Tarih Felsefesi

Bütün bilimlerin muhtaç olduğu gibi tarih de felsefeyemuhtaçtır Çünkü felsefenin esası akıldır hürdüşüncedir Bu itibarla felsefe haklı olarak bütünbilimlerin anasıdır bilimsel gelişmenin ve ilerlemenintemelidir Zira felsefe aklı sınırlandıran herşeyi reddeder bunun içindir ki Tanrı tabiat insankâinatilişkisinde daima ilerleme sağlanmıştır Aksihalde ilerlemenin olması mümkün değildir Bu alandayirmi yıllık düşünce ve tespitlerimizi yaptığımızbu mütevazî çalışmada tarihin anlamı unsurları fert ve cemiyet hayatındaki yeri ve önemi üzerindedurulmuştur Mevcut tarih bilgisinden hareketle tarihin umumî kanunlarını tespit ve tahlile çalıştık Tarihi meydana getiren umumî kanunların toplumlararasında oluşturduğu toplumsal müşterekleri ortak hayat tarzı yönetim biçimi iktisadî ve siyasîilişkileri ve bunlardaki değişimi tartıştık Kısacatarihi anlamaya ve ondan nasıl faydalanılacağınıtespite çalıştık Nihayet geçmişin umumî kanunlarınıve toplumsal müştereklerini tespit ettiktensonra geleceğe yönelik nispî oransal tekliflerdebulunduk Çünkü geçmişin bilinmesi geleceğin denispeten bilinmesi demektir

Herder gelecekte yazmayı tasarladığı başyapıtı için günlüğüne şu notları kaydedecektir İnsan türü üzerine nasıl bir yapıt İnsan ruhu üzerine Dünyanın kültürü Bütün mekânların Zamanların Halkların Güçlerin Karışımların Biçimlerin kültürü Asya dini Yunan a dair her şey Roma ya dair her şey Kuzey dinleri hukuku töreleri savaş onur Papalık dönemi keşişler bilgelik Çin Japon politikası Yeni bir dünyanın doğa öğretisi Amerikan töreleri vs İnsanlığın eğitiminin evrensel tarihi Bu amaçla romantikler arasında farklı iklimlere ve kültürlere açılan ilk düşünürdür o Tarih felsefesi dil felsefesi çalışkanlık ve deha kavramı tanrısallık doğanın organizasyonu ve işbirliği uygarlık tarihi alanlarında sürekli kendisine dönülen bu eser Hegel dâhil birçok filozofu derinden etkileyecektir Herder e göre mitoloji şiir folklor halk şarkıları masallar ve efsaneler örf ve gelenekler bir ulusun gerçek yaratıcı kuvvetleridir Sanat ve uygarlık bu kökler sayesinde gelişir ve serpilir Herder ulusal geleneklere eğilirken dar bir yurtseverlik sergilemez bunların yaratıcılık için en değerli ilham kaynakları olduğunu belirtir İnsanlığın zenginliğini kültürlerin çeşitliliğini taçlandırmak ister Tüm çağların ve toplumların aynı düzlemde topyekûn değerlendirilmesine karşıdır Esasen her çağ ve her kuşak kendi bulunduğu koşullar içinde geçmişini yeniden yorumlamak durumundadır Tarih doğal olgulardaki gibi bir süreklilik ve tekrarlardan oluşmaz Onun kendisine özgü bir kavrayışı ve derinliği vardır Herder in Tarih Felsefesi ni okurken her sayfada şu soru zihnimizin bir köşesinde yer edinir Dünyada her şeyin bir felsefesi ve bilimi varken bizi en yakından ilgilendiren genel insanlık tarihinin de bir felsefesi ve bilimi olamaz mı