Şerh i Mücez Fit Tıbb — Süruri Gelibolulu

İbn Sînâ nın ö 428 1037 el Kânûn fi t Tıbb adlı eserine İbnü n Nefîs ö 687 1288 tarafından bir özet mahiyetinde yazılan el Mûcez fi t Tıbb el Kânûn fi t Tıbb ın teşrîh dışındaki konularının derlenip pratik bir hâle getirilmiş şeklinden ibarettir el Mûcez gerek müellifinin yaşadığı dönemde gerekse ölümünden sonra İslâm coğrafyasında geniş bir şöhrete kavuşmuş ve bu eser üzerine çok sayıda şerh tercüme talikât hâşiye vb kaleme alınmıştır Özet olmakla birlikte kadim tıbbın nazarî ve amelî kısımlarını içermesi sebebiyle tıp medreselerinde okutulan temel eserlerden biri olan el Mûcez fi t Tıbb dört ana bölüme ayrılmış ve ilk bölümde nazarî teorik ve amelî pratik tıbbın sağlık hastalık hastalık sebepleri alametleri vb temel konular ve kuralları açıklanmıştır İkinci bölümde tıbbın iki yönü olan hıfzıssıhha ve ilaçlarla tedavi hakkındaki genel bilgilerden sonra müfred basit ilaçlar ve gıdaların özellikleri açıklandıktan sonra mürekkep ilaçlar kısmına geçilmiş ve bu ilaçların yapımında dikkat edilmesi gereken kurallarla birlikte meşhur ilaçlardan örnekler zikredilmiştir Üçüncü bölümde baştan ayağa kadar tek tek vücudun bütün organlarında ortaya çıkan hastalıklar ve bunların tedavilerinin nasıl yapılacağı hakkında bilgiler verilmiştir Kitabın son bölümü olan dördüncü bölümde ise sadece bir organa has olmayıp genel olan hastalıklar hakkında bilgiler verilmiş ve ateşli hastalıklar buhran dönemleri kırıklar ve çıkıklar yaralanmalar ve zehirlenmeler gibi konular ele alınmıştır 16 asrın meşhur şârihlerinden olan Gelibolulu Sürûrî nin el Mûcez e yaptığı tercüme ve şerh gerek dönemin genel kabul görmüş bir eserinin Türkçe ye kazandırılması gerekse tıp kavramlarının Türkçeleştirilmesi açısından Osmanlı dönemi tıp literatürü içerisinde önemli bir yere sahiptir el Mûcez fi t Tıbb ın Arapça metnini de ihtiva eden bu eserde Sürûrî önce herhangi bir kelime ibare veya cümleyi tercüme ettikten sonra bazen sayfa kenarında bazen de metin içinde konuyla ilgili yorum değerlendirme veya açıklamalarda bulunmuş ve böylece eserine şerh hüviyeti kazandırmıştır Sürûrî bu eserinde İbnü n Nefîs in herhangi bir konuyla ilgili düşüncelerini birebir aktarmakla kalmamış bazen de İbnü n Nefîs in görüşlerini eleştirmiş kaynak metinden tercüme ettiği bir husus hakkında başka ayrıntılı bilgileri veya konuyla ilgili başka âlimlerin görüşlerini aktarmıştır Prof Dr Mücahit Kaçar ve Dr Ahmet Akdağ tarafından müellif nüshasından bir iki ay sonra gibi kısa denecek bir süre zarfında istinsah edilen ve Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Ayasofya 3662 numarada kayıtlı nüsha esas alınarak hazırlanan eserden istifadeyi kolaylaştırmak amacıyla tıbbî terimler için bir lügat de bulunmaktadır