Osmanlıda Ölmek

Yavuz Sultan Selim tebdili kıyafet yapmış Kuşlar Çarşısı nı geziyormuş Avcılar avladıkları kuşları tuzakçılar yakaladıkları maharetli eğitimli güzelim kuşları satıyorlar Bir ara gözü kekliklere ilişiyor padişahın Bir grup kekliğin üzerindeki kâğıtta Satış fiyatı Tanesi 1 altın yazıyor Hemen yanı başlarında asılı adeta altın kafes içinde bir keklik daha var ki fiyatı 300 altın Padişahın gözü 300 altınlık kekliğe takılıyor Hayırdır diyor satıcıya Bunun diğerlerinden ne farkı var ki bunlar 1 altın bu 300 altın Satıcı Bu keklik özel eğitimli çok güzel ötüyor ötmesi bir yana bunun ötüşünü duyan ne kadar keklik varsa hepsi onun etrafına doluşuyor Tabii bu arada avcılar da o etrafa doluşan keklikleri daha rahat avlıyorlar diyor Satın alıyorum diyor padişah Al sana 300 altın Parayı veriyor hemen oracıkta kekliğin kafasını kopartıyor Adam şaşırıp Be adam Ne yaptın En maharetli kekliğin kafasını koparttın diye dövünürken padişah gürlüyor Bu kendi soyuna ihanet eden bir kekliktir Bu gibilerin akıbeti er veya geç ölüm olacaktır

Devlet ve toplumu rahat ve huzur içinde yaşatabilmenin yolu olan yönetim ya da devlet idaresi birinci derecede yöneticilerin sorumluluğunda olan bir alan olarak kabul edilir Türk tarihinde Orhun Anıtları ndan başlayarak Mustafa Kemal Atatürk ün Nutuk una kadar devrederek gelişen bu anlayış çerçevesinde ortaya konulmuş eserlerden biri de elimizdeki bu kitaptır Bu kitap Hasan Kâfî el Akhisârî nin Usûlü l Hikem Fî Nizâmi l Âlem adlı eserinin 1996 yılı katalog bilgilerine göre Diyarbakır İl Halk Kütüphânesi İhtisas Kitaplığı bölümünde Eğri Melhamesi Tarihçesi adı ile 566 numarada kayıtlı bulunan yazma nüshasının orijinalinden kopya edilerek günümüz alfabesine çevrilmesi ile bir giriş ve değerlendirmeden meydana gelmiştir Bu çalışmanın esas gayesi bir tarihi metni karşılaştırmalı veya tenkidli olarak neşretmek değildir Öncelikle kendi türünün Osmanlı dönemindeki ilk örneklerinden biri olarak gerek idareciler gerekse halk nezdinde yaygın bir hüsn i teveccühe ve kabule mazhar olmuş bir kitabın hem konusu hem de tertibi itibariyle bir çalışma ve müracaat kitabı olarak kullanılacak biçimde olması düşünülmüştür Ayrıca tarihle ilgilenenler ve öğrenciler için özellikle Osmanlıca ile uğraşanlar açısından üzerinde hem çalışma hem de inceleme yapabilmesi hedeflenmiştir Böylece oldukça meşhur olan bir eseren bilinmeyen farklı bir yazma nüshası da hem tanıtılıyor hem de orjinal hali ile ilim aleminin istifadesine sunulmuş oluyor

XIX Yüzyılda Bilim Felsefe ve İdeoloji Antolojisi XIX yüzyılın ortalarına doğru Osmanlı İmparatorluğu nda Yenilikçiler ile Gelenekçiler arasındaki mücadele şiddetlenmiş ve Yenilikçiler çok daha geniş kitlelere ulaşabilmek için bilimsel birikimin yanı sıra felsefe ve ideoloji gibi bilgi alanlarındaki çağdaş gelişmeleri de Türkçeye aktarmaya ve yararlı bulduklarını savunmaya başlamışlardı İşte bu antoloji XIX yüzyıl Osmanlı matbuatında arzıendam etmiş olan ve XX yüzyıl düşünce hayatını hazırlayan fikir numunelerinden bir kısmını sergileyerek bu çağ hakkında biraz silik de olsa bir izlenim oluşturmayı amaçlamıştır Burada takdim ettiğimiz metinlerin ekserisi Yenilikçi yani Batı uygarlığını yerleştirmeye çalışan gazete ve dergilerde yayımlanmış makalelerden oluşmaktadır ancak manzarayı tamamlamak için bazı şiirlere ansiklopedi maddelerine ve mektuplara da yer verilmiştir Osmanlı Düşüncesi çalışmanın başlığındaki sıraya uygun olarak üç kısma bölünmüştür Bilim Metinleri Felsefe Metinleri ve İdeoloji Metinleri Bunların üçü de okunduğunda XIX yüzyıl Osmanlı düşüncesi hakkında belirli bir kanaat oluşacak ve daha önce ekseriyetle ikinci el kaynaklara dayanılarak yazılmış olan düşünce tarihi denemelerini yeniden gözden geçirmeyi ve XIX yüzyılı daha derinden anlamayı sağlayacaktır

Bilim ve sanat bir toplumun düzeyinin en önemli göstergeleridir Her yeni buluş her yeni keşif bilim ve sanata bir katkı sağlar Bilim kategorik olarak sosyal ve fen olarak ikiye ayrılmıştır Bu bir branşlaşma yöntemidir temelde ayrım olmaz bilim bir bütündür Sosyal bilimsiz fen fen bilimsiz sosyal olmaz Gelişkin bir sosyal toplumda fen gelişir gelişen fen de sosyal bilimi destekler Sanat ise müzik mimarlık süsleme etnografya dekorasyon ve resim gibi sanatlarla insanın yaşam sevincidir gustosudur Gelişmiş düşünce bilim ve sanatı bilim ve sanat gelişmiş düşünceyi oluşturur İnsanlık tarihi hep ilkellikten çağdaşlığa doğru gelişmiştir ilkel topluluktan uygar topluma Bu kitap Osmanlı daki bu süreci anlatmaktadır

Taner Timur Osmanlı nın sosyo ekonomik gelişimini Batı da evrensel boyutlar kazanan kapitalistleşme süreci içinde değerlendiriyor Osmanlı Çalışmaları devlet yönetimi ve uluslararası ilişkiler açısından bugünkü sorunlarımızın çoğunun kökeninin XIX yüzyılda olduğu savından yola çıkarak ağırlık verdiği bu dönemi resmi tarih görüşünün dışında bir yaklaşımla ele alıyor