Roma İmparatorluğu nun Gerileme ve Çöküş Tarihi Üçüncü Cilt — Gibbon Edward

Şubat 1776 Londra Edward Gibbon ın Decline and Fall unun ilk cildi yayımlanır yayımlanmaz baş yapıt ilan edilir ama kitabın son iki bölümü Avrupa yı ikiye böler Gibbon kibar İngiliz nesrinin altına gizlediği iğneli ironisiyle olağanüstü cesur bir soru sormuştur Roma yı çürüten içeriden bir hastalık mıydı ve o hastalığın adı Hristiyanlık olabilir miydi Piskoposlar minberlerden lanet okurlar Voltaire alkışlar kitap haftalar içinde altı baskı yapar ve modern tarih yazıcılığı doğar Bu üçüncü cilt fırtına kopartan o ünlü on beşinci ve on altıncı bölümleri içerir yeni bir dinin Roma topraklarında nasıl yayıldığının on iki resulden Konstantinus a uzanan üç yüz yıllık sessiz devrimin Diocletianus un son zulümlerinden Milvius Köprüsü ndeki o kader anına bu işaretle galip uzanan büyük dönüşümün anatomisidir Konstantinus tahta çıkar Hristiyanlığı imparatorluğun resmî dini yapar başkenti Bizans a taşır ve antik dünya artık eskisi gibi olmaz Gibbon bu sahneleri filozofun soğukkanlılığı ve şüphecinin keskinliğiyle anlatır ne din savunucusu ne de din düşmanıdır sadece gerçekçi arar Tam da bu yüzden iki buçuk yüzyıldır kimse onu susturamadı Batı düşüncesinin en cesur sayfaları modern tarih biliminin doğum belgesi kütüphanenizin olmazsa olmazı