Şalpazarı — Veysel Usta

Ağasar vadisi bugünkü Şalpazarı ve Beşikdüzü ilçelerini içine alan vadi yerleşmesinin adıdır Ağasar vadisinin Trabzon un kültür hayatında etkili olması Çepnilerin bölgeye yerleşmesiyle birlikte başlamıştır XII yüzyılda Samsun Sinop çevresine yerleştirilen Çepniler kısa süre sonra Trabzon Rum Devleti nin kontrolünde bulunan doğuya doğru yayılmaya başlamışlardır Trabzon Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedildiğinde şehrin doğusu Kıpçaklar batısı da Çepniler tarafından kuşatılmış durumdaydı Bu bağlamda Ağasar vadisi hâlâ Çepnilerin merkezi konumunda olup kadim Türk kültürünün yaşatıldığı önemli bir yerleşim yeri olarak günümüzde de aynı özelliğini korumaktadır 1571 de Karye i Kireç nâm ı diğer Kal acık adıyla bir köy olarak kurulan ve II Meşrutiyet döneminde 1914 yılında Vakfıkebir ilçesine bağlı bir nahiyeye dönüştürülen Şalpazarı nın nahiye statüsü 1926 yılında lağvedilmiştir Daha sonra yeniden nahiye haline getirilen Şalpazarı 1987 yılında ilçe olmuştur Anadolu da Türkmen kültürünün her yönüyle yaşatıldığı Şalpazarı dilinden müziğine inanışlarından giyim kuşamına yayla şenliklerinden gastronomi kültürüne kadar Trabzon un diğer ilçelerinden farklılık arz etmektedir Bağrında barındırdığı özgün değerleriyle son yıllara kadar saklı kalmış olan Şalpazarı ancak son yıllarda keşfedilmeye başlanmıştır Nüfusunun önemli bir kısmını ya temelli ya da gurbetçi olarak uzak diyarlara göndermek zorunda kalmış bu nedenle de sahip olduğu değerleri yeterince tanıtma imkanı bulamamıştır Bununla birlikte Şalpazarılılar doğup büyüdükleri ata topraklarına önemli bir aidiyet duygusuyla bağlıdırlar Bu durum yaz aylarında düzenlenen şenliklere yoğun katılımlardan da anlaşılmaktadır Şalpazarı nın kuruluş aşamasından kültür varlıklarına coğrafyasından tarihine kırsal mimarisinden dil varlığına el sanatlarından sosyal içerikli kurumlarına madenlerinden turizmine değin oldukça geniş bir yelpazede bilimsel yazılar içeren elinizdeki bu kitap Şalpazarı ilçesinin sahip olduğu potansiyelin ortaya konulmasına önemli katkı sağlayacaktır

Ağasar vadisi bugünkü Şalpazarı ve Beşikdüzü ilçelerini içine alan vadi yerleşmesinin adıdır Ağasar vadisinin Trabzon un kültür hayatında etkili olması Çepnilerin bölgeye yerleşmesiyle birlikte başlamıştır XII yüzyılda Samsun Sinop çevresine yerleştirilen Çepniler kısa süre sonra Trabzon Rum Devleti nin kontrolünde bulunan doğuya doğru yayılmaya başlamışlardır Trabzon Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedildiğinde şehrin doğusu Kıpçaklar batısı da Çepniler tarafından kuşatılmış durumdaydı Bu bağlamda Ağasar vadisi hâlâ Çepnilerin merkezi konumunda olup kadim Türk kültürünün yaşatıldığı önemli bir yerleşim yeri olarak günümüzde de aynı özelliğini korumaktadır 1571 de Karye i Kireç nâm ı diğer Kal acık adıyla bir köy olarak kurulan ve II Meşrutiyet döneminde 1914 yılında Vakfıkebir ilçesine bağlı bir nahiyeye dönüştürülen Şalpazarı nın nahiye statüsü 1926 yılında lağvedilmiştir Daha sonra yeniden nahiye haline getirilen Şalpazarı 1987 yılında ilçe olmuştur Anadolu da Türkmen kültürünün her yönüyle yaşatıldığı Şalpazarı dilinden müziğine inanışlarından giyim kuşamına yayla şenliklerinden gastronomi kültürüne kadar Trabzon un diğer ilçelerinden farklılık arz etmektedir Bağrında barındırdığı özgün değerleriyle son yıllara kadar saklı kalmış olan Şalpazarı ancak son yıllarda keşfedilmeye başlanmıştır Nüfusunun önemli bir kısmını ya temelli ya da gurbetçi olarak uzak diyarlara göndermek zorunda kalmış bu nedenle de sahip olduğu değerleri yeterince tanıtma imkanı bulamamıştır Bununla birlikte Şalpazarılılar doğup büyüdükleri ata topraklarına önemli bir aidiyet duygusuyla bağlıdırlar Bu durum yaz aylarında düzenlenen şenliklere yoğun katılımlardan da anlaşılmaktadır Şalpazarı nın kuruluş aşamasından kültür varlıklarına coğrafyasından tarihine kırsal mimarisinden dil varlığına el sanatlarından sosyal içerikli kurumlarına madenlerinden turizmine değin oldukça geniş bir yelpazede bilimsel yazılar içeren elinizdeki bu kitap Şalpazarı ilçesinin sahip olduğu potansiyelin ortaya konulmasına önemli katkı sağlayacaktır