere ait bu seyahatnameler Bizans İslâm ve Türk tarihi hakkında bilgiler de içermesi sebebiyle sadece Yahudi tarihi açısından değil ortaçağ dünya tarihi açısından da önem taşımaktadır Benjamin İspanya dan başladığı yolculuğuna Roma Yunanistan Konstantiniye İstanbul Kıbrıs gibi Eski Roma ve Bizans a ait önemli şehirleri gezmiş ve bu şehirlerin tarihî mekânları ticarî ve sosyo kültürel yapıları hakkında önemli bilgiler vermiştir Seyyahlar özellikle de Benjamin gezdikleri yerlerde yaşayan Yahudiler hakkında çok kapsamlı bilgiler vermişlerdir Bu sebeple ortaçağ Yahudi tarihi araştırmacıları XII ve XIII asırda İtalya Bizans Filistin Mezopotamya ve Ortadoğu da yaşayan Yahudi topluluklarıyla ilgili konularda Benjamin ve Petachia dan mutlaka faydalanmaları gerekir Okuyucu bu seyahatnamelerde ortaçağ Yahudilerinin o dönemde cemaat halinde yaşadıkları yerleşim birimlerini nüfusunu meslek ve kazanç yollarını mabetlerini sinagoglar eğitim öğretim kurumlarını mezar ve ziyaretgâhları ile cemaat liderleri gibi Yahudilerin ortaçağdaki dinî ticarî sosyal ve kültürel hayatlarının değişik yönleriyle ilgili çok değerli bilgiler bulacaktır Seyahatnamelerde Türk ve İslâm tarihiyle de ilgili bilgiler de bulunmaktadır Meselâ Benjamin Selçuklu sultanı Sencer in Rey i istilâ eden Oğuz boylarıyla yaptığı savaşı 20 yıl kadar sonra olayın şahidi bir Yahudiden dinlemiş ve rivayet etmiştir Onun ifadelerinden Nîşâbur ve çevresinde yaşayan Yahudilerin Oğuzlar la iyi ilişkiler içerisinde olduğunu anlıyoruz Seyyahlar gezdikleri coğrafyadaki gerek Epikurus Karaî ve Sâmirî gibi Yahudi mezhepleri gerekse Dürzî ki Dürzîler le ilgili İslâmî kaynaklar dışında bilgi veren ilk yabancı kaynak Benjamin dir Haşîşî ve İslâm dünyasında ortaya çıkan diğer i tizâlî heterodox cereyanlarla ilgili olarak bu alanlarda çalışmalar yapan dinler ve mezhepler tarihi araştırmacılarına da ilk elden bilgiler sunmaktadır

Miladî XII asırda İslâm dünyasını gezen Benjamin 1165 1173 ve Petachia 1170 1187 adlı Yahudilere ait bu seyahatnameler Bizans İslâm ve Türk tarihi hakkında bilgiler de içermesi sebebiyle sadece Yahudi tarihi açısından değil ortaçağ dünya tarihi açısından da önem taşımaktadır Benjamin İspanyadan başladığı yolculuğuna Roma Yunanistan Konstantiniye İstanbul Kıbrıs gibi Eski Roma ve Bizansa ait önemli şehirleri gezmiş ve bu şehirlerin tarihî mekânları ticarî ve sosyo kültürel yapıları hakkında önemli bilgiler vermiştir Seyyahlar özellikle de Benjamin gezdikleri yerlerde yaşayan Yahudiler hakkında çok kapsamlı bilgiler vermişlerdir Bu sebeple ortaçağ Yahudi tarihi araştırmacıları XII ve XIII asırda İtalya Bizans Filistin Mezopotamya ve Ortadoğuda yaşayan Yahudi topluluklarıyla ilgili konularda Benjamin ve Petachiadan mutlaka faydalanmaları gerekir Okuyucu bu seyahatnamelerde ortaçağ Yahudilerinin o dönemde cemaat halinde yaşadıkları yerleşim birimlerini nüfusunu meslek ve kazanç yollarını mabetlerini sinagoglar eğitim öğretim kurumlarını mezar ve ziyaretgâhları ile cemaat liderleri gibi Yahudilerin ortaçağdaki dinî ticarî sosyal ve kültürel hayatlarının değişik yönleriyle ilgili çok değerli bilgiler bulacaktır Seyahatnamelerde Türk ve İslâm tarihiyle de ilgili bilgiler de bulunmaktadır Meselâ Benjamin Selçuklu sultanı Sencerin Reyi istilâ eden Oğuz boylarıyla yaptığı savaşı 20 yıl kadar sonra olayın şahidi bir Yahudiden dinlemiş ve rivayet etmiştir Onun ifadelerinden Nîşâbur ve çevresinde yaşayan Yahudilerin Oğuzlarla iyi ilişkiler içerisinde olduğunu anlıyoruz Seyyahlar gezdikleri coğrafyadaki gerek Epikurus Karaî ve Sâmirî gibi Yahudi mezhepleri gerekse Dürzî ki Dürzîlerle ilgili İslâmî kaynaklar dışında bilgi veren ilk yabancı kaynak Benjamindir Haşîşî ve İslâm dünyasında ortaya çıkan diğer itizâlî heterodox cereyanlarla ilgili olarak bu alanlarda çalışmalar yapan dinler ve mezhepler tarihi araştırmacılarına da ilk elden bilgiler sunmaktadır