Osmanlı Devleti nde Haremeyn Vakıfları 16 ve 17 yüzyıl — Prof Dr Mustafa Güler

Mekke i Mükerreme ve Medîne i Münevvere şehirleri Müslümanlar nazarında yeryüzünün en mukaddes mekânlarıdır Haremeyn diye isimlendirilen bu iki şehir her asırda merkezî idârelerin ve şahısların fevkalâde ilgisine mazhar olmuştur Hulefâ i Râşidîn döneminden başlayarak her müslüman devlet Mekke ve Medîne şehirlerine hizmet etmek için yarışmıştır On beş asırlık İslâm tarihinin en uzun süreli ve en muhteşem siyasî teşekkülü olan Osmanlı Devleti nde ise bu Mukaddes beldelere hizmet aşkı her bakımdan zirveye ulaşmıştır Bu kitap başta Haremeyn e hizmet için kurulan vakıfları vakıfların idâresini ve devlet adamlarının başta padişahlar ve aileleri olmak üzere hususî yardım ve bağışlarını konu almaktadır Muhtevası Haremeyn in Osmanlı idâresine geçiş tarihi olan 923 1517 den 17 asır sonlarına kadar 1100 1689 dır Giriş kısmında vakıflar ve vakıfların ictimâî sosyal hayata etkileri ele alındı Birinci bölümde Mısır ve Hicaz ın Osmanlı idaresine katılması vakıflar sayesinde Hac yolunda ve Haremeyn de yapılan hizmetlere yer verildi Bu hizmetler arasında Şam Mekke arasında gerçekleştirilen yolculuğu kolaylaştırmaya yönelik faâliyetlerle Mekke i Mükerreme ve Medîne i Münevvere de su sıkıntısını giderme gayesiyle yapılan çalışmalar ve her iki şehirde de gerçekleştirilen eğitim yatırımları vardır İkinci bölümde fukarâ ve mukaddes mekânlara hizmet edenler için kurulan vakıflar ve hususî tahsîsât ele alındı Üçüncü bölümde Haremeyn vakıfları çeşitlerine göre tasnif edilip bu konuda doyurucu malumat verildi Dördüncü bölümde vakıfların Mekke ve Medîne ye irsâl ameliyesi olan surre ve vakıf kurucuları anlatıldı Son bölümde ise Osmanlı Devleti nde Haremeyn Vakıflarının idâresi Haremeyn Evkâf Nezâreti nin kuruluşu ve işleyişi bahse konu oldu