Osmanlı Devletinin Dağılma Devri

Osmanlı da Köle Olmak ta Osmanlı köleliğinin diğer ülkelerdeki kölelik anlayışından farklı yönleri ortaya konmuş Osmanlı daki köle kaynakları köleliğin bir kurum olarak işleyiş biçimi ve kuralları toplumun köle tüccarının yabancı gezginlerin devlet erkânının ve resmi kurumların bu kuruma bakışı ve Osmanlı da köle emeğinin kullanıldığı alanlar ayrıntılı olarak ele alınmıştır Osmanlı da köleliğin tanımının yapıldığı ve diğer gelişmelerin ayrıntılı bir şekilde anlatıldığı bu çalışmada kölelik kurumu süreç içinde hem Osmanlı yaşam kültürü içinde ele alınmıştır Osmanlı da köle ticaretinin gelişerek büyük bir sektöre dönüşmesi ve ardından başlatılan uluslararası kölelik karşıtı hareketle değişen süreçte Osmanlı nın konumu ve köleliğin kaldırılması üzerinden devlet olma özelliğini koruma çalışmaları da titizlikle ortaya konmuştur

İlk baskısı 1940 yılında yapılan Osmanlı Devleti nin Dağılma Devri Türk Tarihinin Anahatları serisi içinde kuruluş imparatorluk inhitat ve inkıraz başlıkları altında dört fasıl halinde ele alınması planlanan Osmanlı tarihinin Yusuf Akçura ya ısmarlanan kısmıdır Eser Akçura tarafından neşredilmek üzere hazırlanmaya başlamış fakat kendisinin vakitsiz ölümüyle yarım kalmıştır Yine de bu haliyle III Selim döneminin çözülüş ve idarî meseleleri ile bunlara yönelik ıslahat girişimleri Fransız İhtilâli nin Türkiye ye tesirleri değişen dengelerin ağında bir taraftan İhtilâl Fransası bir taraftan Rusya ve İngiltere yle yaşanan gerilimleri titiz ayrıntılarla ele alan bir monografi olarak değeri takdir edilmiş tadili ve tamamlanması gereken kısımları düzeltilip noksanları giderildikten sonra Türk Tarih Kurumu tarafından eserin neşrine nezaret etmek üzere görevlendirilen Faik Reşit Unat ın seçtiği haritalarla beraber basılmıştır Osmanlı Devleti nin Dağılma Devri bize inhilal tarihimizin köklerine geçen asrın en büyük aydınlarından birinin gözüyle bakma imkânını veren mühim bir eser olarak değerini hâlâ korumaktadır

Osmanli askeri teskilatinda tam adi Redîf i Asâkir i Mansûre olan redif teskilati 1826 da Yeniçeri Ocagi nin lagvedilmesinden sonra kuruldu Buradaki temel maksat yeni kurulan Asâkir i Mansûre i Muhammediyye ye destek saglamakti Bu sayede tasra halki uzun süre mecburi hizmete tutulmadan kendi bölgelerinde egitilerek iç güvenlik saglanmis olacak ve böylece ülke cografyasinin hemen her noktasinda merkezi devlet otoritesi hissettirilecekti Büyük merkezlerde insa edilen kislalardan tasralara müdahale zor oldugundan redif birlikleri için kazalarda müstakil binalar insa edilmesine karar verildi Ancak teskilat en tesekküllü halini Sultan Ikinci Abdülhamid Han devrinde aldi Söz konusu devirde teskilatin idari yapisi yaninda burada vazifeli askerlere de daha iyi imkânlar saglayabilmek için büyük bir insaat seferberligi baslatildi Memleket sathinda yüzlerce modern redif askeri binasi arz i endam etti O devirlerde yapilan binalarin bir kismi harap olurken bir kismi da günümüze kadar ulasabildi Iste bu eserde hususiyle Sultan Ikinci Abdülhamid Han devrinde insa edilen redif binalarinin arsiv vesikalari tarihi ve günümüz fotograflariyla bir envanter çalismasi ortaya konulmaya çalisildi

Devletlerarası siyasette düşen bir devlet başka bir devletin acıma duygusunu değil iştahını kabartır insan insanın kurdu olduğu gibi devlet te devletin kurdudur Osmanlı Devletinin Dağılma Devri azametli görkemli bir imparatorluğun çağın gereksinimlerine ayak uyduramayarak sömürgeci ülkelerin nasıl hedefleri haline geldiği ve içeride çıkan ayaklanma isyanlarla birlikte merkezi otoritenin nasıl zayıfladığını gözler önüne sermesi açısından oldukça çarpıcı bir eserdir Yeni çeri Ocağının asli görevini unutarak ne gibi işlerle ilgilendiğini ve bir devletin bozulmuş ordusunun nasıl iktidarının üzerine çıktığını açıkça gözler önüne serer İktidarın ayanlar ve çıkarlarını yeniçeriliğin bekası üzerine kurmuş olan paşalar karşısında nasıl gölge fenomene dönüştüğünü en ince ayrıntılarıyla anlatır Osmanlı Devletinin Dağılma Devri denge politikasıyla birlikte stratejik yönetim geleneğinin iç ve dış tehditlere karşı verdiği var olma yok olma savaşının adıdır Sultan Selim in giriştiği ıslahat faaliyetlerinin iç ve dış dengeleri nasıl değiştirdiğini çıkar guruplarının ve dış devletlerin emellerine ne gibi ketler vurduğunu betimleyerek anlatan bu eser kaynakça açısından dönemin en büyük tarihçilerinden beslenir ve Büyük bir tarihçinin Yusuf Akçura nın ruhuyla can bulur Tarihin tekerrürden ibaret olduğu düşünülürse Osmanlı Devletinin Dağılma Devri devlet olabilmenin gerekliliklerinin neler olduğunu ve devlet kültürünün var olma yok olma adına karşılaştığı sıkıntıları gözler önüne sermesi ve bu sorunları günümüze kadar ulaştırarak içinden geçtiğimiz döneme ve geleceğe ışık tutması açısından oldukça önemlidir

Bu eserimde tarihin günümüze ışık tutan olay ve dönemlerini herkesin anlayabileceği bir dille ifade etmeye çalıştım Geçmişten alınacak dersler elbette vardır Benzer olaylar bazen benzer sonuçlar da doğurabilir Ancak tarih her şeyden önce geçmişte yaşanmış ve bitmiştir Bu demek değildir ki günümüzü daha iyi anlamamızı sağlayabilecek tarihi olaylardan ibret almamalıyız Çünkü Türk toplumu henüz Avrupa nın yaşadığı Aydınlanma dönemini aşamadığı için yakın tarihte yaşananlar tamamen geçmişe mal olmamıştır Adeta tarih geçmiş değildir Bu tespiti yapmakla birlikte tarihe asla bugünün değerleriyle akılmamasının bilincindeyim Ben yazılarımda bu konuya özellikle dikkat ettim ve günümüz değerleriyle tarihi olayları ve kişileri değerlendirmekten titizlikle kaçındım Yine de bazı olaylar ve failleri geçmişteki olaylara veya kişilere işaret edebilir benzerlikler gösterebilir Amacım asla çağdaşım olan kişileri hedef almak değildir Bu tür bir durum ortaya çıkarsa şimdiden özürlerimin kabulünü istirham ederim Dediğim gibi niyetim geçmişten ders alınmasını sağlamak ve tarihin ışığında günümüzü daha iyi anlamaya çalışmaktır Umarım maksat hâsıl olur Kemal Çiçek

Osmanlı İmparatorluğu nun son iki yüzyılında delilik nasıl tanımlandı Akıl sağlığını kaybeden bireyler hem toplumun hem de devletin gözünde hangi anlamlara büründü Bu kitap Osmanlı nın modernleşme sürecinde deliliğe bakışını kurumsal politikalarını ve akıl hastalarının toplumsal statüsünü ayrıntılı bir şekilde inceliyor Ayrıca deli veya delilik in her dönemde değişen anlamlarına bakarken bugünkü kavrayışımıza da ışık tutuyor Antik Yunan tıbbından modern tıbbın gelişimine kadar geniş bir yelpazeyi ele alan çalışma Osmanlı toplumunda deliliğin yalnızca bireysel bir durum değil aynı zamanda siyaset din ve modernleşme arasındaki ilişkilere ayna tuttuğunu ortaya koyuyor Osmanlı nın kimleri deli ilan ettiğini ve bu delilerin nasıl bir sosyal denetime tabi tutulduğunu anlamak için arşiv belgelerinden doktor raporlarına edebi eserlerden günümüz bakış açısına uzanan zengin bir kaynak havuzu kullanan bu kitap tarih siyaset ve psikiyatri kesişiminde çığır açıcı bir analiz sunuyor Deliliğin toplum iktidar ve modernleşme ile dansını öğrenmek isteyen herkes için vazgeçilmez bir rehber