Sosyal Değişme Türk Modernleşmesi — Aydın Yaka

Üniversitedeki öğrencilik yıllarımızdan bu yana meslek yaşamımız boyunca sosyoloji konuları ve sosyal sorunlar içinde toplumdaki değişme olgusu hep dikkatimizi çekmiş ve bu konu üzerinde düşünmüşüzdür Kaldı ki bizim gibi geçiş aşamasında olan ve uzun bir modernleşme macerası yaşayan bir toplumda bulunan ve hele sosyoloji ile de doğrudan ilgili olan bir insanın değişme konusuna ilgi duymaması mümkün mü acaba Ayrıca belirtmek gerekir ki söz konusu olan geçişin kendi özel şartlarından dolayı bu kadar sancılı ve uzun süren bir modernleşme yaşamış başka bir toplum olduğunu söylemek de zor olsa gerek Türkiyedeki sosyal değişme modernleşme sürecinden gene tarihin getirdiği özel şartlar ve sorunlar nedeniyle evrensel dersler de çıkarılabileceğini düşünüyoruz Bu açıdan bakarsak bizim yakın tarihimiz bir modernleşme laboratuvarı gibidir Einsteinla ilgili olarak şöyle bir şey anlatılır Einsteina Bunca çalışmalarınızın sonunda nasıl bir sonuca vardınız şeklinde bir soru sormuşlar O da Bir şey hareket ediyor demiş Evet toplum da hareket hâlinde olan bu evrenin içinde sürekli değişen bir gerçekliktir Hem de belki evrenin en hareketli parçasıdır Bunu anlamak ondaki değişmenin mekanizmasını çözmek çok zor ama bu o ölçüde de insana heyecan veren bir süreçtir Bu çalışmada önce sosyal değişme ile ilgili temel kavramlar ele alınıp açıklanmıştır İkinci bölümde toplumlardaki değişmeleri kavramlaştıran kuramlaştıran önemli düşünür ve sosyologların görüşlerine yer verilmiştir Sosyal değişme ile ilgili teorik bilgilerin açıklanmasından sonra dünyada son yüzyıllardaki değişmeler yani modernleşme ve bu süreçlere bağlı olarak oluşan bilgi toplumu ile küreselleşme olgularının analizi yapılmıştır Kitap sosyal değişmeye ilişkin önemli olan ve öncelikle gündeme getirilen kavramları büyük ölçüde kapsaması bakımından sosyal bilimlerle ilgili konulara sosyal ve politik sorunlara ilgi duyan tüm kişi ve kesimlere hitap etmekte bunların işine yarayacak bilgi ve düşünceleri içermektedir İletişim Devriminden dolayı günümüzde toplum ve dünya sorunlarına ilgi duymayan ve yorum yapmayan insan kalmamıştır Hele bizim gibi gelişmekte olan toplumlarda örneğin politik konulara ilgi daha da fazladır Dünyadaki hızlı değişimin farkına varmayan bilgi toplumu ve küreselleşme gibi oluşumları süreçleri doğru algılamayan bireylerin toplumsal konulardaki tüm yargıları da eksik ya da yanlış olur Bu nedenlerle özelde ilgili toplumda genelde de tüm dünyada olan biteni ve gerçekleşen değişmeleri doğru algılamak ve değerlendirmek için toplumsal değişmenin mekanizması hakkında asgari bilgilere sahip olmak gerekmektedir Artık bu bilgiler herkes için zorunlu bilgiler hâline gelmiştir Kitabın bu sosyal ihtiyacı karşılayacağını düşünmekteyiz Bu kuramsal açıklamaların ışığında sosyal değişme konusunda makro düzeydeki uygulamalara dönük olmak üzere Türkiyede son üç yüzyıldaki değişmelere yani Türk modernleşmesine yer verilmiştir Osmanlılar dönemi dâhil Türkiyede son üç yüzyıllık dönemdeki sosyal değişme olguları literatürde Türk modernleşmesi olarak adlandırılmaktadır Bu çerçevede modernleşmenin Türkiyede gerçekleşme uygulanma biçimi üzerinde durulmuş bunun genel ve kapsamlı bir değerlendirilmesi yapılmıştır Dolayısıyla Türkiyedeki modernleşmenin ana doğrultularının tespitine çalışılmış ve oluşan önemli modernleşme sorunlarına değinilmiştir Bu sorunların tespiti tartışması ve analizi yapılmadan devam eden modernleşme sürecinde beklenilen önemli başarıların sağlanmasının zor olacağı düşünülmektedir Aslında sosyal değişme kavramı gündeme getirilince belli bir toplumda belli bir zaman aralığındaki değişmeler ele alınıp bu sürecin başı ile sonu arasındaki farklılıklar ortaya konulup açıklanmalıdır Kitabın sonunda bulunan alan araştırması ile bu gerçekleştirilmeye çalışılmıştır Dolayısıyla son bölümde sosyal değişme ile ilgili olarak yerel yani mikro düzeyde bir alan araştırması bir köy monografisi yer almıştır Tipik bir Batı Anado