Şems i Tebrizi nin Öğretileri — Erkan Türkmen

Ey dostlar Nefsin iğnelerinden kurtulmak için acıların iğnelerine dayanın ve sabredin çünkü vücutlarından maddi varlıklarından kurtulanlara güneş sistemi ve yıldızlar secde eder Neyi aşk kulağıyla dinleyen kimse onun giz âlemini algıla ya bilir Neyin delikleri makam perdeleri bizim sır perdelerimizi yırtmıştır Nasıl ki ney çalındığında onun sesini gizlemek müm kün değildir Allah aşığı da müzik dinlediğinde veya Onu an dı ğında gizlenemez Ahı ve feryadı duyulur Ney âşıklar için pan zehir yani teselli edicidir ve âşık olmayanlar için ise zehir gibi yani aşkı aşılayıcıdır Neyin önerdiği aşk yolu basit bir yol değildir aksine tehlikeli ve fedakârlık isteyen yoldur tıpkı Mecnunun aşk yolu gibi Mecazî aşkı anlamak için dünyalık akıldan akl ı cüz den evrensel akla akl ı küle geçmek lazımdır O zaman insan de nizdeki balık gibi Allah aşkına doymaz ve her an yeni âlemleri tecellileri seyreder durur Bu anlattıklarımı ancak olgunlaşmış ilahi aşkı içinde hisseden kişi anlayabilir Anlamayanlara ise sözü kesip selam verip geçmek lazım zira onların aklı henüz ilâhî sırları anlayacak düzeyde değildir İnanç konusunda taklit ve delilleri arayanlar kimi kez şüp he yüzünden derin kuyuya düşerler Delil arayanların ayakları tah tadandır ve bu türlü ayaklar sert ve hissiz oldukları için tem kinli olamazlar Bizim bilincimiz geçmiş olaylara dayanır oysaki geçmişi ve geleceği Tanrı perdelemiştir Bu perdeleri yak yok et ve neyin düğümleri gibi onlara saplanıp kalma Neyin düğüm leri çözülünce ve o bir sırdaş çalgıcıya kavuşunca ses vermeye başlar sırları ortaya koyar MI 2125 2203

Kendime dedim ki Beni yaratan Allah ile doğrudan doğruya konuşmadıkça ve sorduğum sorulara cevap almadıkça benim yemek veya uyku ile ne işim var Bu âleme körü körüne yemek yiyip içmek için mi geldim O na neden geldiğimi ve nereye gideceğimi sormalıyım ancak ondan sonra yemek yiyip uyuyabilirim Ayrıca kurtuluşum ve sonum hakkında da bilgi almalıyım ki burada rahat ve dertsiz bir hayat sürebileyim Çocukluğumdan beri amacım bu idi ve hep buna yöneldim Hani bir çocuğun eli yandığı zaman annesi hemen harekete geçer türlü çareler arar ya İşte Allah da sevgisiyle bana öyle yardım etti Şems i Tebrîzi Mak A 130 Mevlana nın Türk Tasavvuf Şiiri üzerindeki etkisi hiç kuşkusuz tartışılamaz Bu nedenle onun manevi hocası Şems in öğretileri birçok konuyu aydınlatmak bakımından önem arz etmektedir Ayrıca Şems ve Mevlana arasında nasıl bir bilgi alış verişi olduğunu Şems in kendi söylemlerinden öğrenmek mümkündür Şems i Tebrizi nin bize bırakmış olduğu tek eser onun Makalat ıdır Makalat konuşmalar demektir Mevlana nın Mesnevisi gibi bu eseri de Şems kendisi kaleme almış değildir Konya da bulunduğu iki buçuk yıl boyunca medrese ve camilerde verdiği vaazlardan oluşan bu eser Mevlana nın teşviki ile müritleri tarafından kaleme alınmıştır Bu konuşmalar mecmuası Esrar ı Şems al Din i Tebrizi veya Hırka yı Şems i Tebrizi ünvanlarıyla da Mevleviler arasında bilinmekte idi Fakat en yaygın unvanı Makalat ı Şems i Tebrizi dir Şems in Makalatı gelişi güzel konuşmalarından oluştuğu için dil üslup ve anlatımda yer yer kopukluklar ve örgüde istikrarsızlıklar görülür Hitap edilen kimi kişiler de esrar perdesinde gizlidir Yazanlar sanki Şems in konuşmalarını bazen özet halinde yazmaya çalışıyorlardı Onun aşk denizi çok çalkantılı olduğu için her an yeni dalgalar meydana gelmekte ve fikirlerdeki durgunluk yok olmaktadır Bunu kendisi de şu sözlerle ifade etmiştir Bende yazı yazma alışkanlığı yok ve yazıya dökmediğim sözler bende kalır ve her an yeni bir şekil ve biçim alırlar Makalat Bu kitapta yer alan Şems in konuşmaları makalatı karmaşık bir mozaikten kurulu olduğundan İran da yayımlanan karşılaştırmalı metinler ile Türkçe ve İngilizce yapılmış çevirilerden de yararlanmak suretiyle yeniden düzenlenmiş ve konulara göre sıralanmıştır

Ey dostlar Nefsin iğnelerinden kurtulmak için acıların iğnelerine dayanın ve sabredin çünkü vücutlarından maddi varlıklarından kurtulanlara güneş sistemi ve yıldızlar secde eder Neyi aşk kulağıyla dinleyen kimse onun giz âlemini algıla ya bilir Neyin delikleri makam perdeleri bizim sır perdelerimizi yırtmıştır Nasıl ki ney çalındığında onun sesini gizlemek müm kün değildir Allah aşığı da müzik dinlediğinde veya Onu an dı ğında gizlenemez Ahı ve feryadı duyulur Ney âşıklar için pan zehir yani teselli edicidir ve âşık olmayanlar için ise zehir gibi yani aşkı aşılayıcıdır Neyin önerdiği aşk yolu basit bir yol değildir aksine tehlikeli ve fedakârlık isteyen yoldur tıpkı Mecnunun aşk yolu gibi Mecazî aşkı anlamak için dünyalık akıldan akl ı cüz den evrensel akla akl ı küle geçmek lazımdır O zaman insan de nizdeki balık gibi Allah aşkına doymaz ve her an yeni âlemleri tecellileri seyreder durur Bu anlattıklarımı ancak olgunlaşmış ilahi aşkı içinde hisseden kişi anlayabilir Anlamayanlara ise sözü kesip selam verip geçmek lazım zira onların aklı henüz ilâhî sırları anlayacak düzeyde değildir İnanç konusunda taklit ve delilleri arayanlar kimi kez şüp he yüzünden derin kuyuya düşerler Delil arayanların ayakları tah tadandır ve bu türlü ayaklar sert ve hissiz oldukları için tem kinli olamazlar Bizim bilincimiz geçmiş olaylara dayanır oysaki geçmişi ve geleceği Tanrı perdelemiştir Bu perdeleri yak yok et ve neyin düğümleri gibi onlara saplanıp kalma Neyin düğüm leri çözülünce ve o bir sırdaş çalgıcıya kavuşunca ses vermeye başlar sırları ortaya koyar MI 2125 2203