Profil — John Ashbery

Eleştirmenlerin ve okurların oybirliğiyle Amerika nın yaşayan en büyük şairi kabul ettikleri John Ashbery 1927 şiirleriyle Amerika nın belli başlı ödüllerini kazandığı gibi sanat eleştirileriyle de haklı bir ün sahibi Geçtiğimiz yıl Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık ın konuğu olarak İstanbula gelen John Ashbery 12 Haziran günü düzenlenen bir şiir akşamında şiirseverlerle birlikte olmuştu Elinizdeki kitapta Ashbery nin en tanınmış kitabı Self Portrait in a Convex Mirror da Dışbükey Bir Aynada Otopotre yer alan bütün şiirleri sanat yazıları romanından bir bölüm ve ülkemizde bulunduğu sırada çekilen fotoğrafları yer alıyor John Ashbery Profil John Ashbery yi tanımak için bir ilk adım Tadımlık John Ashbery Üstüne Kısa Eleştiri Güven Turan John Ashberynin şiirleriyle ilkin ne zaman karşılaştım anımsamıyorum şimdi 1960ların başı olmalı 1964 güzü öncesi Büyük bir olasılıkla Amerikan Kütüphanesinden getirttiğim şiir dergilerinden birinde görmüş olmalıyım O zamanlar daha çok büyük Modernistlerle Beat şairler çekiyordu ilgimi daha doğrusu antolojilerde gördüğüm şairler 1960lı yılların sonlarına doğru daha sık karşılaşır olmuştum Ashberynin şiirleriyle ne var ki bir türlü sıkı sıcak bir ilişki kuramamıştım bu gördüğüm şiirle 1975te Amerikada ne kadar önemli ödül varsa toplayan Self Portrait in a Convex Mirror da Dışbükey Bir Aynada Otoportre katamamıştı beni Ashbery hayranları arasına İki kitabı dışında bende hiçbir kitabının olmayışı da bir belirtisi sanırım Ashbery ile olan ilişkimin Ne var ki Ashberynin şiirlerini izledim hep kitaplarını kütüphanelerden alıp okuyarak Şiir serüveni beni gerçekten çok ilgilendirdi Azımsanacak bir serüven de değildi hani Ashbery benim gözde şairlerimden biri olsa da olmasa da Bu serüvene bir göz atmakta hem eleştirmenlerin hem akademisyenlerin bu iki kesim kolay kolay uzlaşamaz Amerikada hemen hemen oybirliği ile Amerikanın yaşayan en büyük şairi seçtiği bu şairi tanımakta yarar var John Ashbery 1927 yılında Rochester New Yorkta doğmuş Üniversite öğrenimini Harvardda tamamlamış Columbiada master derecesi almış Gerçi bibliografyasında başka kitap adları var ama Ashbery Seçme Şiirlerini topladığı kitabına 1956da o dönem genç şairler arasında gizli bir yarışma konusu olan Yale Younger Poets dizisinden çıkan Some Treesden Bazı Ağaçlar seçmelerle başladığı için ilk şiir kitabının da bu olduğunu belirtebiliriz Bu kitabındaki şiirlerde belirgin bir Wallace Stevens havasıyla Auden humoru bir arada gözlemlenir Örneğin Denizle yapılar arasında oturup Tadını çıkartırdı denizin portresini yapmanın Çocukların düşlemesi gibi duaların sadece Sessizlik olduğunu beklerdi konusu Koştursun kumsal boyu ve kapıp bir fırça İşlesin kendi portresini tuvalin üzerine Ashberynin her iki şairle ilintisi etkileşim düzeyi kendi özgün şiiri içinde erise de daha sonraki şiirlerinde de gözlemlenebilir Gene de Ashberynin şiirindeki büyük değişim onun Fransaya gitmesiyle sıçrama yapar 1955ten 1966ya kadar sürer Ashberynin Paris serüveni kısa bir ara dışında Pariste bulunduğu yıllarda ünlü Herald Tribune gazetesine sanat eleştirileri yaparak sağlar geçimini Ashberynin şairlik serüveninde Pariste oturması sadece bir coğrafya ile sınırlı kalmadığı gibi sanat eleştirmenliği de yaşamını sürdürmek için para kazanmakla da sınırlanamaz Doğrudan şiirini etkiler bu iki nokta Daha yakından inceleme olanağı bulduğu Raymond Roussel Pierre Reverdy Max Jacob gibi şairlerin etkisiyle şiiri köklü bir değişim geçirir 1962de çıkan The Tennis Court Oath Tenis Kortu Yemini bu ad Fransız İhtilalindeki bir olaya gönderme yapar ortalığı karıştırır bir anda Önceki şiirleri Stevensin etkisiyle formal bir bütünlük taşırken bu kitabındaki şiirler rastgele izlenimi taşıyan parçalanmış bir dille kurulmuştur Bu kitabındaki şiirlerde cut up kes yapıştır tekniği kullanmaya başlar Hele Europe Avrupa şiirinde bu tekniği en uca iter Ashbery İlginçt