Sosyal Bilim Etik ve Yöntem

İçindekiler Önsöz Giriş Neden Bilgi Elde Etmek İstiyoruz A Yaşamı Sürdürmek B Merak Birinci Bölüm Mantık Hakikati Bulma Yöntemi Bilim Felsefesi A Hakikat ve Gerçek Truth and Reality Vérité et Réalité B Bilgi Sorunsalı C Doğruya Ulaşmak Aslına Uygun Bilgi Elde Etmek Ne Oranda Olanaklıdır D Nasıl Bir Algılama Gücü veya Oluşumuyla Bilgi Elde Edilmektedir Ana Bilgi Elde Etme Yöntemleri 1 Akıl Akılcılık Rasyonalizm 2 Deney Deneycilik Ampirizm 3 Sezgi Sezgicilik Entüisyonizm E Ana Yöntemlere Bağlı Uygulamadaki Yöntemler 1 Akıl Yürütme Yöntemi Olarak Tümdengelim Dedüksiyon 2 Akıl Yürütme Yöntemi Olarak Tümevarım Endüksiyon 3 Akıl Yürütme Yöntemi Olarak Analoji Kıyas F Akıl Yürütme Yöntemleri ve Mantık Sistemi Mantık İlkeleri 1 Fenomenolojik Sistem 2 Özdeşlik İlkesi Aynılık İdantik Olma 3 Çelişmezlik İlkesi 4 Üçüncü Halin Olamazlığı İlkesi G Yöntemde Paradigmalar İkinci Bölüm Bilginin Türleri A Matematik B Felsefi Bilgi C Adi Bilgi Düzensiz Bilgi Sıradan Bilgi D Bilimsel Bilgi 1 Bilimsel Bilginin Kuralları ve Yapısı Determinizm 2 Bilimsel Bilgi ve Bilimsel Zihniyetin Özellikleri Üçüncü Bölüm Bilimsel Bilgide İki Ana Ayırım Doğaya İlişkin Bilimsel Bilgi Doğa Bilimleri ve Toplumsal Alana İlişkin Bilimsel Bilgi Sosyal Bilimler A Doğaya İlişkin Bilimsel Bilgiler Doğa Bilimleri B Toplumsal Alana İlişkin Bilimsel Bilgiler Sosyal Bilimler 1 Sosyal Bilimlerin Özellikleri a Sosyal Olayların Özellikleri Bağlamında Farklı Yaklaşımlar aa Sosyal Olayların Sosyal Olgunun Yapı ve Özelliğini Toplum ve Toplulukları Bir Bütün Bir Organizma Olarak Gören Yaklaşımlar bb Sosyal Olayların Sosyal Olgunun Özelliğini Bireyden Yol Alarak Ele Alan Yaklaşımlar b Sosyal Bilimlerin Objektifliği Sorunsalı 2 Temel Ana Sosyal Bilim Alanları a Sosyoloji b Tarih c Coğrafya d Antropoloji e Ekonomi f Psikoloji Kitle Psikolojisi Sosyal Psikoloji ve Kamuoyu Dördüncü Bölüm Tarihsel Süreç İçerisinde Farklı Metot Yaklaşımlar Farklı Perspektifler A Pozitivist Perspektif B Yorumlayıcı Perspektif C Eleştirel Perspektif 1 Marx a Dayanan Eleştirel Perspektif 2 Eleştirel Perspektif ve Frankfurt Okulu 3 Eleştirel Perspektifin Sosyal Bilimler Metodolojisindeki Konumu ve Katkısı

Bu kitap sosyal bilimler alanında ilerleyen araştırmacılar ve araştırmaya yeni başlayan her düzeydeki öğrenciler için herhangi bir konu ya da sorunun çözümü ile ilgili uygun bilimsel bir yaklaşımı ya da yöntemi kullanarak kütüphanelerden veri tabanlarından görüşmelerden gözlemlerden anketlerden hükûmetler şirketler ve üniversiteler gibi kurumlardan ihtiyaç duyulan verilerin toplanması toplanan verilerin analizine ve gerçeklerin ortaya çıkarılmasına değin araştırmanın her adımını ayrıntılı olarak açıklayan bir kılavuz olma amacını taşımaktadır Kitapta nitel nicel ve son zamanlarda araştırmacıların ilgilerinin yöneldiği karma araştırma yöntemleri paradigma dönüşümlerinin felsefi temellerini oluşturan ontolojik epistomolojik ve metodolojik öngörüleri dikkate alınarak bütün aşama ve ayrıntılarıyla örneklenerek açıklanmakta ve 12 bölümden oluşan bir sistematik içinde sunulmaktadır Kitap bilgi toplamada içkin olan sosyal yasal ve etik sorumlulukların tartışılmasıyla son bulmaktadır

Günümüz dünyasındaki hızlı değişmeler ve gelişmeler gerçek ve doğru verilere duyulan ihtiyacı göz ardı edilemeyecek bir boyuta taşımıştır Bu bağlamda istatistik ülkelerin ve toplumların geçirdiği değişimlere paralel olarak güvenilir veriler ışığında evrensel bir dil olma yolunda hızlı adımlarla ilerlemektedir Yaşamın her alanında var olan istatistik insan hayatının bir parçası haline gelmiştir İstatistik sayesinde elde edilen verilerden yola çıkılarak yapılanlar değerlendirilir yapılacaklar planlanır ve uygulanır Araştırmacıların kişisel gelişim yolculuklarında okudukları bilimsel kitaplarda ve makalelerde var olan sonuçların büyük bir kısmı istatistiksel analizler yapılarak elde edilmiştir İstatistik bilgisine sahip olmayan bireyler okumuş oldukları çalışmalardaki istatistiksel analiz içeren araştırma sonuçlarını anlayamayabilirler Bu durum araştırmacıların belirli oranlarda istatistik bilgisine ihtiyacı olduğunun bir göstergesidir Bu sebeple YÖK birçok lisans programına istatistik dersi konulmasını zorunlu hale getirmiştir

Bu kitap eğitim psikoloji sosyoloji vb sosyal bilimler alanında lisans düzeyinde okutulan İstatistik dersleri için hazırlanmıştır çoğu zaman matematik ve istatistik korkusu yaşayan sosyal bilimler öğrencisine istatistiği sevdirerek öğretmek amaçlanmıştır Kitapta istatistiksel tekniklere ilişkin formüllerin matematiksel temelleri üzerinde durulmamış her bölümün sonunda o bölümde geçen temel kavramların özetine ve öğrencinin uygulama yapabileceği alıştırmalara yer verilmiştir

Çevre sorunsalına çözüm bulma çabaları birinci derecede bilim dünyasını etkilemiş değişik bilim dalları her biri kendi çevresinden çevreyi tanımak tanımlamak ve sorunları gidermek amacıyla araştırmalara başlamışlardır Bu çalışmalar göstermiştir ki çevre sorunları niteliği gereği tüm bilim dallarını ilgilendirmekte ve disiplinlerarası yaklaşımla çalışmaların başarı şansı artmaktadır 8u saptamaya koşut olarak pek çok ülke üniversitelerinde çevrebilimleri çevre araştırmaları programları düzenlenmeye başlamıştır Sosyal Çevrebilim adını taşıyan bu derleme Sosyal Çevre Bilimleri programında görev alan ve bu programda yetişen akademik kadronun bize bir yirminci yıl armağanı olmaktadır Derlemede yer alan 17 makale yalnızca çevreyi değişik yönlerden incelemekle yetinmemektedir Derlemenin çekiciliği bizi bu konularda yeniden düşünmeye zihnimizde yeni kapılar açmaya da yönlendirecek olmasıdır Prof Dr Can Hamamcı

Sorun çözme karar verme öğrenme ve araştırma insan yasamının kaçınılmaz süreçleridir Bu süreçler arasında büyük bir paralellik ve karşılıklı bağlılık vardır İnsanın sorunlarını çözebilmesi sağlıklı kararlarla mümkündür Kararların etkililiği ve isabetliliği tam ve doğru bilgiye dayanmalarına bağlıdır İşte araştırma özellikle de bilimsel araştırma etkili karar için gerekli bilgiyi verileri üretmenin yoludur öğrenmenin de önce salt tecrübeye sonra soyutlama ya da genellemelere son olarak da bu genellemelerin pratikte sınanmasına dayalı düzeyleri bulunmaktadır Dolayısıyla en gelişmiş öğrenme düzeyi esasen bilimsel araştırmanın ta kendisidir Küreselleşme süreci içinde çağdaş insandan öğrenmeyi öğrenmesi bilgi kaynaklarına ulaşmanın yollarını bilmesi sorgulaması tartışabilmesi araştırıcı bir tutum sergilemesi bilgi üretmesi beklenmektedir öyle ki belli bir düzeyde bilimsel araştırma yapabilmek çağdaş insanın genel kültürünün bir boyutunu oluşturmaktadır On birinci baskısı yapılan bu kitapta araştırma yöntem bilimi kısaca araştırma disiplini araştırmanın planlanması planın uygulanması yapılan araştırmanın raporlaştırılması bir sistem bütünlüğü içinde kuram ilke yöntem ve teknikleriyle verilmiş ve tartışılmıştır Kitapta bilim üretmenin her aşamasında gerekli olan araştırma etiği konusu da işlenmiştir

Bilimsel çalısmaların vazgeçilmezi olan istatistiksel kavramları ve uygulamaları içeren bu kitap okuyucunun rahatça anlayabileceği bir dille sunulmaya gayret edilmiştir İstatistiksel hesaplamalar adım adım örneklerle verilerek olabildiğince açık ancak bir o kadar da karmaşıklıktan uzak olarak gösterilmeye çalışılmıştır Kitabın kapsamı yedi bölümden oluşmaktadır Araştırma ve İstatistiğin Rolü bölümü ile başlayan bu kitabın istatistiğe ilgi duyanlar tarafından başucu kitabı olacağı istatistiğin karışık ve yorucu olduğunu düşünen okuyucular için de ilgi çekici ve anlaşılır bulunacağı umut edilmektedir Tüm okuyucuların yüzlerinde tebessümle istatistiğe dair güzel bilgiler edinmesi dileğiyle

Bilgİ modem dönemde niteliksel bir dönüşüme uğramış ve bu dönüşüm yöntem ekseninde biçimlenmiştir Bilgi değer varlık arasındaki geçişlilik ve tümel hakikat fikri ile bilimin belirleyici olduğu yeni bir doğru sistemi yer değiştirmiştir Yeni doğru sistemi bilim eksenli bir doğru hiyerarşisi oluşturmuştur İnsan doğa toplum ilişkileri özne nesne ikiliği temelinde yeniden kurulurken yönteme feda edilen bir etik anlayışı ortaya çıkmıştır Beşeri ve sosyal bilimlerin modern doğa bilimi örneğine göre kurulmuş olması olgu değer ayrımı ve bundan kaynaklanan açmazlar süreç içinde epistemolojik metodolojik ve etik krizlerin doğmasına neden olmuştur Bu krizler somut tarihsel olaylarla da ilişkilidir Etik açıdan sorumlu tutulmayan özne sadece doğru üretmekle sınırlandırılarak ürettiği bilginin sonuçlarını denetleyememektedir Öznenin bilgiye yabancılaşması ve karar süreçlerinden dışlanması sorunu bilim yöntem ve etik ilişkilerinin yeniden bir bütün olarak tartışılmasını zorunlu kılmaktadır Çünkü etik dünyaya meydan okumaktır Buradaki meydan okuma iktidar yönelimli ve mevcut durumu meşrulaştıran hakim söylemi olumlayan bir bilim anlayışına itiraz anlamındadır Bu kitaptaki metinlerde modern dönemdeki bilim yöntem Ve etik sorunlar hem birbirleriyle olan ilişkileri hem de sosyoloji tarih hukuk iktisat gibi ana sosyal bilim disiplinleri açısından çözümlenmektedir Bu çözümlemelerde 20 Yüzyıl daki pozitivizm hermeneutik modernite postmodernite ideoloji bilim yöntem etik gibi temel teorik tartışmalar veri olarak alınmış ve bu tartışmalardan türetilen bir perspektif gözetilmiştir Bu perspektif bilim de dahil olmak üzere hiçbir beşeri etkinlik etikten bağımsız düşünülemez çünkü insan ahlaki yani özgür bir varlıktır ana varsayımı üzerine inşa edilmiştir Kitapta yöntem olarak kapsamlı teorik tartışmalardan özgül alanlara doğru bir sistematik yaklaşım benimsenmiştir