Selçuklu nun Mirası

GELENEKTEN GELECEĞE İKİ SELÇUKLU EFSANESİ Her kabile boy imparatorluk devlet kısacası topluluk mutlaka ardından takip edilebilecek bir yol bırakmıştır Ancak bazı topluluklar onlardan sonra gelenler için en doğru yolu istikameti çizmişlerdir Selçuklular işte bu istikametin sahibi rehber devlet lerden biridir Selçuklu çağının bütün siyasî askerî ve ekonomik başarılarının arka planında gulâm sistemi ve ıktâ uygulamaları vardır Osmanlı tarihinin en önemli ama aynı zamanda da en tartışılan kurumlarından biri olan yeniçerilik kapıkulu ya da kul sistemi Selçukluların kullandığı gulâm sisteminin devamından ibarettir Yine Osmanlı tarihini anlama noktasında en önemli konularından biri olan timar sistemi de Selçuklular çağında en işlevsel hâline kavuşmuş olan ıktânın devamından başka bir şey değildir Bu bakımdan gerek gulâm sistemi gerekse ıktâ sadece Selçukluları değil başta Osmanlılar olmak üzere Selçuklu mirasını devralan bütün Türk İslâm devletlerini anlama konusunda son derece önemlidir Başta Selçuklu tarihi olmak üzere Ortaçağ Türk tarihinin muhtelif konuları hakkında yazılmış birçok kitabı tercümesi ve makalesi olan Erkan Göksu Selçuklu nun Mirası Gulâm ve Iktâ kitabıyla bir devrin rehber devleti olan Selçukluların en önemli uygulamalarını derinlemesine analiz ediyor Bu kitapta bir yandan devlet geleneği bakımından Selçuklularla Osmanlılar arasındaki bağa ilişkin örnekler bulurken bir yandan da Gulâmlar yeniçeriler köle mi Iktâ timar sahipleri feodal bey ya da efendi mi gibi sorulara cevap bulacaksınız

Türklerin İslamiyet i kabulleri sonrası yaşanan sürecin en önemli mesafe taşlarından biri de Selçuklulardır Nitekim idarî ve askerî sahaların dışında sosyo kültürel anlamda yeni din ile bütünleşmenin sağlanması Anadolu nun Türkiye ye dönüşmesi Sünnî İslam ın yeniden atılım gücü kazanması İslam tarihinde ilk defa genele hitap eden eğitim kurumları olarak Nizamiyelerin kurulması Osmanlı yı bir cihan devleti haline getiren mirasın aktarımında Selçuklular başrolü üstlenmişlerdir Sorularla Selçuklular kitabında beş farklı devletle tarih sahnesinde yer almış Selçukluların fiillerinin sebep ve sonuçları sorulan sorular çerçevesinde ele alınmaya çalışılmıştır Okuyucular onların Bâtınîlere karşı verdikleri mücadeleleri Büyük Selçuklular ile Türkiye Selçukluları arasındaki ilişkilerin içeriğini Selçukluların eliyle Haçlılara karşı verilen mücadelenin neticelerini Abbasîlere karşı takip ettikleri siyaseti onlardan Osmanlı ya devrolan Türkmen meselesinin ortaya çıkardığı sonuçları Sadeddin Köpek in sebebiyet verdiği gelişmeleri Ahilik ve Mevleviliğin yanında Selçukluların mimarî edebî bilimsel mirasının muhtevasını ve daha birçok sorunun cevabını bu kitapta bulabileceklerdir

Batı Avrasya bozkırlarından çıkıp İran Irak ve Anadolu yu fethederek ortaçağ İslam dünyasının en büyük imparatorluklarından birini kuran Selçuklu Türklerinin ilk dönemlerini ele alan bu eser Türk ve İslam tarihinin bu önemli sayfasıyla ilgili olarak bir Batı dilinde yayımlanmış ender çalışmalardan biridir ve bu büyük göçebe imparatorluğunun doğuşuna ilişkin yeni bir bakış açısı sunmaktadır Selçukluların belki en önemli ama en az anlaşılmış dönemi Batı Avrasya bozkırlarında göçebe bir yaşam süren bir boydan büyük bir İslam imparatorluğuna dönüşme süreçleridir Bu kuruluş dönemi üzerine yoğunlaşan Andrew C S Peacock daha önce pek kullanılmamış kaynakları Gürcüce Ermenice Arapça Farsça vb da ele alarak bu can alıcı süreç içinde Selçukluların göçebe ve bozkır geçmişlerinin bugüne kadar düşünüldüğünden çok daha önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır Ortadoğu da yerleşik düzende yaşayan halkların bu istilalardan nasıl etkilendiklerini ve bölgenin demografik yapısının kalıcı biçimde değişmesine neden olan ilk Türk yerleşimlerini de irdeleyen Selçuklu Devleti nin Kuruluşu bu bağlamda Ortadoğu tarihine farklı bir açıdan ışık tutmaktadır

Türk İslâm Tarihinin Kavşak Noktası Selçuklular Türk ve dünya tarihinin önemli devirlerinden birini hiç şüphesiz Selçuklu tarihi oluşturur Bu dönem Türklerin İslâm dünyasının siyasî liderliğini üstlenmesi kadar İslâm a yöneltilen pek çok tehlikenin yine Türkler eliyle bertaraf edilmesi açısından da önemlidir Selçuklular dâhil oldukları İslâm medeniyetinin değerlerini korumanın yanı sıra sanattan siyasete pek çok alanda bu medeniyete yeni fikirler ve eserler sunmuşlardır Selçuklular sosyal yaşamdan siyasete tıptan mimarîye dek İslâm medeniyetinin gelişmesine büyük katkılar sağlamışlardır Bu katkılar Selçukluların halefi olan Osmanlılarla birlikte zirveye ulaşmıştır Selçuklular devri hem Türk tarihi hem de İslâm tarihi açısından önemli ilmî ve kültürel gelişmelerin yaşandığı bir dönem olmuştur Bunun en önemli sebebi Selçukluların bu tip gelişmelere zemin hazırlamaları ve siyasî olarak destek vermeleridir Selçuklular döneminde şekillenen dinî anlayış Türkler üzerinde derin tesirler bıraktığı gibi İslâm dünyasında yeni yorumların ve anlayışların meydana gelmesine de vesile olmuştur Elinizdeki eser işte tam bu anlamda Selçuklular ın bahsedilen meselelerle ilgili uygulamalarını ele alan bir çalışma olmasıyla benzerlerinden ayrılır Bu çalışmada Selçuklular dönemi içinde yaşanan Şiî ve Sünnî hareketlerle birlikte Şiîlik Bâtinîlik Karmatîlik ve hilafet konusu ayrıca Hasan Sabbâh ın ortaya çıkışı ve devletin tüm bunlar karşısındaki refleksi ele alınıyor taranan pek çok kaynak değerlendiriliyor Selçuklular dönemi Türk ve İslâm tarihinin âdeta kavşak noktasını meydana getirdiği gibi Türklerin tarih sahnesinde İslâm medeniyetinin bayraktarı olarak yer aldıkları bir devri de ifade eder Prof Dr Ahmet Ocak ın hazırladığı Selçukluların Dinî Siyâseti bu kavşak noktasını oluşturan bütün yolları aydınlatmanın yanı sıra kendi tarihî tecrübemizle ortaya çıkan uygulamaları da ortaya koymaktadır

Peacock Ortadoğu ve Orta Asya da 11 ve 12 yüzyıllarda hüküm süren Büyük Selçuklu İmparatorluğu nun demografik yapısını veraset sistemini Selçukluların yalnızca İslâm la değil diğer dinlerle de olan ilişkisini ve tebaasındaki gayrimüslimlere yaklaşımını izlediği toplumsal ve politik yolu ve benimsediği bozkır geleneğini ortaya koyuyor Kendileri de göçebe olan Selçukluların bir devlet olarak göçebelere yönelik politikasını onlarla karşılıklı ilişkilerini imparatorluğun komşu devletleri nasıl etkilediğini ve devlet yönetiminde sultanlarla halifeler vezirler fakihler arasındaki rekabeti ve çekişmeyi aktarıyor Selçuklular üç yönlü bir siyasal miras bıraktılar İsimlerinin itibarı hanedan ortadan kalktıktan çok sonra bile özellikle Anadolu da meşru hâkimiyet iddialarını şekillendirmeye devam etti Selçuklularla ilişkilendirilmek imparatorluğun batı topraklarında halef devletleri meşrulaştırdı ve Selçukluları mükemmel Sünni hanedan olarak gören icat edilmiş imaj onları pratikte olmasa da teoride sonraki dönemlerin bozkır hanedanları için modele dönüştürdü A C S PEACOCK