Sikkeler Ne Anlatır Ortaçağ Anadolu Sikkelerinde Simgeler ve Çokkültürlülük — Şennur Şentürk

Sikkeler Ne Anlatır Ortaçağ Anadolu Sikkelerinde Simgeler ve Çokkültürlülük 30 Eylül 31 Aralık 2009 Yapı Kredi Vedat Nedim Tör Müzesinin yeni sergisi Sikkeler Ne Anlatır Ortaçağ Anadolu Sikkelerinde Simgeler ve Çokkültürlülük sikkeler üzerinden Anadolunun görsel zenginliğine ışık tutuyor Sergi Yapı Kredinin sahip olduğu 55 bin parçalık dünyanın üçüncü büyük sikke koleksiyonundan seçilerek oluşturuldu Sergiye eşlik eden kapsamlı sergi kitabı okuru sikkelerin dünyasına yolculuğa çıkarıyor Kitapta nümizmat Oğuz Tekinin Antik Sikkeler ve Simgeler başlıklı yazısının yanı sıra sergide yer alan tüm eserlerin ayrıntılı bilgileri ve fotoğrafları yer alıyor Tadımlık Ortaçağda Anadolu Çokkültürlü Bir Coğrafya Şennur Şentürk Antik dönemde ilk sikke MÖ 6 yüzyılda Anadoluda Lydialılar tarafından basılmış daha sonra insanların ve devletlerin imkân ve gereksinimlerine göre yapıldığı madde ve şekil bakımından değişikliğe uğramıştır Anadoluda Yunan şehir devletlerinin ve Roma dönemi sikkelerinin bir yüzünde genelde kentin sembolü olan bir nesne bir yapı veya hayvan ve yüceltici sözlerin yanısıra tanrıların veya mitolojik kahramanların betimi yer almaktadır Bu yüzden Klasik Yunan Roma ve Bizans sikkelerinde basıldığı devletin yönetim yapısı sikkelerdeki isimler imajlar ve çeşitli işaretlerden anlaşılmaktadır Anodoluda klasik dönem Yunan şehir devletlerinde ve Roma döneminde basılmış sikkelerin üzerinde yer alan yüksek rölyefli hükümdar portre ve büstleri çok sonra Ortaçağda Anadoluda yaşayacak olan Orta Asyadan göçerek gelen Türkmen Beylikleri tarafından da kullanılmıştır Eski Yunan ve Roma sikkelerinde bazen bu nesnelerden biri şehrin veya devletin simgesi olmuştur hükümdar değişse bile bu simge uzun yıllar değişmeden kalmaktaydı Örneğin Bergama sikkelerinde sepet içinde yılan Efes sikkelerinde arı Miletosta aslan Atina sikkelerinde baykuş dönemler boyu sembolik olarak kullanılmıştır Hellenistik dönemin arifesinde Büyük İskender Makedonyadan yola çıkmış Anadoluyu geçip Pers mparatorluuna son vermiş ve Hindistana kadar yolunun üzerindeki kentleri ve devletleri fethederek büyük zaferler kazanmıştır Bu dönemde çok sayıda kentte kurulan darphanelerde basılan sikkelerin bir yüzünde Herakles başı bulunur ki bu aslında Büyük İskenderin simgesidir Sikkenin diğer yüzünde tanrı Zeus tahtta oturur şekilde betimlenmiştir Güç ve cesaretin sembolünü taşıyan bu sikke tipi İskenderin ölümünden sonra bile Hellenistik ve Roma mparatorluu dönemlerinde kullanılagelmiştir Ortaçağ Anadolu sikkeleri arasında bulunan ve Artuklu hükümdarı Necmeddin Alpînin bastırdığı bazı sikkelerde Büyük İskenderin bu artık klasikleşmiş büstü görülmektedir Bizansta ise hükümdarın tek başına ve iktidarı paylaştığı şahıslarla beraber resmedildiği sikkeler basılmıştır Ayrıca Hıristiyan bir karakter taşıyan Bizans İmparatorluğunda I Justinianustan itibaren dini simge olan haç paraların üzerinde çeşitli formlarda yer almıştır II Justinianus döneminde ise 685 711 Bizans paralarının üzerinde kutsal tasvir olarak İsa görülür İkonoklazma döneminde 726 843 İsa betiminden vazgeçilmiş onun yerine imparator ve aile üyeleri resmedilmiştir Arabistan Yarımadasında 622 yılında İslamiyetin yayılmaya başlamasıyla Arap alfabesi Türkler arasında da yaygınlaştı ve İslamiyeti kabul eden Büyük Selçuklu Anadolu Selçuklu ve Türkmenlerin kullandıkları Uygur harflerini bırakarak İslam halifeleri ve devletlerinin kullandığı Arap alfabesini kullanmaya başladılar Mimari yapıtlarının kitabelerinde sikkelerinde Emevi ve Abbasi sikkelerinde olduğu gibi Arap alfabesiyle Allahın ve Peygamberin adı Lailahe İllalah Muhammeden Resulullah yazısı sonra da hükümdarın adı ve tarihi yer almaktaydı Bu dönemde İslam dininde her ne kadar suret yasağı varsa da Ortaçağ Türkmen devletleri bu sikkelerinde insan sureti doğaüstü yaratık ve hayvan motifleri oldukça fazla kullanılmışlardır Gök tanrı ve Şaman geleneğinin zengin ve gizemli kültür biriki