Osmanlı Belgelerinde İhtida Kavramı ve Mühtediler
Osmanlı Belgelerinde İhtida Kavramı ve Mühtediler
Panama Yayıncılık
Osmanlı Belgelerinde İhtida Kavramı ve Mühtediler
Osmanlılar Üç kıtada hüküm sürmüş büyük imparatorluğun sahipleri Devleti yöneten devlete ad veren hanedan Neler yaşadılar kendi içlerinde Ne acılara ortak oldular Hanedan içi kavgalar kıyımlar ölümler neyin göstergesiydi Yaşananların zamanın gereği ve kaçınılmaz olduğu konusunda emindi kimileri Kimileri ise bunun bir vahşi gösteri olduğu iddiasında Nedeni ne olursa olsun bu işlere karar verenler o devirleri yaşayanlar mutlaka en uygun gerekçeleri üretecekler ve haklılıklarını anlatacaklardı Öyle yaptılar Hatta zamanı dosdoğru anlatmak üzere ilim yapmış eli kalem tutan tarihçiler devletin bekası ve nizamı alem için bu ölümlerin gerektiğini değişik yollarla anlatmaya çalıştılar Bugün o zamanı o tavrı tenkit etmek gereği hasıl olduğunda kardeşin kardeşi atanın oğlu yok etmesini sanki bir gereklilikmiş gibi gösteren geçmiş yağcısı tarihçilerimiz olsa da kimse ama hiç kimse bu davranışları normal ve geçerli gösteremez Katliamlara ve ölümlere gerekçe uydurma sıkıntısı sürecektir Çünkü cevabı olmayan çok konu vardır Neden Hanedan içi kıyımları uygun bir dille töreselleştirip mazur göstermek isteyenler yaşanan acılara ortaktırlar Belki de en son varılacak nokta şuydu Kendi içlerindeki kavgalar kimseyi ilgilendirmezdi Akan onların kanı giden onların canıydı Sebebi de belliydi Devlette ikiliğe aman vermemek Doğrusu bu muydu Okuyun ve siz karar verin
Ötüken Neşriyat
Osmanlı Devleti farklı milliyet ve dinlerin çeşitli örf ve âdetlerine sahip mensuplarına yaklaşık altı yüz yıl boyunca bir arada yaşayabilecekleri bir ortam sağlamıştır Bu ortamda hâkim unsur Müslümanlardan oluştuğu için zaman zaman diğer din mensuplarından din değiştirerek Müslümanlığı tercih edenler de olmuştur Bu olay İhtidâ olarak adlandırılır ve dininden dönenlere de Mühtedî Dönme denir İhtidâların sebepleri süreci mühtedînin sonraki durumlarının incelenebilmesi ve bu alandaki araştırmalar için başta Osmanlı Şer iye Sicilleri olmak üzere Başbakanlık Osmanlı Arşivi ndeki belgeler önemli bilgiler içermektedir Bu mütevazı çalışmanın son bölümünde Osmanlı toplumunda önemli işler yapmış Osmanlı beyleri pâdişahları ve sultanları üzerinde etkili olmuş devlet adamları ile Osmanlı sarayında kadın efendi veya vâlide sultan olarak önemli rolleri görülen mühtedîlerden örnekler verilmiştir Bunlara gerek icraatı gerekse eserleri ile Osmanlı tarihinde iz bırakmış bazı mühtedî ilim adamları da eklenmiştir Kuşkusuz altı yüz yıllık Osmanlı tarihi göz önüne alınınca mühtedîlerin sayısı çok fazla olup burada verilenlerle sınırlı değildir Biz bu çalışmayla konuya biraz açıklık getirmek istedik
Kitap Yayınevi
çev. Ahmet Tunç Şen
15 17 yüzyıllar Osmanlı İmparatorluğu gücünün doruğunda Sultanın topraklarında muazzam bir gayrimüslim topluluk yaşıyor Osmanlılar da bu topluluk içinden İslamiyeti kabul edecek olanlara zengin fırsatlar sunuyor İhtida edenlerin yani Müslüman olanların sayısı gitgide artınca din değiştirmek cemaatler arasında tartışmalara yol açıyor Müslüman ve Müslüman olmayan Osmanlı yazarları bir yandan cemaatlerinin sınırlarını tanımlarken bir yandan da kendi dini ve siyasi gündemleriyle uğraşıyorlar Tarihçi Tijana Krsti e göre İslamiyeti kabul edenlerle ilgili hikâyelerin üretilmesi ve yaygınlaşması 16 17 yüzyıllarda Osmanlı emperyal kimliğinin ve Sünni Müslüman bakış açısının dile getirilmesinde büyük bir önem kazanmıştı Krsti Osmanlıların ihtida ve mühtediler karşısındaki tavırlarının geçirdiği evrimi Akdeniz ülkelerindeki dini eğilimlerin ayrıca Osmanlıların hem Habsburglar hem de Safevilerle rekabetinin çerçevesine oturtuyor yeni kaynaklarında peşinde koşarak bireyler cemaatler yerel ve merkezi yetkililer arasındaki ilişkilerin din değiştirme sürecini nasıl etkilediğini gözler önüne seriyor Tijana Krsti Budapeşte deki Orta Avrupa Üniversitesi Ortaçağ Araştırmaları Bölümünde öğretim üyesi