Şeyhül islam Ebüssuud Efendi Fetvaları — Ahmed Akgündüz

Şeyhü l İslâm Ebüssuʻûd Efendi Fetvâları adıyla neşrettiğimiz bu eser iki kısımdan ve bu kısımlar da bir çok bölümden oluştu BİRİNCİ KISIM üç bölümden teşekkül etmektedir Birinci Bölümde Ebüssuʻûd Efendi nın hayatı ilmî şahsiyeti ve eserleri üzerinde kısaca durduk Ancak bu konuyu OSAV tarafından neşredilen Behlül Düzenli ye ait Ebüssuʻûd Efendi ve Fetâvâsı isimli kapsamlı esere havale ediyoruz Hatta bu kitabımızı alanın mutlaka mezkûr eseri de kütüphanesine kazandırmasını şiddetle tavsiye ediyoruz İkinci Bölümde Şeyhü l İslâm Ebüssuʻûd Efendi Fetvâları üzerinde ayrıntılı olarak durduk Ebüssuʻûd Efendi nin müstakil ve münferid olarak kaleme alınan bütün fetvâları hakkında genel bir bilgi verdik Bu bölümde Behlül Düzenli nin eserinden önemli ölçüde yararlandık Üçüncü Bölümde ise Şeyhü l İslâm Ebüssuʻûd Efendi Fetvâları Mecmûʻası olan Veli bin Yusuf a ait mecmûʻayı bazı temel nüshalarla kıyaslayarak neşre hazırladık Bizim temel aldığımız nüshalar üç tanedir 1 Süleymaniye Kütüphanesi İsmihan Sultân daki 223 No lu Nüshadır ki bunun en temel özellikleri şunlardır Nüsha eksiksizdir Özellikle zor okunabilecek Eski Türkçe kelimeler çoğu kere harekelenmiştir Maalesef müstensih in zaʻfından olsa gerek Arapça ibâreler hatalarla doludur Bu nüsha 20 Rebîʻulevvel 1049 21 Temmuz 1639 tarihinde Mustafa bin Abdülbârî tarafından istinsâh edilmiştir 2 Süleymaniye Kütüphanesi Şehid Ali Paşa daki 1069 No lu Nüshadır ki bu da eksiksiz bir nüshadır Arapça ibâreler büyük ölçüde hatasız yazılmıştır Türkçe yazılım da çok iyidir Bu nüsha 10 Şevvâl 1048 tarihinde muhtemelen Ali Çelebi isimli bir zat tarafından istinsâh edilmiştir 3 Tüyotak Yazma Eserler 19 HK 1696 numaralı nüshadır ki eksikdir Ancak baş kısmındaki mukaddimede diğer yazmaların hiçbirinde bulunmayan Arapça ibare mevcuttur İKİNCİ KISIM Ebüssuʻûd Efendi nin müstakil Risâle ve müstakil fetvâları başlığıyla derlenmiştir Üç Bölüm den ibarettir Birinci Bölümde aslında Şeyhü l İslâm Ebüssuʻûd Efendi Fetvâları Mecmûʻası içinde bulunan ancak Maʻrûzât diye müstakil olarak da var olan önemli Risâle ye tahsis edilmiştir 15 başlık halinde Padişah a arz edilen fetvalardan ibârettir Kanunlaşmıştır İkinci Bölümde Vakıf Hukuku ile alakalı müstakil Risâle ve müstakil fetvalara tahsis olunmuştur Burada neşrettiğimiz birinci risâle Süleymaniye Kütüphanesi Bağdad lı Vehbi Efendi Bölümünde bulunan 477 1 nolu yazma nüshadır ki Risâle fî Cevâz i Vakf il Menkûl ve n Nükûd adını taşımaktadır ve dili Arapça dır İkinci Risâle aslında Şeyhü l İslâm Ebüssuʻûd Efendi Fetvâları Mecmûʻası içinde bulunan Gedik Risâlesidir Üçüncü Risâle Vakıflarla alakalı Kanunî Sultân Süleyman ın sorusu üzerine Ebüssuʻûd un Arapça olarak kaleme aldığı ve Risâle diyebileceğimiz uzunluktaki bir fetvasıdır Süleymaniye Kütüphânesi Yeni Câmi No 376 Vrk 169 178 deki nüshayı esas aldık Dördüncü Risâle ise Nakid Para Vakfında Çivi zâde nin Ebüssuʻûd a Reddiye sini neşretmeyi uygun gördük Her şey zıddıyla bilinir kaidesince bu Risâle nin yayınlanması önemlidir Risâle Süleymaniye Kütüphanesi Reşid Efendi Bölümü Numara 1177 Vrk 142 144 de bulunmaktadır Beşinci olarak da Mu âmele i Şerʻiyye ile alakalı müstakil bir fetvâyı neşrettik Üçüncü ve son bölümde ise arazî ceza ve malî hukukla alakalı bazı Rsiâle ve müstakil fetvâları neşrettik Birinci olarak Ebüssuʻûd ın Osmanlı arazî ve malî hukuku açısından çok önemli olan bir Risâlesini neşr eyledik Bu Risâle Süleymaniye Kütp Reşid Efendi No 1036 Vrk 33 b 37 a de bulunmaktadır İkincide arâzî ile alakalı hem Ebüssuʻûd un ve hem de İbn i Kemâl in bütün Kanun ı Osmanîlerde yer alan fetvâlarını neşrettik Üçüncüde Mâlikâne Dîvânî sistemi ile alakalı müstakil bir fetvâsını kitabımıza almayı uygun gördük Dördüncüde ise Ebüssuʻûd Efendi nin fetvâsı da dahil olmak üzere kardeş katli ile alakalı fetvâları kitabımıza ekledik Ebüssu ûd Efendi ye ait fetvâların çoğunlukta olduğu bu Mecmûʻanın çevirisi gündeme geldiği