Osmanlı Modernleşmesinde İlk Adımlar

Osmanoğluları on dördüncü asrın başında Anadolu nun kuzeybatısındaki Bitinya da kurdukları beyliklerini tarihleri boyunca cihan devletine imparatorluğa topraklarını da üç kıtaya at sırtında genişletir Bunu Osmanlı öncesi Türk İslam medeniyet birikimi üzerine inşa ederken kendilerinde olmayan ve muhtaç oldukları bilgileri ve teknolojileri alma hususunda tereddüt etmemişlerdir Zaman içerisinde Osmanlılar ile Avrupalılar arasında dengelerin ekonomik siyasi ve teknolojik açıdan aleyhlerine dönmeye başlamasıyla yeni arayışlara girişmişler ve muhtaç oldukları unsurları seçici bir şekilde aktarmayı başarmışlardır Bu kitapta Osmanlıların Batı teknolojisi bilimi ve modern eğitim konularında attıkları ilk adımların hikâyesi anlatılmaktadır Osmanlılar klasik dönemden yani on beşinci ve on altıncı asırlardan itibaren ihtiyaç duydukları özellikle harp teknolojisi madencilik haritacılık ve pusula ile mekanik saatçilik konularında Batı daki bu gelişmeleri değişik vasıta ve yollarla fakat seçici bir tavırla takip ederek başarılı bir şekilde transferini gerçekleştirmiştir On sekiz ve on dokuzuncu yüzyıllarda hem teknoloji transferi teşebbüslerini hem de mevcut ekonomik altyapılarını sanayileşmeye yönlendirme gayretleri olmuştur II Mahmut tan itibaren eğitim müesseselerinin kurulması ve burada modern bilimin ve teknik eğitimin yerleşmesi hususunda önemli adımlar atmışlardır Mühendishanelerin ve tıbbiyelerin kurulmasıyla yetişen pek çok askerî ve sivil uzman kendi sahalarında eserler vermiş ve ileri adımlar atmışlardır Buna paralel olarak Türkçenin bilim dili olması konusunda önemli gelişmeler sağlanmıştır Modernleşme yolunda bir başka önemli adım ise Türk hukukunda var olmayan tüzel kişilik kavramının yerleşmesi ve buna bağlı olarak ilmî ve mesleki cemiyetlerin kurulmasıdır On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısı ve yirminci yüzyılın başında haberleşme ve ulaştırma teknolojilerinde hızlı aktarmaların ve adaptasyonların olduğunu görüyoruz Öyle ki Osmanlılar Birinci Dünya Savaşı nda devletlerinin müdafaasını altı yüz sene önceki ecdadı gibi at sırtında değil bu sefer uçak kokpitinde yapmışlardır Bu kitap 1980 den bu yana kırk yıllık bir süre zarfında resmî arşivlere ve Osmanlı aydınları ile devlet adamlarının eserlerine Türkiye de ve yurtdışında bu sahalarda yapılan öncü çalışmalara dayanarak hazırlanmıştır İhsanoğlu bu kitapta uzun yıllar Osmanlı tarihinin modernleşme gayretlerini karalayan önyargıları yıkarak yeni bilgiler ve yorumlarını okuyucunun bilgisine sunmaktadır