Osmanlı da Kürt Milliyetçiliği

On dokuzuncu ve yirminci yüzyılda çok etnikli Osmanlı Devleti nin çözülmesiyle Balkanlar ve Ortadoğu da bir dizi ulusal devlet kuruldu Bu dönüşüm Osmanlı idaresinin on dördüncü ve on beşinci yüzyıllarda tesis ettiği geleneksel toplumsal yapının etnik dini hatlar boyunca kırılmasıyla yaşanan bir kolektif kimlik değişimi idi Milliyetçi görüntülü ayaklanmaların sebebi Osmanlı idarî sistemi değil aksine geleneksel sistemin dağılmış olmasıydı İmparatorluk yönetiminin etkisiz hale geldiği uzak eyaletlerde dengeler değişmişti Batı menşeli yorumlarda bu toplumsal dönüşümün birçok yönü genellikle ihmal edildi Karpat literatüre bir ilk olarak girmiş bu çalışmasında Osmanlılarla ilgili çalışmaları şekillendirmekte olan dar görüşlülükten uzak durarak Balkanlar ve Ortadoğu daki müslim ve gayrimüslim tebaayı genel bir çerçeve içinde ele alıyor ve söz konusu sosyo politik dönüşümü bir bütün olarak analiz ediyor Osmanlı nın Fenerli Rumları Eflak ve Boğdan ın yöneticileri olarak ataması Bizans milliyetçiliğinin yolunu nasıl açtı Taşrada ayanların güç kazanması ve payitahta meydan okur duruma gelmesi Balkanlardaki bölge halklarının geleceğini hangi yönde etkiledi Ortodoks Patrikhanesi nin Yunan milliyetçiliği karşısındaki tavrı neydi Yunan isyancılar için aforoz mektubu yazıldı mı On dokuzuncu yüzyılda eğitim ve idare alanında yapılan reformlar imparatorluğun son yüzyılını nasıl şekillendirdi Türk milli kimliğinin oluşumunda toprağın vatanın üstlendiği rol ne oldu II Abdülhamid etnik kimliği ve vatan sevgisini İslam a ve Osmanlı Devleti ne yönelmiş en büyük tehditler olarak mı gördü

Osmanlı Devleti yeraltı ve yer üstü madenleri bakımından zengin bir ülkeydi Bu zenginlikler içinde maden suları Miyah ı Madeniyye ayrı bir öneme sahiptir Özellikle Anadolu geçmişten günümüze maden suları bakımından dünyada hatırı sayılır bir yerdedir 19 yüzyılın son çeyreğinde Osmanlı Devleti maden sularını değerlendirmeye başladı İnsanı yaşat ki devlet yaşasın felsefesinin bir tezahürü olarak Osmanlı Devleti maden sularının işletilmesinde birinci derecede halkın faydasını düşünmüştür Devlet kamu hizmetlerinin bayındırlık faaliyetlerinin ve sosyal yardım hizmetlerinin yürütülmesine kaynak sağlamak adına maden sularından faydalanmıştır Bu durum Cumhuriyet Dönemi ne de intikal ederek sosyal devlet anlayışı sürdürülmüştür Önemli maden su kaynakları Türk Kızılay Cemiyeti Hilal i Ahmer tarafından işletilmiş elde edilen gelirle Türkiye de ve dünyada yardım hizmetleri yürütmüştür Osmanlı dan Cumhuriyet e maden suları kaynakları üzerinde sadece devlet faaliyet sürdürmemiş aynı zamanda müteşebbisler de faaliyet göstermişlerdir Şifai ve kaliteli Türk maden suları ülke içinde olduğu kadar ilke dışında da ün yapmıştır Türk maden sularının kalitesi şifai unsurları ve tarihi tecrübesi gibi sebepler maden sularını dünya pazarlarına taşımıştır Bu çalışmada Sıhhate Pek Nafi ve Faidelidir ve Hülasa Âb ı Hayattır şeklinde ifade edilen Türk maden suların ülkede ve dünyada sağlık ve iktisadi potansiyeli ortaya konulmuştur

Doç Dr Cevdet Kırpık ın büyük bir titizlikle kaleme aldığı Osmanlı da Şehzade Eğitimi temelde Osmanlı tarihi boyunca şehzade eği timinin özelliklerini ve zaman içerisinde geçirdiği değişimi ele almak tadır Ancak Osmanlı ya gelinceye kadarki tarihî mirasın daha iyi an laşılması için İslâm öncesi ve İslâmî dönemdeki hanedan üyelerinin eğitimlerine de değinilerek Türk tarihi boyunca hükümdar yetiştirme yöntemlerindeki anlayış uygulama ve metot alanındaki değişim ve süreklilik göz önüne serilmiştir İyi bir yöneticide bulunması gereken özellikler toplumdan topluma ve zamandan zamana değiş se de temel bazı hususlar ortaktır Osmanlı sisteminde padişah çok önemli siyasî ve dinî yetkilerle yönetim hiyerarşisinin en üst nok tasında bulunur Hâliyle padişah namzedi şehzadelerin aldıkları eğitimin niteliği yalnız hane danın değil aynı zamanda milletin ve devletin geleceği üzerinde de doğrudan etki gücüne sahip dikkatle incelenmesi gereken bir mevzudur Bu sebeple Osmanlı tarihinin la yık olduğu şekilde anlaşılabilmesi için şehzade eğitiminin tarihî süreç içerisinde nasıl bir değişim ve dönüşüm yaşadığını bilmek gerekmektedir

Yirminci yüzyılın ilk çeyreği 1900 1920 Osmanlı da aidiyet dönüşümlerinin yaşandığı etnik gruplar arasında farkındalıkların arttığı milliyetçilik hareketlerinin ortaya çıktığı bazı etnik gruplarca dile getirilen bağımsızlık ve özerklik konularının tartışıldığı geleneksel siyaset ve aidiyetlerin modernliğin tahakkümü altında yeni biçimler almaya başladığı bir dönem olarak karşımıza çıkar Tahayyül ve tasavvurumuza bundan böyle Batı menşeli politik bir lügatin egemen olduğu görülür Hâliyle dönemin Kürtçe basını da sürecin dayattığı politik düşüncenin ve dilin baskısı altında kalır Belirtilen zaman aralığındaki bütün Kürtçe dergileri kimlik ve siyaset bağlamında ele alan bu çalışmanın hedefi devrin Kürtçe basınında kullanılan politik dilin tespitini yapmak ve bununla inşa edilmesi düşünülen Kürt kimliğini saptamaktır Osmanlı dan Cumhuriyet e Kürt Kimliği 1900 1920 dönemin bütün Kürtçe dergilerini ilk defa tek bir eserde incelemesi sebebiyle alanında kıymetli bir çalışmadır

Osmanlı topraklarına ayak basan ilk Amerikalı misyonerler Parsons ve Fisk zorlu yolculuk ve iklim koşullarına salgın hastalıklara ve her türlü güvenlik tehdidine rağmen Anadolu ve Mezopotamya yı keşfediyor tanıştıkları her insanı yozlaşmış olduğu önkoşuluyla aydınlatıyor ve misyonlarını tamamlayarak bu uğurda bu coğrafyada hayatlarını kaybediyorlar Bu sıradışı yolculuğun hikayesi dünyaya nizam getirme iddiasından vazgeçmeyen Amerika nın ilk adımlarını keşfetmek için Dergah Yayınları nda American Board un talimatlarından Kuracağınız misyon dünyanın Tanrı yı erdemi ve saadeti geri kazanması adına tesis edilmiş çok geniş ve dahi sürekli genişleyen bir hayır faaliyeti sisteminin bir parçası olarak telakki edilecektir Gerçekler birer ışıktır belirli başlangıçlar birer ışıktır tecrübenin apaçık sonuçları birer ışıktır kötülükler ve onların çarelerine dair yapılan ikazlar birer ışıktır Dünyanın veya ondan bir kısmının durumunu Hıristiyanların görüş alanına açmak ve iyileştirmenin yollarını ve araçlarını göstermek mümkün olanın gerçekleştirilmesine yönelik büyük katkı sağlayacaktır

Kitabın ilk bölümünde üst yapının ortaya koyulması ve tümden gelim mantığı ile günümüze uzanan uluslararası sistemin yapısı ortaya koyulmuştur Bu yapıda ülkelerin yer edinmesindeki politika kavramı açıklanmıştır İkinci bölümde Osmanlı Devletinin kavramsal çerçeve ışığında dönemsel olarak ortaya konulan donanma politikaları uluslararası yapının etkileri de gözönüne alınarak yapılan girişimler ve elde edilen sonuçlar değerlendirilmiştir Üçüncü bölümde ise Türkiye Cumhuriyeti nin ikinci bölümde yapılan analiz neticesinde donanma politikasındaki kırılma noktaları ortaya konulmaya çalışılmıştır

1864 yılında yayınlanan Vilayet Nizamnamesi yle birlikte kurulan ve vilayet mektupçusu idaresinde faaliyetlerini yürüten vilayet matbaalarında öncelikle kırtasiye işlerine ağırlık verilmiş yine salnameler takvimler dini edebi ve bilimsel kitaplar bu matbaalarda basılmıştır Vilayet matbaalarının en önemli faaliyetlerinden biri de vilayet gazetelerinin çıkarılması olmuştur Çoğunlukla resmi nitelikli haberlerin yer aldığı vilayet gazetelerinde çok uluslu bir imparatorluk olan Osmanlı Devleti nde artan ayrılıkçı faaliyetlere karşı da yayınlar yapılmıştır Milli Mücadele yıllarında varlıklarını sürdürmeye çalışan vilayet gazetelerinin hemen hepsi mücadele ye destek vermiş vilayet matbaaları da Milli Mücadele yanlısı yayınlar yapan Anadolu gazete ve dergilerinin basım yeri olmuştur Vilayet gazetelerinin alt yapısından ve deneyimlerinden yararlanan Anadolu basını Milli Mücadele nin zafere giden yolunda her türlü zorluğa ve baskıya rağmen hep en ön saflarda yer almış halkın mücadele ruhunu ve direnme gücünü arttıracak yayınlar yapmış Ankara Hükümeti nin almış olduğu kararların duyurulmasında ve yayılmasında önemli bir rol üstlenmiştir