Sarte Sartre ı Anlatıyor — Jean Paul Charles Aymard Sartre

Filozofun 70 Yaşındaki Otoportresi Michel Contat ile Söyleşi Michel Contat Genç aydınların sizi daha çok okumalarına sizi hakkınızdaki yanlış fikirlerle tanımalarına hayıflanıyor musunz Jean Paul Sartre Bunun benim açımdan hayıflanacak bir şey olduğunu söylüyorum M C Sizin açınızdan mı onların açısından mı J P S Doğrusunu söylemek gerekirse onların açısından da Amam bunun bir dönem olduğunu düşünüyorum Tadımlık Önsöz İnsanlık tarihinde Sokrates ten sonra ve günümüze değin Jean Paul Sartre kadar popüler olmuş başka bir filozof yoktur Popülerliğin doğallıkla kitleleri yani felsefe jargonunda sokaktaki adam diye anılan sıradan insan yığınını ve de politikayı çağrıştırdığı düşünüldükte popüler sıfatı olumsuz bir nitelendirme sayılabilir bir filozof için Sartre ın kendisi de bu popülerliğe felsefesinin tam ve dosdoğru kavranmasından çok yanlış eksik ve yalapşap yorumlanmasıyla beslenen bir yaşama anlayışının dünya üzerinde ve dünyaya karşı bir konumlanış etiketinin budalaca diye nitelediği varoluşçu etiketi yol açtığını gördüğü oranda bundan rahatsız oldu Ancak onu çağımızın en popüler figürlerinden biri haline getiren asıl şeyin başkaları tastamam kavramasa da tastamam felsefesinin izdüşümü olan politik tavır alışları yaşadığı dönemde insanoğlunun olumlu olumsuz bütün edimleri karşısında gösterdiği olağanüstü duyarlılık ve somut tepkileri olduğunu da hiç şüphesiz herkesten iyi biliyordu Sözcükler de söylediği gibi Elde avuçta da cepte de bir şey olmaksızın çalışma ve inançla çıktığı yolda yarattığı yapıtının onun hem bilinçle hem de çocukluk özlemlerine uygun olarak seçtiği çift yönlü felsefe ve edebiyat olarak gelişimi filozofu değil ama filozofun felsefesinin ileride daha da iyi anlaşılacağına inandığım felsefece önemini maskeleyegelmiştir romanlarının öykülerinin tiyatro yapıtlarının bir ölçüde de politik ve eleştirel denemelerinin alışılmadık tonunu çarpıcılığını yarattıkları skandal duygusunu özgürlüğü insanın ontolojik yapısına eklemlediği ve böylece insana Marx ın öngöremediği bir boyutta dönüştürmeci olanaklar ve açmazlar yaratan yani varoluşunu olanca somutluğu ve gerçekliği içinde sırtına yükleyen felsefece yapıtının çetinliğine yeğlemek çoğunlukla insanların daha kolayına gelmiştir Bu tümceleri yazan ben kendim de bu kolaycılığı yeğleyenlerden biriyim bir bakıma İki temel yapıtı Varlık ve Hiçlik ile Diyalektik Aklın Eleştirisi ni 1963 den beri bitirmeyi başaramamam bunun kanıtıdır Yine de bu açığı kapatabilecek iki şansa sahip oldum Sartre ın felsefesini fragmanlar halinde de olsa temel metinlerinin belli bölümleriyle yetinerek de olsa onun dilinden Fransızcadan öğrenebilmek ve asıl felsefeyi la morale existentialiste est la plus dure de toutes les morales varoluşçu ahlak ahlakların en katısıdır diyebilen bir katolik papazının olağanüstü eğiticiliğiyle tanıyıp sevmek Bizim kuşağın varoluşçulukla tanışıp allak bullak olduğu dönem ülkemizde sol un da hızla yükselişe geçtiği marksist literatürün eksik artık kitapçı vitrinlerini lebalep doldurduğu zaman kesitiyle içiçedir Türkiye nin bilinen koşullarında insanlar en başta da gençlik Sartre ı okumaksızın Marx ı seçti tıpkı Hegel i Nietzsche yi Kant ı okumadan okuyamadan Marx ı seçtiği gibi Belki eğitildiğim lisede zihinlerimize kazınan kartezyen düşünce alışkanlıklarının etkisiyle Sartre dan hiç kopamadım ben 1964 veya 1965 yıllarında bir yaz günü lise arkadaşım dostum şimdi hukuk felsefesi profesörü olan Niyazi Öktem le Cağaloğlu ndaki de yayınlarının kapısını çalıp Memet Fuat ın karşısına Biz L Etre et le Néant ı çevireceğiz basar mısınız diye dikilekoduğumuzu anımsıyorum Memet Fuat o dingin ciddiyetiyle bize bir tek şey sormuştu kitabın adını nasıl türkçeleştireceğimizi Bu yüzden yukarıda Varlık ve Hiçlik i anarken yanıbaşına bir soru işareti ekledim Varolmak tan exister söz eden bir felsefe yapıtında hem olmak fiili