Seyyahların İzinde Türkistan

Şarki Türkistan Tarihi Doğu Türkistan ın millî bağımsızlık savaşının liderlerinden Mehmet Emin Buğra tarafından 1940 ta yazılmıştır Eserde kısa bir genel dünya tarihi Türk tarihin başlangıcı fasıllarından sonra Doğu Türkistan tarihi başlangıcından 1940 yılına kadar anlatılmaktadır Doğu Türkistan da yaşayan hiç kimsenin kendi tarihini millî bir bakış açısıyla ya da en azından objektif kriterlere bağlı bir kaynaktan öğrenme imkânı yoktu Kabil de Çinlilerin ideolojik bakışıyla yazılanlardan başka kaynaklardan tarihini okuma imkânı bulan Mehmet Emin Buğra uzun zamandır ihtiyaç olarak gördüğü vatanının tarihini millî bir bakış açısıyla telif etmek üzere Şarki Türkistan Tarihi ni kaleme almaya başlamıştır Bir Doğu Türkistanlı tarafından Çağatay Türkçesinin edebî diliyle yazılan bu ilk ve alanında hâlâ en hacimli çalışma 1940 yılında tamamlanıp kamuoyunun dikkatine sunulduğu andan bugüne kadar bölgeyle alakalı bütün tarafların dikkatini çekmiş ve Doğu Türkistanlılar arasında büyük bir heyecan uyandırmış Doğu Türkistan tarihi konusunda Çin tezlerinin üzerine bomba gibi düşmüştür Öyle ki Şarki Türkistan Tarihi Çinlilerin gözünde o günden sonra Çin işgal rejimine karşı yapılan bütün millî ve dinî hareketlerin ideolojik kaynağı olarak görülmüştür Çinli yetkililer tarafından varlığı öğrenilir öğrenilmez yasaklanmış bulunduran okuyan çoğaltan ya da hakkında olumlu fikir beyan edenler ağır cezalara çarptırılmıştır Müellifin çizdiği 24 ayrıntılı haritanın eşlik ettiği Şarki Türkistan Tarihi insan haysiyetine düşman Çin işgali altındaki ata topraklarımızı gündeminde bulunduran her Türk evladının elinin altında olması gereken bir tarih ve mücadele abidesidir Türk adını taşıyanlara hakiki bir müjde İşte bir Türk oğlunun eliyle kurulmuş ölmez bir Türk abidesi Şarki Türkistan Tarihi O büyük Türk vatanının birçok Türk devletine bugüne kadar hemen hemen tamamıyla örtülü kalmış olan bir köşesi bu değerli eser sayesinde bulutlardan sıyrılan bir güneş gibi gözlerimizin önünde parlıyor İsmail Hikmet Ertaylan

20 yüzyıl savaşlar ve ihtilaller yüzyılı oldu İki büyük dünya savaşı ve onları izleyen uzun ideolojik Soğuk Savaş döneminde milyonlarca insan hayatını kaybetti ve milyonlarcası da ülkesini terk etmek zorunda kaldı Özellikle Sovyetler Birliği nde komünist ideolojinin kontrolü altına giren milletler insanlık tarihinin en büyük trajedisini yaşadılar Gelecek adına bugünü köleleştirmek isteyen bu ütopyaya hiç ses çıkarmadan boyun eğenler hayatta kalabildi karşı çıkanlar ise acımasızca yok edildi Bu insanlık dışı ideolojiye karşı savaşmak ve ülkelerini bağımsızlığa kavuşturmak ümidiyle dış memleketlere çıkan kadrolar ise dünya dengelerini belirleyen büyük güçlerin çatışma alanında piyon olmak trajedisiyle karşı karşıya kaldılar Türkistan ve Avrasya konularında çok sayıda sivil toplum kuruluşunun kurucusu ve yöneticisi olan 1980 yılından itibaren Sovyetler Birliği Türk Dünyası Türk Dış Politikası ve Türk Tarihi üzerine çalışmalar yaparak bu alanda yüzlerce makale ve dört kitap kaleme alan Prof Dr A Ahat Andican ın Cedidizmden Bağımsızlığa Hariçte Türkistan Mücadelesi başlıklı eseri Türkistan ı sömürgeleştiren Çarlık Rusyası nın ve bilhassa Türk boylarından muhtelif milletler yaratarak Türkistan kavramını tarih dışına iten vârisi Sovyetler Birliği nin politikalarına karşı koymak üzere Türkistan dan Türkiye ye Hint alt kıtasından Avrupa ya uzanan geniş bir coğrafyada Türkistanlı aydınların yetmiş yıl boyunca verdikleri Bağımsız Türkistan mücadelesinin özgün belgeler ve birincil kaynaklara dayalı ayrıntılı bir anlatısını sunmaktadır 2003 yılında ilk defa yayımlanmasından sonra bu alanda önemli bir boşluğu dolduran kitap 2007 de Turkestan Struggle Abroad başlığıyla İngilizceye çevrilip Michigan Devlet Üniversitesinin Asya Tarihi ve Araştırmaları Bölümü tarafından Orta Asya konusunda yüksek lisans ve doktora öğrencileri için okuma listesine alınmış 2010 yılında Central Asian Survey de yapılan bir değerlendirmede büyük ölçüde orijinal kaynaklara dayalı olarak yazılan kitabın temel bir başvuru eseri olarak kabul edilmesi gerektiği belirtilmiştir 2010 da Türkistan Üçün Küreşler başlığıyla Uygurcaya 2017 de Türkistan Uçun Küreş başlığıyla Özbekçeye aktarılan bu muhalled çalışma topraklarına tahakküm eden totaliter bir rejime karşı başka ülkelerde siyasi ve fikrî mücadele veren mülteci aydınların bazen Alman ve Rus cephelerinde ölmek bazen hapsedilmek bazen siyasi baskılara uğramak bazen sürülmekle bedelini ödedikleri ve semereleri yirmi birinci yüzyılın kazanımlarını belirleyecek büyük ve mukaddes kavgalarının tarihî seyrini anlatmakla kalmıyor aynı zamanda insanlığın şafağından beri varolan Türkistan kavramının geleceğine de ışık tutuyor