Ortadoğu da Kültürel Geçişler — Şerif Mardin

Ortadoğu da zaman başka dillere kolayca çevrilemeyecek kendine özgü bir akış ve ritme sahiptir Bu zaman dilimi içinde gündelik ilişkiler ve sosyal hayat genelgeçer siyasi analizlerin ötesinde çok daha derin bir yerlerde kuruludur Ortadoğu halklarına dair bir kültürel okuma yapıldığında geniş bir etkileşim ağı içinde yaşam tarzlarının bütün toplumsal hayata yayılan farklılık ve sentezlerin nasıl meydana geldiği açıklığa kavuşacaktır Değişen dünya karşısında Ortadoğu kendine ait modernleşme dinamiklerini üretmiştir Bu topraklarda yaşayan entelektüeller derin kırılmalardan geçerek ilginç sayılabilecek düşünsel kaynaklardan beslenmişler ve modern dünya karşısındaki tepkilerini farklı şekillerde ortaya koymuşlardır Ortadoğu daki fikrî ve dinî akımların doğuşu ve birbirleriyle etkileşimleri köklü uyanış tecrübeleri ve radikal reform hareketleri hukuk adalet vb kavramların gündeme gelişi anayasa çalışmalarının doğuşu ve popüler kültür öğelerinin kullanımı gibi daha birçok konu kültürel araştırmaların zenginliği ve geleceği bakımından incelenmeye değerdir Öncü sosyologlardan Şerif Mardin in editörlüğünü üstlendiği bu çalışma önemli bir açığı kapatıyor Şimdiye kadar pek ilgi duyulmayan bir coğrafyanın düşünsel haritasını yakından tanımak kuşkusuz Türk entelijansiyası için yeni bir soluk sayılacaktır

Batı nın okuduğu bir Doğu olduğu gibi Doğu nun da kendisini içeriden okuduğu ve tanımladığı başka bir Doğu var Birinci yöntemin uluslararası alanda gösterdiği tek yönlü başarıya karşılık ikinci okuma tarzı aynı şansı elde edememiştir Bugün dünyanın Orta Doğu hakkında sahip olduğu imaj pek de yabancısı olmadığımız genel bir bakış açısının ürünüdür Gazetelerin dış haberler servisi Orta Doğu ile ilgili olayları kısıtlı bir çerçeveden sunmakla yetinir düşünce sayfalarında yer alan tespitler ise yalnızca dünyanın değişen güç dengeleri karşısında verilen tepkileri ölçmekle sınırlıdır Entelektüellerin ise bu coğrafyaya duyduğu ilgi neredeyse televizyondan yansıyan tanıdık karelerle eşdeğerdir Oysa ki Orta Doğu da zaman başka dillere kolayca çevrilemeyecek kendine özgü bir akış ve ritme sahiptir Bu zaman dilimi içinde gündelik ilişkiler ve sosyal hayat genelgeçer siyasi analizlerin ötesinde çok daha derin bir yerlerde kuruludur Orta Doğu halklarına dair bir kültürel okuma yapıldığında geniş bir etkileşim ağı içinde yaşam tarzlarının bütün toplumsal hayata yayılan farklılık ve sentezlerin nasıl meydana geldiği açıklığa kavuşacaktır Değişen dünya karşısında Orta Doğu kendine ait modernleşme dinamiklerini üretmiştir Bu topraklarda yaşayan entelektüeller derin kırılmalardan geçerek ilginç sayılabilecek düşünsel kaynaklardan beslenmişler ve modern dünya karşısındaki tepkilerini farklı şekillerde ifade etmişlerdir Orta Doğu daki fikir ve din akımların doğusu ve birbirleriyle etkileşimleri köklü uyanış tecrübeleri ve radikal reform hareketleri hukuk adalet vb kavramların gündeme gelişi anayasa calışmalarının doğusu ve popüler kültür oğelerinin kullanımı gibi daha birçok konu kültürel araştırmaların zenginliği ve geleceği bakımından incelenmeye değerdir Öncü sosyologlardan Şerif Mardin in editörlüğünü üstlendiği bu çalışma önemli bir açığı kapatmaktadır Şimdiye kadar pek ilgi duyulmayan bir coğrafyanın düşünsel haritasını yakından tanımak kuşkusuz Türk entelijansiyasi için yeni bir soluk sayılacaktır

İçindekiler Anayasalar ve Politik Düzen Mücadelesi Yeni İngiltere Püritenliği ve Orta Doğu da Liberal Eğitim Hasan Hanefi nin Arap Müslüman Dünyasında Özgürlüğün Bulunmayışı Hakkındaki Görüşlerine Dair Bir Eleştiri Bir İslami Uyanış Edebiyatı mı Seyyid Kutub Felsefenin Sefaleti ve İslam Geleneğinin Korunması Müslüman Aydın ve Okuyucuları Türkiye de İslam ve Uluslararası İlişkiler Türkiye de Popüler Kültür Devlet İdeolojisi ve Ulusal Kimlik İran da Devrim Sonrası Düşüncenin Hegel Heidegger ve Popper ile Karşılaşması

Bu kitaptaki makaleler Aralık 1989 da The American University School of International Service de üniversitenin İslâm Çalışmaları Kürsüsü tarafından düzenlenen bir konferansın ürünüdür Konferans katılımcılara gönderilen davet programında İslâm dünyasında mevcut görüş incelemesi diye tarif edilen şeyi ele almayı amaçlıyordu Konferansı düzenleyenler İslâm kültür sahasındaki çağdaş entelektüel repertuarın karakteristiği olan sürekli fikir ödünç alma değiştirme reddetme ve yeniden inşa etmenin daha dağınık sürecini kavramaya giriştikleri için görüş ün fikirler den daha iyi bir kavram olduğuna inandılar İslâm çok geniş bir alana yayılmış olmasına rağmen her yerde kısmen bilinçli ya da bilinçsizce veyahut istemeyerek Batı nın kimi model ve şablonlarını devralarak ve kısmen de onları reddederek bir Müslüman kültürel çerçeve içinde yeniden düzenlemek suretiyle Batı kültürünün ürünlerini okuma dinleme ve incelemeyi gerektiren zorlu bir görevle meşgul olduğu izlenimini vermektedir Bu sürecin çarpıcı bir örneği Batı kökenli eşitlikçi ekonomik sistemlerin İran Şii söylemiyle bütünleştirilme yöntemlerinde görülebilir Ayetullah Mahmud Talekani nin İslâm ve Mülkiyet Ayetullah Bakır Sadr ın Ekonomimiz ve Ebul Hasan Beni Sadr ın Birlik Ekonomisi bu türde çalışmalardır Ancak genel eğilim değişik kisveler altında yeniden görünür Batı da gelişmiş olan doğa bilimleri alanında çalışmayı teşvik ederken Batı nın materyalizm i olarak gördüğü şeyle savaşan Said Nursi nin görüşlerinde su yüzüne çıkar Bu eğilim Cafer Şeyh İdris e göre Aydınlanma fikirleriyle uygunluk içinde ve hattâ Sudanlı köktendinci Hasan Turabi tarafından yapılmış daha üstü kapalı ideal tipik İslâm tanımında ortaya çıkan Tanrı nın vekili şeklindeki İslâm ın insan anlayışını yeniden düzenleyen Müslüman ileri gelenlerinin söylemindeki ilk aşamayı oluşturur Çağdaş dünyada İslâm ı anlamak için irdelemek zorunda olduğumuz şey bu karışım dır arındırılmış bir İslâm anlayışına Müslüman reformcuların amacına yaklaşmaya çalışmak bizi sadece bu ilerleyişte bir yere kadar taşır Şerif Mardin Kitabın giriş bölümünden alıntı İÇİNDEKİLER TEŞEKKÜR GİRİŞ Şerif Mardin Birinci Bölüm Anayasalar ve Politik Düzen Mücadelesi Politik Geleneğin Modernleşmesi Üzerine Bir Çalışma Said Emir Ercümend İkinci Bölüm Yeni İngiltere Püritenliği ve Orta Doğu da Liberal Eğitim Bir Kültür Nakli Olarak Beyrut Amerikan Üniversitesi Samir Khalaf Üçüncü Bölüm Hasan Hanefi nin Arap Müslüman Dünyasında Özgürlüğün Bulunmayışı Hakkındaki Görüşlerine Dair Bir Eleştiri Richard K Khuri Dördüncü Bölüm Bir İslâmi Uyanış Edebiyatı Mı Şeyh Kişk in Otobiyografisi Fedwa Malti Douglas Beşinci Bölüm Seyyid Kutub Felsefenin Sefaleti ve İslâm Geleneğinin Korunması Shahrough Akhavi Altıncı Bölüm Müslüman Aydın ve Okuyucuları Türkiye Cumhuriyeti ndeki İnananlar Arasında Yeni Bir Yazar ve Okur Biçimi Michael E Meeker Yedinci Bölüm Kültürel Değişme ve Aydın Necip Fazıl ve Nakşibendi Şerif Mardin Sekizinci Bölüm Türkiye de İslâm ve Uluslararası İlişkiler Sabri Sayarı Dokuzuncu Bölüm Türkiye de Popüler Kültür Devlet İdeolojisi ve Ulusal Kimlik Arabesk Polemiği Irene Markoff Onuncu Bölüm İran da Devrim Sonrası Düşüncenin Hegel Heidegger ve Popper ile Karşılaşması Mehrzad Boroujerdi Kaynakça Yazarlar Hakkında Dizin

Ortadoğu da zaman başka dillere kolayca çevrilemeyecek kendine özgü bir akış ve ritme sahiptir Bu zaman dilimi içinde gündelik ilişkiler ve sosyal hayat genelgeçer siyasi analizlerin ötesinde çok daha derin bir yerlerde kuruludur Ortadoğu halklarına dair bir kültürel okuma yapıldığında geniş bir etkileşim ağı içinde yaşam tarzlarının bütün toplumsal hayata yayılan farklılık ve sentezlerin nasıl meydana geldiği açıklığa kavuşacaktır Değişen dünya karşısında Ortadoğu kendine ait modernleşme dinamiklerini üretmiştir Bu topraklarda yaşayan entelektüeller derin kırılmalardan geçerek ilginç sayılabilecek düşünsel kaynaklardan beslenmişler ve modern dünya karşısındaki tepkilerini farklı şekillerde ortaya koymuşlardır Ortadoğu daki fikrî ve dinî akımların doğuşu ve birbirleriyle etkileşimleri köklü uyanış tecrübeleri ve radikal reform hareketleri hukuk adalet vb kavramların gündeme gelişi anayasa çalışmalarının doğuşu ve popüler kültür öğelerinin kullanımı gibi daha birçok konu kültürel araştırmaların zenginliği ve geleceği bakımından incelenmeye değerdir Öncü sosyologlardan Şerif Mardin in editörlüğünü üstlendiği bu çalışma önemli bir açığı kapatıyor Şimdiye kadar pek ilgi duyulmayan bir coğrafyanın düşünsel haritasını yakından tanımak kuşkusuz Türk entelijansiyası için yeni bir soluk sayılacaktır

Batının okuduğu bir Doğu olduğu gibi Doğu nun da kendisini içeriden okuduğu ve tanımladığı başka bir Doğu var Birinci yöntemin uluslararası alanda gösterdiği tek yönlü başarıya karşılık ikinci okuma tarzı aynı şansı elde edememiştir Bugün dünyanın Orta Doğu hakkında sahip olduğu imaj pek de yabancısı olmadığımız genel bir bakış açısının ürünüdür Gazetelerin dış haberler servisi Orta Doğu ile ilgili olayları kısıtlı bir çerçeveden sunmakla yetinir düşünce sayfalarında yer alan tespitler ise yalnızca dünyanın değişen güç dengeleri karşısında verilen tepkileri ölçmekle sınırlıdır Entelektüellerin ise bu coğrafyaya duyduğu ilgi neredeyse televizyondan yansıyan tanıdık karelerle eşdeğerdir Oysa ki Orta Doğu da zaman başka dillere kolayca çevrilemeyecek kendine özgü bir akış ve ritme sahiptir Bu zaman dilimi içinde gündelik ilişkiler ve sosyal hayat genelgeçer siyasi analizlerin ötesinde çok daha derin bir yerlerde kuruludur Orta Doğu halklarına dair bir kültürel okuma yapıldığında geniş bir etkileşim ağı içinde yaşam tarzlarının bütün toplumsal hayata yayılan farklılık ve sentezlerin nasıl meydana geldiği açıklığa kavuşacaktır Değişen dünya karşısında Orta Doğu kendine ait modernleşme dinamiklerini üretmiştir Bu topraklarda yaşayan entelektüeller derin kırılmalardan geçerek ilginç sayılabilecek düşünsel kaynaklardan beslenmişler ve modern dünya karşısındaki tepkilerini farklı şekillerde ifade etmişlerdir Orta Doğu daki fikrî ve dinî akımların doğuşu ve birbirleriyle etkileşimleri köklü uyanış tecrübeleri ve radikal reform hareketleri hukuk adalet vb kavramların gündeme gelişi anayasa çalışmalarının doğuşu ve popüler kültür öğelerinin kullanımı gibi daha birçok konu kültürel araştırmaların zenginliği ve geleceği bakımından incelenmeye değerdir Öncü sosyologlardan Şerif Mardin in editörlüğünü üstlendiği bu çalışma önemli bir açığı kapatmaktadır Şimdiye kadar pek ilgi duyulmayan bir coğrafyanın düşünsel haritasını yakından tanımak kuşkusuz Türk entelijansiyası için yeni bir soluk sayılacaktır Sayfa Sayısı 308Baskı Yılı 2007Dili TürkçeYayınevi Doğu Batı Yayınları

Ortadoğu da zaman başka dillere kolayca çevrilemeyecek kendine özgü bir akış ve ritme sahiptir Bu zaman dilimi içinde gündelik ilişkiler ve sosyal hayat genelgeçer siyasi analizlerin ötesinde çok daha derin bir yerlerde kuruludur Ortadoğu halklarına dair bir kültürel okuma yapıldığında geniş bir etkileşim ağı içinde yaşam tarzlarının bütün toplumsal hayata yayılan farklılık ve sentezlerin nasıl meydana geldiği açıklığa kavuşacaktır Değişen dünya karşısında Ortadoğu kendine ait modernleşme dinamiklerini üretmiştir Bu topraklarda yaşayan entelektüeller derin kırılmalardan geçerek ilginç sayılabilecek düşünsel kaynaklardan beslenmişler ve modern dünya karşısındaki tepkilerini farklı şekillerde ortaya koymuşlardır Ortadoğu daki fikrî ve dinî akımların doğuşu ve birbirleriyle etkileşimleri köklü uyanış tecrübeleri ve radikal reform hareketleri hukuk adalet vb kavramların gündeme gelişi anayasa çalışmalarının doğuşu ve popüler kültür öğelerinin kullanımı gibi daha birçok konu kültürel araştırmaların zenginliği ve geleceği bakımından incelenmeye değerdir Öncü sosyologlardan Şerif Mardin in editörlüğünü üstlendiği bu çalışma önemli bir açığı kapatıyor Şimdiye kadar pek ilgi duyulmayan bir coğrafyanın düşünsel haritasını yakından tanımak kuşkusuz Türk entelijansiyası için yeni bir soluk sayılacaktır img src https s3 eu west 1 amazonaws com dia kitadagitim ckeditor_assets pictures 53 content_1_original_original jpg alt height 15 width 15 font size 1 color white font img