Safevî Döneminde Tebrîz Kentsel Mekânda Dönüşüm Süreçleri — Leyla Yıldız

Safevî Döneminde Tebrîz Kentsel Mekânda Dönüşüm Süreçleri

Dünya üzerinde bir başka şehir var mıdır ki modern yazarlar o şehrin kökeni ve isminin nereden geldiği hakkında bu kadar tartışma içine girsinler Sir Jean Chardin Yüzyıllar boyu ardı arkası kesilmeyen ve en nihayetinde 1780 yılında kenti yeryüzünden silermişçesine ters yüz eden depremler Tebriz in mîmâri hafizasından geriye deyim yerindeyse koca bir boşluk bırakmıştır Arkeolojik kazılarla modern Tebriz in 3 5 4 m altından yeni yeni gün yüzine çıkarılmaya başlanan mîmâri izler ise aşama aşama büyüyen şehircilik ve mîmâri alanlarında yeni denemelere İran coğrafyasının kalanında belirleyici rol oynamış atılımlara ev sahipliği yapan yüzyıllarn hatta belki de bin yıllarn payitaht gerçek Tebriz e dair fikir vermekten bir o kadar uzak onun kırıntıları olarak dahi addedilemeyecek derecede yetersizdir Bu bilmeceye kendi siyâsi sosyal ve ekonomik dinamikleri ile Tebriz târihinde olduğu kadar İran ve İslâm târihinde de bir dönüm noktası teşkil eden Safeviler eklendiğinde doğal olarak mîmarlık ve şehircilik târihi soru ve sorunlarla dolu bir kent imajı beliriverir Bu araştırma eserin giriş bölümünde de ifade edildiği gibi daha ilk okumalardan itibaren Tebriz de neden yok sorusu ile başlayıp ilerleyen aşamalarda karşılaşılan bilgiler neticesinde olmaması mümkün değil cümlesi ile devam eden çetrefilli bir yolun ulaştığı son noktadır Tebriz in neden yok ları için çok geriye gitmeye gerek yoktur Safevi devrine bakmak bile olmaması mümkün değil yantına ulaşmak için yeterli olacaktır Safevilerin Tebriz den hemen sonraki payitahtlar Kazvin de Şâh Tahmâsb in inşa ettirdiği bilinen bir Heşt Behişt Saray Çihil Sütûn Saray hatta Çihil Sutun Sarayz nn meydâna açılan görkemli bir Ali Kâpu su vardır da mimâri tasarımın önce gelenden etkilenmesi varsayımı hâlâ mîmarlık târihinin temelini oluşturan makul bir prensip iken önceki payitahtları Tebriz de olmaıi gerekenler nerededir İste yazar bu arayışı ile okuyucuya yalnızca Safevi devri ile sınırlı kalmayan bambaşka bir Tebriz in kapılarını aralamaktadır