Osmanlı Belgelerinde Kafkasya 1 Savaş ve Sürgün 1781 1919 — Mustafa Özsaray

Tarih öncesi dönemlerden itibaren Kuzey Kafkasya halkları Abhazlar Çerkesler Karaçaylar Balkarlar Osetler Çeçen İnguşlar ve Dağıstan halkları anavatanları Kuzey Kafkasya da kendilerine özgü toplumsal yapıları ile bağımsız bir şekilde varlıklarını sürdürmüşlerdir 16 Yüzyıldan itibaren istilacı emellerle bölgeye inen Ruslar ile Kuzey Kafkasyalılar arasında yüzyıllar boyu sürecek yoğun bir savaş dönemi başlamıştır 19 Yüzyıl başlarında daha da şiddetlenen bu mücadele maalesef Rusların 1864 yılında bölgeyi işgali ile sonuçlanmıştır Yaşam alanlarını yok ederek her türlü insanlık dışı uygulamalar ve soykırımdan geri kalmayan Ruslar Kuzey Batı Kafkasların tamamına yakınını kapsayacak bir şekilde Kuzey Kafkasyalıları zorunlu göçe sürgüne tabi tutmuştur Çok zor koşullarda cereyan eden Kuzey Kafkasyalıların bu büyük göç dalgaları yeni yaşam alanları oluşturacakları Osmanlı topraklarına gerçekleşmiştir Prof Dr Kemal Karpat bu sürgünü Tarihin en büyük cinayetlerinden biri olarak nitelendirmiştir Yine Sayın Karpat bu zorunlu göçle ilgili Kuzey Kafkasyalıları Yer değiştirmeden ana topraklarında en uzun süre yaşamış bir halk olarak tanımlamıştır Karpat diğer bir değerlendirmesinde zorunlu göçe tabi tutulan Kuzey Kafkasyalıları Tahmini 2 milyon olup ve bunlardan 600 bin 800 bininin denizde boğularak ve salgın hastalıklardan dolayı hayatlarını kaybettiğini ifade etmiştir Tarafsız bir bilim adamının ortaya koyduğu bu tespitler yaşanmış bir trajedinin vahametini açık bir şekilde ortaya koymaktadır Tarihi aydınlatmak şahitliklere dayalıdır Yazılı belgeler bu şahitlikler içerisinde kuşkusuz en önemlilerindedir Kuzey Kafkasyalılarla ilgili resmi belgeler içerisinde Kuzey Kafkasya menşeli olanlar sınırlıdır Bununla beraber zengin Osmanlı arşivlerinin yanı sıra Rus İran İngiliz Fransız İtalyan Gürcü arşiv belgeleri Kuzey Kafkasya tarihi bakımından çok önem arz etmektedirler Kafkas Vakfı olarak başlattığımız proje çerçevesinde Osmanlı arşivlerinde yaptığımız taramalar neticesinde Kafkasya ve Kuzey Kafkasyalılarla ile ilgili var olduğunu tahmin ettiğimiz on binlerce belgeden beş bine yakınını temin ettik Bu belgeler içerisinden seçtiğimiz Kuzey Kafkasya Rus savaş süreci Kuzey Kafkasya Osmanlı ilişkileri göç Osmanlı topraklarında iskan ve diplomatik nitelikteki ilişkiler ile ilgili gördüğümüz 111 adet belgeyi günümüz Türkçesi ile sadeleştirerek araştırmacıların ilgililerin ve okuyucuların dikkatine sunduk