Osmanlı Devlet Teşkilâtında Reisülküttablık

Reisülküttâblık isminin çağrıştırdığı manaya uygun olarak bir grup kâtibin yönetimi şeklinde ortaya çıkmış bir müessesedir Osmanlı devlet teşkilâtının merkezî yönetim organı olan Divân ı Hümâyûn un mâliye haricindeki bürokrasisini yürüten bu kâtipler Dîvân ı Hümâyûn kâtibi olarak anılmakta ve nişancıya bağlıydılar Reisülküttab Bâbıâli nin oluşum sürecinde nişancının yönetiminden çıkarak önem kazanmaya başlamış ve devletin en üst düzey bürokratları arasına girmiştir Doç Dr Recep Ahıshalı nın Osmanlı Devlet Teşkilâtında Reisülküttâblık XVIII Yüzyıl isimli eseri XVIII yüzyıla odaklanarak reisülküttâblığın geçirdiği bu dönüşüme ve artan önemine dikkat çekmektedir Üç ana bölümden oluşan bu çalışma XVIII yüzyılda reisülküttâblığın devlet teşkilâtında ve Osmanlı kültür hayatı içerisindeki yerine odaklanmaktadır İlk iki bölümde reisülküttâbların XVIII yüzyıldaki yetişme prosedürü menşeleri tayin azil veya yükselmelerinde rol oynayan faktörler reisülküttâblığa bağlı kalemler ile reisülküttâbın iç işleri ve dış işlerindeki görevlerini etraflıca inceleyen yazar reisülküttâbın devlet teşrifatındaki yerini de son bölümde ele almaktadır En başta Divân ı Hümâyûn da gündeme getirilen kanunnameler fermanlar ve benzeri konuların yazıya dökülerek nişancının yönetimi altında gelişen reisülküttâblık makamı ilerleyen yıllarda diplomatik ilişkilerin artmasıyla diğer devletlerle yapılan yazışmalardan sorumlu hâle gelmiştir Buna mukabil reisülküttâblığın Osmanlı bürokrasisindeki önemi giderek artmış ve nihayetinde bu makamdaki kişilerin dışişlerinde üstlendiği görevlerden ötürü bu yönü daha baskın hâle gelmiş ve nihayet ismi önce Umûr ı Hariciye Nezâreti ne çevrilmiş daha sonra Hâriciye Nezâreti ismiyle bürokrasideki yolculuğuna devam etmiştir Reisülküttâblıktan Hariciye ye Osmanlı İmparatorluğu nun dünyaya açılan kapısı dış işlerinin tarihî serüveni bu kitapta