Osmanlı Alim ve Fakihi Muhammed Birgivi nin Fıkhi Meselelere Yaklaşımı — Mehmet Özkan

Osmanlı Devleti nin siyasal toplumsal ve ekonomik açıdan en parlak dönemi Kanunî Sultan Süleyman 926 974 1520 1556 ve II Selim in iktidarda olduğu yıllar 974 982 1566 1574 olmuştur Bu durum idarî ve hukukî konular için de geçerlidir Osmanlı Devleti nde icraatlar Hanefî mezhebine göre yapılır davalar şer î mahkemelerde görülürdü Zaman içerisinde ihtiyaçlar sebebiyle şer î hukukun yanı sıra söz konusu hukuka aykırı olmayan bir nevi tamamlayıcı nitelik taşıyan örfî düzenlemeler yapılmış kanunnameler hazırlanmıştır Kanunî dönemi bu tür uygulamaların zirvesini oluşturmaktadır Şeyhülislam Ebussuud un ö 982 1574 ortaya koyduğu hukukî yaklaşımlar da bu alandaki gelişmelere büyük ölçüde katkı sağlamıştır Osmanlı medrese eğitim geleneğine göre başta temel İslam bilimleri olmak üzere birçok alanda çok sayıda âlim yetişmiştir Bunlardan biri de Muhammed Birgivî dir Aslen Balıkesirli olan Birgivî nin ö 981 1573 gerçek adı Muhammed b Pir Ali b İskender dir Ömrünün son on yılında Birgi medresesinde müderrislik yapması ve kabrinin orada bulunması nedeniyle Birgivî adıyla meşhur olmuştur Başta Vasiyetname Risâle i Birgivî ve et Tarîkatü l Muhammediyye olmak üzere çok sayıda kitap ve risalesi olan Birgivî Arap Dili ve Edebiyatı tefsir hadis fıkıh kelam ve tasavvuf gibi İslamî ilimlerde yetkin bir âlimdir O yaşadığı dönemde devlet ve toplum hayatında ortaya çıkan ve çoğu hukukî nitelik taşıyan meseleler hakkında görüş bildirmiş kitap ve risaleler yazmıştır Eserlerine bakıldığında onun fıkıhçı yönünün ağır bastığı görülmektedir Zira o kendi yazdıkları başta olmak üzere kendisine nispet edilenlerle birlikte yirmiden fazla kitap ve risalede fıkıh konularına yer vermiştir Eserlerinden bazılarında tamamen fıkıh meseleleri yer almış bir kısmında ise az sayıda fıkhî meselelere değinilmiştir Elinizdeki bu kitapta Birgivî nin başta temizlik olmak üzere kadınlara mahsus özel durumlar abdest gusül namaz oruç hac zekât yemin cenaze telkin ıskat ı salat devir kabir ziyareti ücret karşılığı Kur an okuma vasiyetler vakıf haklar arazi devlet yönetimi mezhep içtihad taklid tercih şer î hükümler şer î deliller ve deliller arasında teâruz gibi konularda fıkhî yaklaşımlarına yer verilmiş ve değerlendirmeler yapılmıştır

1877 78 Osmanlı Rus Savaşı diğer ismiyle Doksanüç Harbi hiç şüphesiz askeri harekâtın kapsadığı geniş coğrafî alanın yanı sıra doğurduğu siyasi ve sosyal sonuçlar bakımından 19 yüzyılın en önemli savaşlarından biridir Doksanüç Harbi Doğu ve Batı olmak üzere iki cephede gerçekleşmiş ve her iki cephe de Osmanlı Devleti nin mağlubiyetiyle sonuçlanmıştır Ancak Gazi Osman Paşa nın Batı cephesinde Plevne müdafaasında gösterdiği destansı kahramanlık örneğinden dolayı dünya kamuoyunun dikkati bu savaş üzerine yoğunlaşmış birçok gazete muhabiri her iki tarafın ordugahlarında yer alarak okurlarını bilgilendirmeye çalışmıştır Ayrıca çeşitli ülkelerin askeri gözlemcileri savaş sırasında tuttukları notları daha sonra neşretmişlerdir Bu savaşla ilgili olarak Rusça başta olmak üzere birçok dilde eser kaleme alınmış olmasına rağmen ne yazık ki ülkemizde konuyla ilgili yayımlanan çalışma oldukça azdır Oysaki Doksanüç Harbi Osmanlı Devleti ni I Dünya Savaşı na götüren sürecin başlangıcı olmasının yanı sıra günümüze kadar sürüp gelen birçok siyasi ve sosyal olayın da başlangıcı olması bakımından oldukça önemlidir 1293 Osmanlı Rus Seferi Ahiri müellifinin asker olması gerek Osmanlı Devleti nin siyasi idari ve askeri tarihi hakkında bilgi vermesi gerekse dönemin savaş teknolojisi hakkında bilgi verip tarafların stratejilerini ele alarak savaşın sonuçlarını değerlendirmesi açısından ayrı bir öneme sahiptir

Osmanlı Devleti nin siyasal toplumsal ve ekonomik açıdan en parlak dönemi Kanunî Sultan Süleyman 926 974 1520 1556 ve II Selim in iktidarda olduğu yıllar 974 982 1566 1574 olmuştur Bu durum idarî ve hukukî konular için de geçerlidir Osmanlı Devleti nde icraatlar Hanefî mezhebine göre yapılır davalar şer î mahkemelerde görülürdü Zaman içerisinde ihtiyaçlar sebebiyle şer î hukukun yanı sıra söz konusu hukuka aykırı olmayan bir nevi tamamlayıcı nitelik taşıyan örfî düzenlemeler yapılmış kanunnameler hazırlanmıştır Kanunî dönemi bu tür uygulamaların zirvesini oluşturmaktadır Şeyhülislam Ebussuud un ö 982 1574 ortaya koyduğu hukukî yaklaşımlar da bu alandaki gelişmelere büyük ölçüde katkı sağlamıştır Osmanlı medrese eğitim geleneğine göre başta temel İslam bilimleri olmak üzere birçok alanda çok sayıda âlim yetişmiştir Bunlardan biri de Muhammed Birgivî dir Aslen Balıkesirli olan Birgivî nin ö 981 1573 gerçek adı Muhammed b Pir Ali b İskender dir Ömrünün son on yılında Birgi medresesinde müderrislik yapması ve kabrinin orada bulunması nedeniyle Birgivî adıyla meşhur olmuştur Başta Vasiyetname Risâle i Birgivî ve et Tarîkatü l Muhammediyye olmak üzere çok sayıda kitap ve risalesi olan Birgivî Arap Dili ve Edebiyatı tefsir hadis fıkıh kelam ve tasavvuf gibi İslamî ilimlerde yetkin bir âlimdir O yaşadığı dönemde devlet ve toplum hayatında ortaya çıkan ve çoğu hukukî nitelik taşıyan meseleler hakkında görüş bildirmiş kitap ve risaleler yazmıştır Eserlerine bakıldığında onun fıkıhçı yönünün ağır bastığı görülmektedir Zira o kendi yazdıkları başta olmak üzere kendisine nispet edilenlerle birlikte yirmiden fazla kitap ve risalede fıkıh konularına yer vermiştir Eserlerinden bazılarında tamamen fıkıh meseleleri yer almış bir kısmında ise az sayıda fıkhî meselelere değinilmiştir Elinizdeki bu kitapta Birgivî nin başta temizlik olmak üzere kadınlara mahsus özel durumlar abdest gusül namaz oruç hac zekât yemin cenaze telkin ıskat ı salat devir kabir ziyareti ücret karşılığı Kur an okuma vasiyetler vakıf haklar arazi devlet yönetimi mezhep içtihad taklid tercih şer î hükümler şer î deliller ve deliller arasında teâruz gibi konularda fıkhî yaklaşımlarına yer verilmiş ve değerlendirmeler yapılmıştır Yrd Doç Dr Mehmet ÖZKAN 1966 da Balıkesir in Dursunbey ilçesine bağlı Güğü köyünde doğdu İlkokulu köyünde Ortaokulu Dursunbey İHL de okudu Lise 1 ve 2 sınıfı Dursunbey İHL de 3 ve 4 sınıfı ise Bursa İHL de okuyarak 1984 te lise öğrenimini tamaladı 1988 de Uludağ Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi nden mezun oldu 1996 da Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslâm Bilimleri Ana Bilim Dalı İslâm Hukuku Bilim Dalı nda İbn Kayyim el Cevziyye nin Eserlerinde Muhakeme Hukuku adlı teziyle yüksek lisans 2006 yılında aynı üniversitenin aynı ana bilim dalında Hanefî Mezhebine Göre Uygulama Açısından İbadet Konularındaki İçtihatlar adlı teziyle doktora öğrenimini tamamladı 1988 de Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi öğretmeni olarak Batman Teknik Lise ve EML de göreve başladı 1992 2008 yılları arasında Bursa Mustafakemalpaşa İHL de Meslek Dersleri öğretmeni ve Müdür Yardımcısı olarak görev yaptı 2008 2010 yılları arasında Balıkesir Anadolu İHL de Meslek Dersleri öğretmeni olarak görev yaptıktan sonra 2010 yılında Balıkesir Muharrem Hasbi Anadolu Lisesi ne Okul Müdürü olarak atandı 2013 yılı Mayıs ayında ise Balıkesir Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam Hukuku Anabilim Dalı na öğretim üyesi olarak atandı 2013 2015 yılları arasında aynı fakültede Dekan Yardımcılığı yaptı Halen İslam Hukuku Anabilim Dalı Başkanlığı Fakülte Kurulu ve Fakülte Yönetim Kurulu üyelikleriyle birlikte Ana Bilim Dalı ndaki görevini sürdürmektedir Milli Eğitim Bakanlığı nda görev yaptığı dönemde çok sayıda hizmet içi eğitim kurs ve seminere katıldı 2000 2001 eğitim öğretim yılında dokuz ay süreyle Başbakanlık Yabancı Diller Eğitim Merkezi nd

Osmanlı Devleti nin siyasal toplumsal ve ekonomik açıdan en parlak dönemi Kanunî Sultan Süleyman 926 974 1520 1556 ve II Selim in iktidarda olduğu yıllar 974 982 1566 1574 olmuştur Bu durum idarî ve hukukî konular için de geçerlidir Osmanlı Devleti nde icraatlar Hanefî mezhebine göre yapılır davalar şer î mahkemelerde görülürdü Zaman içerisinde ihtiyaçlar sebebiyle şer î hukukun yanı sıra söz konusu hukuka aykırı olmayan bir nevi tamamlayıcı nitelik taşıyan örfî düzenlemeler yapılmış kanunnameler hazırlanmıştır Kanunî dönemi bu tür uygulamaların zirvesini oluşturmaktadır Şeyhülislam Ebussuud un ö 982 1574 ortaya koyduğu hukukî yaklaşımlar da bu alandaki gelişmelere büyük ölçüde katkı sağlamıştır Osmanlı medrese eğitim geleneğine göre başta temel İslam bilimleri olmak üzere birçok alanda çok sayıda âlim yetişmiştir Bunlardan biri de Muhammed Birgivî dir Aslen Balıkesirli olan Birgivî nin ö 981 1573 gerçek adı Muhammed b Pir Ali b İskender dir Ömrünün son on yılında Birgi medresesinde müderrislik yapması ve kabrinin orada bulunması nedeniyle Birgivî adıyla meşhur olmuştur Başta Vasiyetname Risâle i Birgivî ve et Tarîkatü l Muhammediyye olmak üzere çok sayıda kitap ve risalesi olan Birgivî Arap Dili ve Edebiyatı tefsir hadis fıkıh kelam ve tasavvuf gibi İslamî ilimlerde yetkin bir âlimdir O yaşadığı dönemde devlet ve toplum hayatında ortaya çıkan ve çoğu hukukî nitelik taşıyan meseleler hakkında görüş bildirmiş kitap ve risaleler yazmıştır Eserlerine bakıldığında onun fıkıhçı yönünün ağır bastığı görülmektedir Zira o kendi yazdıkları başta olmak üzere kendisine nispet edilenlerle birlikte yirmiden fazla kitap ve risalede fıkıh konularına yer vermiştir Eserlerinden bazılarında tamamen fıkıh meseleleri yer almış bir kısmında ise az sayıda fıkhî meselelere değinilmiştir Elinizdeki bu kitapta Birgivî nin başta temizlik olmak üzere kadınlara mahsus özel durumlar abdest gusül namaz oruç hac zekât yemin cenaze telkin ıskat ı salat devir kabir ziyareti ücret karşılığı Kur an okuma vasiyetler vakıf haklar arazi devlet yönetimi mezhep içtihad taklid tercih şer î hükümler şer î deliller ve deliller arasında teâruz gibi konularda fıkhî yaklaşımlarına yer verilmiş ve değerlendirmeler yapılmıştır Yrd Doç Dr Mehmet ÖZKAN 1966 da Balıkesir in Dursunbey ilçesine bağlı Güğü köyünde doğdu İlkokulu köyünde Ortaokulu Dursunbey İHL de okudu Lise 1 ve 2 sınıfı Dursunbey İHL de 3 ve 4 sınıfı ise Bursa İHL de okuyarak 1984 te lise öğrenimini tamaladı 1988 de Uludağ Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi nden mezun oldu 1996 da Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslâm Bilimleri Ana Bilim Dalı İslâm Hukuku Bilim Dalı nda İbn Kayyim el Cevziyye nin Eserlerinde Muhakeme Hukuku adlı teziyle yüksek lisans 2006 yılında aynı üniversitenin aynı ana bilim dalında Hanefî Mezhebine Göre Uygulama Açısından İbadet Konularındaki İçtihatlar adlı teziyle doktora öğrenimini tamamladı 1988 de Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi öğretmeni olarak Batman Teknik Lise ve EML de göreve başladı 1992 2008 yılları arasında Bursa Mustafakemalpaşa İHL de Meslek Dersleri öğretmeni ve Müdür Yardımcısı olarak görev yaptı 2008 2010 yılları arasında Balıkesir Anadolu İHL de Meslek Dersleri öğretmeni olarak görev yaptıktan sonra 2010 yılında Balıkesir Muharrem Hasbi Anadolu Lisesi ne Okul Müdürü olarak atandı 2013 yılı Mayıs ayında ise Balıkesir Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam Hukuku Anabilim Dalı na öğretim üyesi olarak atandı 2013 2015 yılları arasında aynı fakültede Dekan Yardımcılığı yaptı Halen İslam Hukuku Anabilim Dalı Başkanlığı Fakülte Kurulu ve Fakülte Yönetim Kurulu üyelikleriyle birlikte Ana Bilim Dalı ndaki görevini sürdürmektedir Milli Eğitim Bakanlığı nda görev yaptığı dönemde çok sayıda hizmet içi eğitim kurs ve seminere katıldı 2000 2001 eğitim öğretim yılında dokuz ay süreyle Başbakanlık Yabancı Diller Eğitim Merkezi nde Arapça kursuna katıldı 2012 2013 yıllarında iki yıl süreyle Balıkesir de Milli Eğitim Bakanlığı nın Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi FATİH projesinde okul yöneticilerini eğitmek amacıyla düzenlenen hizmet içi eğitim seminerlerinde eğitici olarak görev yaptı 2012 2013 eğitim öğretim yılında T C Avrupa Birliği Bakanlığı AB Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı ve Ulusal Ajans destekli Comenius Çok Taraflı Okul Ortaklıkları Projeleri kapsamında İngiltere Finlandiya Polonya ve İtalya daki okullarla birlikte gerçekleştirilen U R Unique projesi proje yönetim ekibinde okul yöneticisi olarak görev aldı Öğretim üyeliği döneminde ulusal ve uluslararası kongre sempozyum konferans ve panellere katıldı Hanefî Mezhebine Göre İbadetlerde İçtihatlar ve Muhammed Birgivî nin Ta lîkât ale l İnâye adlı risalesinin tahkiki olan Hâşiyetü l Hidâye Ta lîkât ale l İnâye adlı kitaplarıyla yayınlanmış çeşitli makaleleri vardır Arapça ve Fransızca bilmektedir Evli ve iki çocuk babasıdır