Süveyş Kanalı
Süveyş Kanalı
Bilge Kültür Sanat
Süveyş Kanalı
Tarihe konu olmuş büyük hadiselerin temelinde mutlak surette iktisadi sebepler bulunmaktadır Osmanlı tarihinde ve Orta Doğu sahasında iktisadi bakımdan önemli gelişmelere sebep olmuş Süveyş Kanalı nın açılması ve faaliyete geçmesi de bu nedenle dikkate değerdir Bölgede yaşanan gelişmeleri rekabeti anlayabilmek için Osmanlı egemenlik alanına dâhil olan Mısır ın ve Süveyş Kanalı nın 1882 de İngiltere tarafından işgal edilmesine kadar geçirdiği tarihî süreç hakkında Osmanlı arşiv belgeleri pek çok önemli bilgiyi barındırmaktadır Bu sebeple çalışmamızın ana kaynağını bu arşiv malzemesi oluşturmaktadır Kanal ın açılması ve faaliyete geçmesi bilindiği üzere sadece Osmanlı Devleti ni değil yanı sıra Avrupa nın büyük devletlerini de yakından ilgilendirmiştir Bahsi geçen devletlerin özellikle sanayileşme sonrasında giriştikleri ham madde ve pazar mücadelesinde Kanal ın yeri bölgede yol açtığı iktisadi siyasi egemenlikle ilgili rekabet ortamı uzun bir zaman dilimine yayılmıştır Elinizdeki kitapta söz konusu rekabetin dinamiklerini tespit etmeye çalışırken tarihî süreçte bölgenin uğradığı işgali gerek siyasi askerî gerek iktisadi mali bakımdan değerlendirmeyi amaçladık
Yeditepe Yayınevi
Süveyş Kanalı dünyanın en önemli suyollarından biridir Özellikle insan eliyle yapılan en önemli kanalların başında gelmektedir Akdeniz ile Kızıldeniz in yakınlığı ve arazinin de uygun olması nedeniyle çok eski zamanlardan beri bu işin yapılması üzerine birçok tasarı hatta girişim olmuştur Firavunlar zamanında bu girişimlerden bazıları faaliyete geçmiştir M Ö 4 000 e kadar giden teşebbüsler sonucu bazı kanallar ortaya çıkmıştır Ancak bu kanallar bugünkü gibi Akdeniz ile Kızıldeniz arasında değil Kızıldeniz ile Nil arasında ve Nil vasıtasıyla Akdeniz e ulaşmak için yapılmıştır Süveyş Kanalı nı açma teşebbüsü XIX yüzyıla kadar birçok kez gündeme geldi 1840 lı yıllardan itibaren de tartışılmaya başlandı Birçok kimse kanalın açılmasıyla ilgilenirken bu işe Ferdinand de Lesseps öncülük etti ve Mısır valisi Said Paşa döneminde faaliyetler ivme kazandı Tartışmalar başlandığında Osmanlı Devleti bu konuda tereddütlüydü Başlangıçta bu işin yapılabileceğini imkân dâhilinde görmedi sonraları ise İngiltere ve Fransa nın arasında kaldı Aynı zamanda Mısır üzerindeki hukukuna zarar vermeden ve haklarını tehlikeye atmadan meseleyi çözmek için uğraştı Osmanlı Devleti kanal tartışmaları sırasında birçok iç ve dış sorunla karşı karşıya kaldığı için bu işe bütün dikkatini veremedi Yine de bu işi ciddiyetle ve büyük bir titizlikle uzun süre takip etti Elindeki sınırlı imkânlar ve karşılaştığı başka sorunlar kanal meselesinin çözümünü zorlaştırdı Kanal meselesinde birçok muhatap vardı Fransa Avusturya ve İngiltere en önde gelenlerdi Ancak Osmanlı Devleti bu meselede kilit devlet konumdaydı Kimi zaman şartlara bağlı olarak değişiklikler gösterse de Osmanlı Devleti kanal konusunda her şeye rağmen kararlı bir politika takip etti İki denizin birbirine kavuşması 15 Ağustos 1869 da tamamlandı İsmail Paşa ile Lesseps kanalın açılış merasiminin 17 Kasım 1869 da yapılmasına karar verdi Açılış eşsiz bir merasimle gerçekleşti İsmail Paşa Avrupa yı dolaşarak hükümdarları kanalın açılışına bizzat davet etti Yapılacak şenlikler ve tören için kendi kesesinden 20 milyon Fr verdi Açılış törenine imparator ve imparatoriçeler kral ve kraliçeler prens ve prensesler ile bilim adamları şairler Avrupa nın birçok meşhur ismi davet edildi ve onlar da kısmen geldiler Süveyş Kanalı nın açılış törenine yanında İmparator Fransuva Jozef bulunduğu halde Fransa İmparatoriçesi Eugenie katıldı Prusya veliahdı Hollanda veliahdıyla eşi Hanovre prensiyle İngiltere nin İstanbul elçisi Henry Elliot Avusturya Amirali Tegethof Kont Andraşi en yüksek tabaka misafirler arasındaydı Süveyş Kanalı nın Osmanlı Devleti nin varlığı ile doğrudan ilgisi vardır Bunu birkaç açıdan ele almak mümkündür Birincisi Osmanlı Devleti nin elinde olan Ortadoğu topraklarına daha fazla yabancının gelmesi ikincisi dünya ticaretindeki değişimle beraber ticaret yollarının ve stratejik yerlerin zamanla değişmiş olması üçüncüsü Mısır ın Osmanlı Devleti nin elinden çıkması ve dördüncüsü de İngiltere nin Osmanlı Devleti nin toprak bütünlüğünü savunmaktan vazgeçmesi ilk akla gelenlerdir Bunlar tek tek ele alındığında Süveyş Kanalı nın Osmanlı Devleti ne etkisi ve onun ömrünü ne şekilde kısalttığını anlamak daha kolay olacaktır