Sinan ın Sanatı ve Selimiye — Doğan Kuban

A true reading of the Selimiye of Sinan entails a true comprehension of the Ottoman Turkish cultural component Which components contributed to the shaping of the interpretation of Islamic culture in Anatolia and Thrace on the communal level To what extent were Anatolian Mediterranean European and Oriental components gathered together and digested By which layers of society which groups and which tendencies were artistic forms governed To which architects was Sinan closest the architects of Isfahan and Herat or Anthemius and Isidore or Michelangelo and Leonardo Or did he represent an artistic trend somewhere in the middle The Ottoman dome bears resemblances to the domes of Melikşah the Timurids and the Mamluks but it also bears resemblances to the dome of Hagia Sophia whereas the domes of the Green Mosque or Üçşerefeli bear no resemblance to it whatever Putting these resemblances aside how did OttomanTurkish culture nourish the artistic will to create Selimiye Quite apart from visual resemblances and the wishes of the sultans a process of creation as consistent and profound as that evidenced in Selimiye could only have arisen from a long organic relationship with contemporary society It is clear that Selimiye as the culmination of an architectural tradition of many thousands of years is thoroughly Mediterranean while at the same time it assimilates the sensitivity peculiar to an Islamic community that has remained thoroughly oriental It is because of this that the work created by Sinan gains new meaning with each successive reading

Sinan ın Selimiye sini iyi okumak Osmanlı Türk kültürünün bir bileşenini iyi anlamak demektir Anadolu da ve Rumeli de İslam kültürü yorumu toplum katında hangi bileşenlerin katkısıyla şekilleniyordu Anadolulu Akdenizli Avrupalı Doğulu bileşenler ne kadar hazmedilerek bir araya gelmişti Toplumun hangi katları hangi grupları hangi eğilimleri sanat biçimlerini yönlendiriyordu Sinan İsfahan ya da Herat mimarlarına mı Antemios ve İzidor a mı Michelangelo ya da Leonardo ya mı daha yakındır Ya da bütün bunların ortasında başka bir sanat varlığını mı temsil eder Osmanlı kubbesi Melikşah ın Timurluların Memluklerin kubbelerine benzemez ama Ayasofya nın kubbesine benzer Ne var ki Yeşil Cami nin ya da Üçşerefeli nin kubbeleri de Ayasofya ya benzemez Bütün bu benzerliklerin ve farkların ötesinde Selimiye yi yaratan sanat iradesini Osmanlı Türk kültürü neyle besliyordu Görsel benzerlikler ya da sultanların iradeleri dışında Selimiye deki kadar tutarlı ve derin bir yaratma süreci ancak toplumla organik bir ilişki içinde ve uzun sürede ortaya çıkabilirdi Anlaşılan Selimiye bir özün dışa vurması gibi binlerce yıllık yapı geleneğini olabildiği kadar Akdenizli olmuş ama yine de Doğulu kalmış bir İslam toplumunun kendine özgü biçim duyarlığıyla özümlüyordu Bu nedenle Sinan ın yapıtı her okumada yeniden anlam kazanacak bir sanat ölçütüdür

A true reading of the Selimiye of Sinan entails a true comprehension of the Ottoman Turkish cultural component Which components contributed to the shaping of the interpretation of Islamic culture in Anatolia and Thrace on the communal level To what extent were Anatolian Mediterranean European and Oriental components gathered together and digested By which layers of society which groups and which tendencies were artistic forms governed To which architects was Sinan closest the architects of Isfahan and Herat or Anthemius and Isidore or Michelangelo and Leonardo Or did he represent an artistic trend somewhere in the middle The Ottoman dome bears resemblances to the domes of Melikşah the Timurids and the Mamluks but it also bears resemblances to the dome of Hagia Sophia whereas the domes of the Green Mosque or Üçşerefeli bear no resemblance to it whatever Putting these resemblances aside how did OttomanTurkish culture nourish the artistic will to create Selimiye Quite apart from visual resemblances and the wishes of the sultans a process of creation as consistent and profound as that evidenced in Selimiye could only have arisen from a long organic relationship with contemporary society It is clear that Selimiye as the culmination of an architectural tradition of many thousands of years is thoroughly Mediterranean while at the same time it assimilates the sensitivity peculiar to an Islamic community that has remained thoroughly oriental It is because of this that the work created by Sinan gains new meaning with each successive reading img src https s3 eu west 1 amazonaws com dia kitadagitim ckeditor_assets pictures 53 content_1_original_original jpg alt height 15 width 15 font size 1 color white font img

Sinan ın Selimiye sini iyi okumak Osmanlı Türk kültürünün bir bileşenini iyi anlamak demektir Anadolu da ve Rumeli de İslam kültürü yorumu toplum katında hangi bileşenlerin katkısıyla şekilleniyordu Anadolulu Akdenizli Avrupalı Doğulu bileşenler ne kadar hazmedilerek bir araya gelmişti Toplumun hangi katları hangi grupları hangi eğilimleri sanat biçimlerini yönlendiriyordu Sinan İsfahan ya da Herat mimarlarına mı Antemios ve İzidor a mı Michelangelo ya da Leonardo ya mı daha yakındır Ya da bütün bunların ortasında başka bir sanat varlığını mı temsil eder Osmanlı kubbesi Melikşah ın Timurluların Memluklerin kubbelerine benzemez ama Ayasofya nın kubbesine benzer Ne var ki Yeşil Cami nin ya da Üçşerefeli nin kubbeleri de Ayasofya ya benzemez Bütün bu benzerliklerin ve farkların ötesinde Selimiye yi yaratan sanat iradesini Osmanlı Türk kültürü neyle besliyordu Görsel benzerlikler ya da sultanların iradeleri dışında Selimiye deki kadar tutarlı ve derin bir yaratma süreci ancak toplumla organik bir ilişki içinde ve uzun sürede ortaya çıkabilirdi Anlaşılan Selimiye bir özün dışa vurması gibi binlerce yıllık yapı geleneğini olabildiği kadar Akdenizli olmuş ama yine de Doğulu kalmış bir İslam toplumunun kendine özgü biçim duyarlığıyla özümlüyordu Bu nedenle Sinan ın yapıtı her okumada yeniden anlam kazanacak bir sanat ölçütüdür

Sinan ın Selimiye sini iyi okumak Osmanlı Türk kültürünün bir bileşenini iyi anlamak demektir Anadolu da ve Rumeli de İslam kültürü yorumu toplum katında hangi bileşenlerin katkısıyla şekilleniyordu Anadolulu Akdenizli Avrupalı Doğulu bileşenler ne kadar hazmedilerek bir araya gelmişti Toplumun hangi katları hangi grupları hangi eğilimleri sanat biçimlerini yönlendiriyordu Sinan İsfahan ya da Herat mimarlarına mı Antemios ve İzidor a mı Michelangelo ya da Leonardo ya mı daha yakındır Ya da bütün bunların ortasında başka bir sanat varlığını mı temsil eder Osmanlı kubbesi Melikşah ın Timurluların Memluklerin kubbelerine benzemez ama Ayasofya nın kubbesine benzer Ne var ki Yeşil Cami nin ya da Üçşerefeli nin kubbeleri de Ayasofya ya benzemez Bütün bu benzerliklerin ve farkların ötesinde Selimiye yi yaratan sanat iradesini Osmanlı Türk kültürü neyle besliyordu Görsel benzerlikler ya da sultanların iradeleri dışında Selimiye deki kadar tutarlı ve derin bir yaratma süreci ancak toplumla organik bir ilişki içinde ve uzun sürede ortaya çıkabilirdi Anlaşılan Selimiye bir özün dışa vurması gibi binlerce yıllık yapı geleneğini olabildiği kadar Akdenizli olmuş ama yine de Doğulu kalmış bir İslam toplumunun kendine özgü biçim duyarlığıyla özümlüyordu Bu nedenle Sinan ın yapıtı her okumada yeniden anlam kazanacak bir sanat ölçütüdür