Suf Hareketi Tarihi — Mustafa Altunkaya

Tasavvuf klasiklerinin ortaya koyduğu tarihsel birikim tasavvufun genel karakterini yansıtmakla birlikte tarihsel süreçte bu hareketin geçirdiği fikrî evreler ile farklı coğrafya kültür ve iklimlerin etkisiyle gelişen yaklaşımlar dikkate alındığında farklı tasavvuf algılarının ortaya çıktığını görmek mümkündür Dolayısıyla tasavvufu doğru anlayabilmenin ve onu hakikatiyle kavrayabilmenin yolu bu hareketin tarihini öğrenmekten geçer Bugüne kadar klasik eserler bu işlevi görmüşlerse de yeni eğitim öğretim sistem ve teknikleri müvacehesinde Tasavvuf tarihinin bir bilim dalı olarak okutulması fikri 1846 lara kadar iner 1869 da kurulan Dâru l Fünûn Müessesesi 1871 de kapanınca 1900 de yeniden kurulur ve 1908 ile birlikte Maârif Bakanı Emrullah Efendi ö 1914 nin projesiyle olgunlaşarak tasavvuf tarihi dersleri okutulur 1914 15 yıllarında Mehmet Ali Aynî ö 1945 nin bu dersleri okuttuğu bilinmektedir Klasik tasavvuf kitapları içerisinde tasavvuf tarihi açısından çok kıymetli eserler elbette mevcuttur ancak Tasavvuf tarihi adıyla bu ilmin tarihinin yazımı ve bu adla ilmi sahalardaki mevcut çalışmalar son iki yüzyılda telif edilmiştir M Ali Aynî ö 1945 Ebu l Ula Afifi ö 1966 Fuad Köprülü ö 1966 Abdulhaim Mahmud ö 1978 Ebu l Vefâ et Taftazânî ö 1994 Abdurrahman Bedevî ö 2002 alana ilişkin çalışmalar yapmışlardır Ancak şu bir gerçektir ki Batı daki tasavvuf tarihi araştırmaları bizden daha önce başlamış ve daha ileri düzeyde bir malzeme birikimi ortaya çıkmıştır Müsteşriklerden R Nicolson ö 1945 Louis Massignon ö 1962 Arthur Arbery ö 1970 Titus Burckhart ö 1984 Annemarie Schimmel ö 2003 ilk akla gelenlerdir İdeolojiler çağının etkisiyle yaklaşık 50 yıllık bir kesintinin ardından bugün dine dönüş yüzyılı olarak adlandırabileceğimiz 21 yy da tasavvufa ilgi de giderek artmaktadır Bu öğretinin farklı meşrep ve biçimleri İ slâm dünyasının her yöresinde hem fikri ve hem ameli düzeyde varlığını sürdürmektedir Osmanlı Devleti nin resmi düşüncesi olacak kadar Osmanlı ilim çevrelerinde bürokraside halkın yaşam biçimi ve devletin siyasetinde etkili bir alandan söz ediyoruz

Tasavvuf Klasiklerinin ortaya koyduğu tarihsel birikim tasavvufun genel karakterini yansıtmakla birlikte tarihsel süreçte bu hareketin geçirdiği fikri evreler ile faklı coğrafya kültür ve iklimlerin etkisiyle gelişen yaklaımlar dikkate alındığında farklı tasavvuf algılarının ortaya çıktığını görmek mümkündür Dolayısıyla tasavvufu doğru anlayabilmenin ve onu hakikatiyle kavrayabilmenin yolu bu hareketin tarihini öğrenmekten geçer Bugüne kadar klasik eserler bu işlevi görmüşlerse de yeni eğitim öğretim sistem ve teknikleri müvacehesinde Tasavvuf tarihinin bir bilimsel dalı olarak okutulması fikti 1846 lara kadar iner 1969 da kurulan Daru l Fünun Müessessi 1871 de kapanınca 1900 de yeniden kurulur ve 1908 ile birlikte Maarif Bakanı Emrullah Efendi ö 1914 nin projesiyle olgunlaşarak tasavvuf tarihi dersleri okutulur 1914 15 yıllarında Mehmet Ali Ayni ö 1945 nin bu dersleri okuttuğu bilinmektedir