Siyasetname

Nizamü l Mülk 1018 1092 Selçuklu sultanları Alparslan ve Melikşah ın veziri olarak otuz yıl boyunca devlet yönetiminde söz sahibi oldu görüşleriyle sultanların kararlarını etkiledi Siyasi bir suikasta kurban gitmesinden kısa bir süre önce hükümdarlık sanatı konusunda düşüncelerini kaleme aldı Melikşah ın devlet yönetimi hakkında kapsamlı bir rapor istemesi üzerine yazılan Siyasetname Nizamü l Mülk ün devlet adamı olarak deneyimlerini aktardığı bir el kitabı olmasının yanı sıra edebi değeriyle de yüzyıllardır dikkati çeken bir eserdir

Siyaset devlet işlerini düzenleme ve yürütme sanatı olarak bilinse de bu sanatın zemininde nice taktikler nice oyunlar yatıyordu Yeri geldiğinde bir ikna sanatı yeri geldiğinde ise keskin bir kılıçtı Nice kanlar aktı nice canlar yandı Sözün kısası Selçuklular devrinde incelikli bir sanattı siyaset İşte bu kitap da bu sanatı devlet adamlarına öğretmek onlara devleti yönetme becerisi kazandırmak amacıyla yazılmıştı Selçuklu sultanları Alparslan ve Melikşah döneminde 29 yıl vezirlik yapmış olan Nizamülmülk ün Sultan Melikşah ın isteği üzerine 1086 1092 yılları arasında Farsça kaleme aldığı Siyasetname her fasılda ayrı bir konuyu işleyen konuları hikayelerle süsleyen bir eser Aradan 900 yıldan fazla bir zaman geçmesine rağmen çoğu bilginin hâlâ güncelliğini koruması eseri ölümsüz kılan en büyük etken

Kadim devlet geleneklerinde tecrübeye dayanan bilgilerin dışında teorik bir siyasi doktrin mevcut olmadığından devlet hükümdarın güç ve otoritesinden başka bir şey değildir Adaletin tesisi ve uygun siyaset hükümdarın şahsi ve ahlaki meziyetlerine dayanır Geçmişte bilginler hükümdarların yanlış siyaset gütmeleri ihtimaline karşı onlara iyi idarenin yollarını göstermişlerdir İslam dünyasında yazılan siyâsetnâmeler de kadim kültürlerden intikal eden adet üzere idarecilere klasik şark tarzında bazı teorik teklif ve önerilerde bulunurlar Muhtevalarında dini yön ağırlıklıdır ve olayları manevî açıdan ele alırlar Konulara siyaset teorisinden ziyade siyaset sanatı ve siyaset ahlakı açısından bakarlar