Osmanlıda Son Paşalar — Cemil Kılıçoğlu

Osmanlılar Türk ve dünya tarihinin en görkemli hanedanlarından biridir Osmanlı bir hanlar sultanlar padişahlar devleti olduğu kadar ve belki de onlardan daha çok bir Paşalar Devletidir Zaman gelmiş padişahlar güç kaybetmiş ve simgesel otoritelerinin ötesinde hiçbir etkinlikleri kalmamıştır Böylesi dönemlerde paşaların çok daha belirgin bir biçimde sahneye çıktıklarını görüyoruz Özellikle İmparatorluğun son yüzyılında neredeyse tümüyle Paşalar Devleti haline gelen Osmanlı devleti kendisini yöneten paşalarla anılmıştır Bu paşalar kimi Türkmen kimi Çerkez Kimi Arnavut vb kökenlidir Kimi kahraman kimi haindir Osmanlı da son paşaları bilmeden Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunu da sağlıklı bir biçimde anlamak olanak dışıdır Türk ulusunun kaderine hükmeden paşaları bilmek ve tanımak geçmişten ziyade bugünü ve yarını daha iyi anlamamıza imkan verecektir Onlarca yüzlerce paşa arasından sıyrılan Paşalar Paşası Mustafa Kemal i doğru bir şekilde anlamak da yine diğer paşaları tanımaktan geçiyor Mustafa Kemal Paşa tam anlamıyla bir Türkmen Paşasıdır Kendi kurduğu devlette devşirmeler yüzünden yüzyıllardır ezilen Anadolu Türkmenlerinin patlayan öfkesidir Mustafa Kemal Paşa Bir daha ezilmemek ve tarihten ders almak için Osmanlı da Son Paşaları tanımak şarttır