Sağlık Bilimlerinde Araştırma Yöntemleri — Burak Mete

ÖNSÖZ Epidemiyoloji epi demos logos kavramı veya kelimesi ile ilk tanışıklığım tıp fakültesi birinci sınıf öğrencisi iken olmuştu İkinci karşılaşmam ve epidemiyoloji ile dostluğum ise araştırma görevlisi iken başladı Elbette klinik derslerde her slayt gösterisinin ilk slaytı o hastalığın epidemiyolojisi olurdu aradaki bu kaçamak görüşmeleri saymazsak İlk tanışıklığımdan beri aradan geçen 20 yılda epidemiyolojinin önemi ve ülkemizdeki değerinin azlığına olan gözlemim ve inancım artarak devam etti Epidemiyoloji ile tanışmamda rehberliği çok önemli olan Prof Dr Erkan PEHLİVAN ve Türkiye nin ilk epidemiyoloğu Prof Dr Sabahat TEZCAN hocalarımı anmadan olmazdı onlara bu dostluğun temellerini attıkları için şükranlarımı sunuyorum Kendilerinin söylemi ile bir kişi ile başlayan süreç artık bir orduya dönüşmüştür Özellikle halk sağlığı uzmanlarının çalışma alanının önemli bir ayağı olan epidemiyoloji aslında sosyal bilimlerdeki metodolojinin yöntem biliminin sağlık bilimleri alanındaki karşılığıdır Sağlık bilimlerinde bilimsel bilgi üretmeyi öğreten en önemli bilim dalıdır Epidemiyoloji bir toplumdaki sorunların tespit edilmesi nedenlerinin bulunması çözüm yollarının oluşturulması yani kanıta dayalı sağlık yönetimi yaparken hem bu alanda çalışan bilim insanlarına hem de sağlık politikacılarına gerekli olan bilginin nasıl üretileceğini öğreten bilim dalıdır Tarihsel süreçte salgın bilimi veya sadece nedenlerin tespit edilmesine yarayan bilim alanı gibi dar tanımlamalar yapılmış olsa da epidemiyoloji aslında bunları da içine alan akıl yürütmenin karşılığıdır Bu kitap ile ülkemizde epidemiyoloji alanına katkı yapılması ve sağlık bilimleri alanında çalışan bilim insanlarının bu alanda ilgisinin ve bilgisinin artırılması amaçlanmıştır Burak Mete Adana Temmuz 2025 Beş yaşımda İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi nin bir amfisinde rahmetli babam Prof Dr Orhan Demirhindi nin lisans düzeyinde bir halk sağlığı dersinde kürsünün arkasında tahtaya balık çizerek başlayan halk sağlığı yolculuğum 55 yılını tamamlarken epidemiyoloji Hipokrat zamanındaki çevresel etkilerin fark edilmesinden günümüzdeki büyük veri big data ya kadar iki bin yıldan fazla bir yol kat etmiştir Epidemiyoloji belirli bir toplumda sağlıkla ilgili olayların ki bunlar olgu veya durumlar şeklinde karşımıza çıkabilirler ve bunların belirleyicilerinin dağılımının incelenmesi ve bu çalışmaların sağlıkla ilgili sorunların kontrolünde kullanılması olarak tanımlanabilir Sağlıkla ilgili olaylar hastalıklar sakatlıklar kazalar ölümler gibi sağlığı ilgilendiren olumsuz durumlarla sınırlı değildir doğumlar sağlıklılık gibi olumlu durumlar da epidemiyoloji tarafından incelenir Özetle olumlu veya olumsuz sağlıkla ilgili her şey epidemiyolojinin inceleme alanına girer Bu inceleme toplumun tamamını olabileceği gibi sadece toplumun belirli özelliklerini taşıyan grupları kapsayabilir Gordis in dediği gibi epidemiyolojiyi hastalıkların önlenmesinin temel bilimidir Her ne kadar sağlık hizmetlerinin amacı hastalıkların tanısı ve tedavisi gibi algılansa da en temel amaç insanların sağlığının korunmasıdır O zaman tüm sağlık çalışanları ama özellikle bilgi üretenler ve kullananlar bunu kanıta dayalı olarak yapmak istiyorlarsa epidemiyolojiyi bilmeden ve kullanmadan yapamazlar Yapay zeka çağında bu yöntemler nasıl evrilmekte hepimiz heyecanla takip etmekteyiz Ama temel kavramları bilmeden epidemiyolojinin esasını anlamadan sadece izleyici olarak kalırız Bu kitap ile yeni başlayanların bilgi sahibi olmalarını deneyimli olanların bilgilerini tazelemelerini sonuçta ana ve nihai hedef sağlığın korunmasına katkıda bulunmayı amaçladık Okuyucuların bu hedefe ulaşma yoluna yeni taşlar döşeyeceğimize eminiz Yolunuz açık olsun Hakan Demirhindi Adana Temmuz 2025

İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Biyoistatistik Tanımı ve Temel Kavramlar Burak METE Hakan Demirhindi Bölüm 2 Hipotez Testleri Burak METE Bölüm 3 Etki Büyüklüğü Effect Size Burak METE Bölüm 4 Parametrik ve Parametrik Olmayan Hipotez Testleri Burak METE Hakan Demirhindi Bölüm 5 Çok Değişkenli Analizler Burak METE Bölüm 6 Korelasyon İki Değişken Arasındaki İlişkinin Ölçülmesi Burak METE Bölüm 7 Regresyon Burak METE Bölüm 8 Yaşam Analizi Yöntemleri Burak METE Bölüm 9 Aracılık Medıation Analizi Burak METE Hülya BINOKAY Bölüm 10 Düzenleyici Moderation Etki Analizi Burak METE Bölüm 11 Path Yol Analizi Hülya Binokay Bölüm 12 Taramalar ve Tıpta Karar Verme Burak METE Hülya BINOKAY Bölüm 13 Makine ÖğrenmesiBölüm 14 Kümeleme Analizi Hülya BINOKAY Bölüm 15 Sistematik Literatür Taraması ve Meta Analiz Pratik Bir Yaklaşım Ahmet GÜNKAN Bölüm 16 Verilerin Özetlenmesi Tablo ve Grafikler ile Sunulması Erkay NACAR Resil ÇOŞKUN Bölüm 17 Tıbbi Makale Okuma Erkay NACAR Ali Ayberk ARICAN ve Sağlık Alanındaki Çalışmalarda Kullanımı Kağan DEMİRHİNDİ