Tarihi Coğrafya

İbn Said el Mağribi 13 yüzyılda yaşamış olan edip şair tarihçi ve coğrafyacı bir alimdir Yirmi sekizli yaşlarında babası ile birlikte çıktığı hac yolculuğu onun ilk seyahati olmuştur Tunus Kahire ve Halep te uzun yıllar kalarak ilmî faaliyetlerine devam etmiştir On dört yıl sonra ise ikinci seyahatine çıkarak Doğu İslam dünyasını görmüştür Anadolu ve İran bölgelerinin önemli ilim merkezlerini gezdikten sonra 1276 da Tunus a geri dönmüştür On yıl sonra bu topraklarda vefat etmiştir Kitabu l Coğrafya adlı eseri 13 yüzyılın en önemli ve zengin içerikli coğrafya kitaplarından biridir Yeryüzünü açıklarken başvurduğu enlem ve boylam bilgileri bu dönemin en güncel verilerini içermektedir Takip ettiği geleneğe uygun olarak meskun dünyayı Ekvator a paralel şekilde yedi iklim ve iki bölge olarak taksim etmiştir Her bir iklim ise batıdan doğuya doğru ilerleyerek on kısımdan oluşmaktadır Ayrıca kitabında yer verdiği şehirlerin özelliklerine dair faydalı bilgiler karşımıza çıkmaktadır Elinizde bulunan bu kitabın ikinci kısmında ise İbn Fazlullah el Ömeri nin 14 yüzyılda telif ettiği Mesalik el Ebsar adlı eserinin Anadolu beylikleri hakkındaki bölümünün tercümesi yer almaktadır Germiyan Denizli Tavas Kastamonu Bursa Bergama Antalya gibi beldelerde hakimiyet süren beyliklere dair yer alan tarihî ve coğrafi bilgiler Anadolu beylikler dönemine ışık tutmaktadır

Zamanın Coğrafyası nda ünlü sosyal psikolog Robert Levine gündelik eylemlerimizin sorgulamadan kabul ettiğimiz bir boyutu olan zaman algımızı keşfetmemizi istiyor Kariyerini zaman ve yaşam hızı çalışmalarına adayan Levine bizi dünyanın etrafında çağlar boyu süren büyüleyici bir zaman turuna çıkarıyor Yazarla beraber üç saatlik gecikmelerin normal sayıldığı Brezilya yı ve Batı da hiçbir şekilde bilinmeyen bir uzun vade algısının bulunduğu Japonya yı geziyoruz Amerika da farklı toplulukları ziyaret ederek nüfus büyüklüğünün yaşam hızını ve hatta yürüme hızını nasıl etkilediğini görüyoruz Antik Yunan a giderek ilkel saatleri ve güneş saatlerini inceleyip buradan da Sanayi Devrimi nde ortaya çıkan saat zamanı nın başlangıcına gidiyoruz Levine soruyor Zamanımızı nasıl kullanıyoruz Saatlerimiz tarafından mı yönetiliyoruz Bu durumun şehirlerimize etkisi nedir Peki ya bedenlerimize Yazar insan kurgusu olan zamanın kültürleri tanımlamaya ve sınırlandırmaya başladığına inanıyor Böylece her birimizin kendi zamanımızın coğrafyasının haritasını çıkararak çoklu zamansallığa sahip bir toplum olarak yaşamayı öğrenmemiz gerektiğini savunuyor Özenle işlenmiş bir cevher Levine insan icatlarının en büyüklerinden biri olan zamanın psikolojisinin farkına varmamız için duyarlı bir gözlemcinin objektifinden bakmamızı sağlıyor Öznel zaman algısının ve insan yaşamının nasıl bağdaştığını veya ters düştüğünü özgün bir bakış açısıyla ortaya koymak için dâhiyane gözlemlerini orijinal alan deneylerini ve ayrıca derin akademik bilgisini bir araya getiriyor Zamanın Coğrafyası çok değerli bir alternatif yol sunuyor bu yolu seçin ve öğütlerine kulak verin Dr Philip Zimbardo Stanford Üniversitesi

Sağlık Coğrafyası yeryüzünde yaşayan insanların hasta olma veya hasta olmama durumları doğumları ve ölümleri ile ilgili olarak yeryüzünün fiziki beşeri ve ekonomik özellikleri ile ilişkisini aralarındaki bağlantıları ve sebep sonuç ilişkilerini araştıran bir bilimdir Sağlık Coğrafyası sağlıkla ilgili sorunları çözmek için coğrafyanın yaklaşımlarını ve araçlarını kullanır Coğrafyacılar konum yön ve yer gibi kavramlar ile mekân varyasyonlarının önemi üzerinde durur

1945 yılında 51 olan Birleşmiş Milletler deki üye devlet sayısı 1964 te 104 e 1978 de 150 nin üstüne çıkmıştır BM nin bugün 2018 ise ikisi gözlemci statüsünde olmak üzere 195 üyesi vardır Henüz bağımsızlıkları tanınmamış sömürge ülkeler yarı sömürgeler kolektif yönetilen ülkeler fiilen bağımsız olmalarına rağmen tanınmamış ülkeler veya kısmen tanınan diğer ülkelerle birlikte bu sayı günümüzde 250 yi bulur Oysa I Dünya Savaşı nın başladığı yıl bu sayı sadece 57 idi Öyle görülüyor ki gelecek yıllarda bağımsız ülkelerin sayısı hayli artacak Kuşkusuz Ülkeler Coğrafyası kitaplarında bu kadar fazla ülkenin tamamına ayrıntılı olarak yer vermek oldukça güçtür Bu nedenle elinizdeki bu kitapta seçilmiş 74 ülkeye ait detaylı 13 ülkeye ilişkin özet coğrafi bilgi verilmeye çalışılmıştır Kaleme aldığımız bu kitap başta üniversitelerimizin Coğrafya Bölümleri ile Eğitim Fakültelerinin çeşitli bölümlerinde okutulmakta olan lisans dersleri için ders kitabı olması amacıyla hazırlanmıştır Mümkün olduğunca kıtaların fiziki ve sosyoekonomik özelliklerinin yanı sıra o kıtada yer alan pek çok ülkenin de hem fiziki hem de beşeri coğrafyası ana çizgileri ile belirtilmeye çalışılmıştır Ayrıca kitabın genişletilmiş bu baskısında ülkelere ait her türlü güncellemenin yanında ilk kez ülke isimlerinin etimolojilerine dipnotlar şeklinde yer verilmiş ayrıca Avrupa Birliği tek bir ülke gibi özetle de olsa kitapta yer almıştır Kitabın son bölümünde ise dünyamızın en lerine ilişkin tablolar bulunmaktadır

İçindekiler Birinci Bölüm Yerleşme Coğrafyası Ve İdari Coğrafya Bakımından Meskûn Mahal Tabelaları Üzerine Düşünceler Karabük Ve Ankara İlinden Örnekler İkinci Bölüm Ortadoğu da Medeniyetler Çatışması İle Vekâlet Savaşlarının Siyasi Coğrafya Açısından Analizi Üçüncü Bölüm Nahçıvan Horadiz Bakü Demiryolu Hattının Bölge Turizmi Açısından Önemi Dördüncü Bölüm Bingöl İlinde Arıcılığın Coğrafi Esasları Ve Ekonomik Önemi Beşinci Bölüm Erzincan Şehrinin Doğal Çevre Özelliklerine Dayanan Günübirlik Rekreasyon Sahalarına Örnekler Ekşisu Pahnik Mesireleri Ve Gürlevik Çağlayanı Altıncı Bölüm Değişen Kamu Yönetim Sistematiğinin İdari Coğrafya Bağlamında Değerlendirilmesi Yedinci Bölüm Dinler Coğrafyası Perspektifinden Sihizm Sekizinci Bölüm Giresun İlinde Coğrafi İşaretli Ürünler Ve Özellikleri Dokuzuncu Bölüm Yavuzeli İlçesinde Gaziantep Yer Adları Onuncu Bölüm Alternatif Turizm Potansiyeli Açısından Doğa İle Tarihin Buluştuğu Bir Yer İncelemesi Arapgir Malatya Onbirinci Bölüm Geleneksel Karadeniz Taş Mısır Fırını Onikinci Bölüm Alternatif Alışveriş Mekânlarına Bir Örnek Edirne Ulus Pazarı Onüçüncü Bölüm Yayladere İlçesinde Bingöl Yaylacılık Faaliyetleri Ondördüncü Bölüm Türkiye Turizm Stratejisi 2023 Ve Eylem Planı nda Gümüşhane Hedefler Mevcut Durum Ve Öneriler Onbeşinci Bölüm Geçmişten Günümüze Toponimi Kullanımı Gerze İlçe Örneği Onaltıncı Bölüm Erzincan da Cinsiyete Göre Öğrenim Süreleri Ve Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliğinin Coğrafi Dağılımı Onyedinci Bölüm Şanlıurfa İlinde Gastronomi Turizmi Açısından Değerlendirilebilecek Yemekler Lolık Ve Panık Onsekizinci Bölüm Odunpazarı Kentsel Sit Alanında Kültürel Mirasın Korunması Ve Turizmle İlişkisine Yönelik Ziyaretçilerin Tutumlarının Belirlenmesi Ondokuzuncu Bölüm 2018 2019 Yılları Arasında Beyoğlu İlçesi nde İstanbul Meydana Gelen Trafik Kazalarının Cbs İle Analizi

Hızlı bir gelişme ve değişme içinde olan coğrafyanın beşeri yönünü ele alan bu kitap bir yıl ara ile yeniden yayınlanmaktadır aynen onu tamamlayan Ekonomik Coğrafya nın da kısa sürede yeniden yayınlandığı gibi Böylece coğrafyanın fiziki konuları dışında kalan insan ve onunla ilişkili başlıca konulara ait temel bilgilerin çoğunu içeren bu iki kitabın coğrafya öğrencilerine özellikle eğitimlerinin başlangıç aşamasında yararlı olacağını düşünüyoruz

İnsanlık tarihinin başlangıcından itibaren devam eden afetler geçmişte volkanik patlamalar depremler seller ve fırtınalar gibi doğal olaylara bağlı iken günümüzde insan etkisine bağlı olarak sosyal ve teknolojik afetlerle çeşitlenerek daha kompleks hâle gelmiştir Özellikle Sanayi İnkılabı ndan sonra afetlerin oluşumunda insan faaliyetleri etkin rol oynamış ve afetlerin oluş sıklığını ve çeşitliliği artırmıştır 20 yüzyıl sonunda 21 yüzyıl başında belirgin olarak artan afetlere bağlı olarak tabii ki can ve mal kaybında da büyük artış yaşanmıştır Dünya da kayda geçmiş ve yaklaşık bir asırlık afet istatistiklerine bakıldığında 16 bine yakın afetin meydana geldiği 40 milyon insanın hayatını kaybettiği 100 milyon insanın yaralandığı 200 milyon insanın evsiz kaldığı 6 milyar insanın afetlerden etkilendiği ve 1 trilyon dolar maddi zarar olduğu hesaplanmıştır Eldeki bu eser üniversitelerimizin Coğrafya Öğretmenliği ve Coğrafya bölümlerinde olmak üzere Afetler Coğrafyası derslerinde öğrencilerimize yardımcı olmak için ders kitabı niteliğinde hazırlanmıştır Ayrıca çalışmada afetlere yönelik önemli verilere yönetimsel örgütlenme ve değerlendirmelere yer verilmiş bu konuya ilgi duyan ve merak edenlerin de ihtiyaçlarını karşılamaya ve akademik çalışmalarda bilimsel bir kaynak niteliği taşımasına özen gösterilmiştir

Yeryüzünde geniş bir alana yayılmış olan insanlar farklı dil din ve kültüre sahiptirler Aynı dil din ve kültürü paylaşan insanlara millet denir Milletlerin üzerinde yaşadıkları coğrafya ile kurulan ülkenin ve medeniyetlerin ömrü arasında sıkı bir ilişki vardır Dünya daki sıralı milletlerden olan Türkler tarihin çeşitli devirlerinde çok sayıda hanlıklar beylikler devletler ve yüce devletler kurmuşlar ve kurmaya da devam etmektedirler Bazı bölgelerde ise devlet olmayan sömürge ve azınlık durumunda olan Türkler de bulunmaktadır Eldeki eser üniversitelerimizin coğrafya sosyal bilgiler sınıf öğretmenliği ve diğer bölümlerinde okutulan Türk Dünyası Coğrafyası Türk Kültür Coğrafyası başta olmak üzere öğrencilerimize yardımcı olmak üzere hazırlanmıştır Ayrıca çalışmada Türk Dünyası na yönelik son bilimsel veriler sistematik ve bütüncül olarak değerlendirmeler şeklinde verilerek konuya ilgi duyan merak edenlerin ihtiyaçlarının karşılanması ve akademik çalışmalarda bilimsel kaynak niteliği taşımasına özen gösterilmiştir

Gineli bir kadınla evlenerek Gana ya yerleşmiş bir düşünür olan Dhoruba Mujaheed Bin Wahad Dünya altın rezervlerinin 70 i Afrika topraklarındadır Stratejik önemi olan 40 metalin 20 si Afrika topraklarında bulunuyor Eti en lezzetli hayvanlar Afrika topraklarında yetişir Nil Nehri Volta Nehri Gambiya Nehri dünyanın en güzel suları Afrika topraklarında akar Kıtanın her tarafından bereket fışkırıyor Fakat sömürgecilerin alçakça tezgâhına geldiğimiz için bu bereketin hayrını göremiyoruz Nijer de zengin altın madenleri var Fildişi Sahili dünyanın en büyük kakao üreticisi Kongo ve Zimbabve elmas kaynıyor ama hayrını göremiyoruz Sömürge döneminden kalma siyasi ve ekonomik düzenlemeler ardı arkası kesilmeyen Batı komploları Dünya Ticaret Örgütü Uluslararası Para Fonu Dünya Bankası reçeteleri yüzünden hasta yatağından kalkamıyoruz Komaya girdik çıkamıyoruz İnleye inleye can çekişiyoruz Kabileleri birbirine düşürüyorlar devletleri birbirine düşürüyorlar Afrika yı birbirine düşürüyorlar ve bu sayede neyimiz var neyimiz yok elimizden alıyorlar Artık uyanmalıyız Afrika Afrikalılarındır sloganını hayata geçirmek için canla başla çalışmalıyız Ulus devletle hesaplaşmalıyız

Şehirler bünyelerinde barındırdıkları yoğun nüfusla birlikte merkezi konumları ile ürettikleri mal ve hizmetlerin çeşitli olması nedeniyle çevresindeki nüfusu da kendilerine bağlayarak dünyadaki nüfusun çok büyük bir bölümünü doğrudan ya da dolaylı olarak etkilerler Bu nedenle şehirler doğası gereği kompleks ve hızla değişen bir yapıya sahiptirler Bu yüzden şehirlerin planlanması zor sorunları da fazla ve çeşitli olmaktadır 1990 lardan itibaren gittikçe etkisini artıran küreselleşme de şehirlerin bu yapısını daha da karmaşık hâle getirmiştir Şehirlerin sorunlarının çözümü ve sağlıklı bir şehir gelişiminin sağlanması ancak şehirlerin çok yönlü olarak analiz edilmesiyle mümkündür Eldeki bu çalışma uzun bir geçmişe ve hızlı bir değişime sahip olan şehri ve bunu konu alan şehir coğrafyası konularını güncellemeyi ve şehirlerin çok yönlü olarak analiz edilmesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır

Özellikle son yıllarda üzerine yapılan araştırma ve tartışmaların arttığı interdisipliner bir araştırma sahası olan tarihi coğrafya Türkiye de hızla daha geniş çevrelerde duyulmaya ve ilgi çekmeye başlamıştır Bu bağlamda her geçen yıl daha fazla üniversitede daha fazla bölümde ders olarak okutulmaya başlanmış dolayısıyla bu durumun hem sebebi hem de sonucu olarak tarihi coğrafya sahasında daha fazla eserin hazırlandığı görülmektedir Bütün bu gelişmelere rağmen yine de halen ülkemizde bu sahada yeterli araştırmacı ve çalışma bulunduğu söylenemez Bu kitapta tarihi coğrafyanın tanımı kapsamı temel kavramları yanında coğrafya ve en yakın disiplinler arkeoloji tarih ile coğrafya tarihi paleocoğrafya gibi konular için de temel bilgiler verilmiştir Tarihi coğrafyanın ortaya çıkışı gelişimi kaynakları konusunun da ele alındığı eser şu haliyle sadece üniversitelerde çeşitli bölümlerde öğrenim gören çok sayıdaki lisans yüksek lisans ve doktora öğrencileri için değil tarihi coğrafyayı merak eden ve öğrenmek isteyen herkes için iyi bir başvuru kaynağıdır

Ülkemize girişininden itibaren ilginç bir gelişim süreci yaşayan tarihi coğrafya özellikle son 25 30 yıldır adından sıkça bahsedilir bir saha haline gelmiştir Bu son dönemde Türkiye de yeni çalışılan bir saha durumundaki tarihi coğrafya ne yazık ki bir çoklarınca yanlış anlaşılıp uygulanmaktadır Aslında tarihi coğrafya aynı tarihi sosyoloji tarihi jeoloji tarihi dilbilim vb örneklerinde olduğu üzre günümüzde ait olduğu bilimin yöntemlerini sadece geçmişe uygulayan bir alt disiplindir Yine tıpkı diğerlerinde olduğu gibi ait olduğu bilimin çağdaşlarında ne yapıyor ve araştırılıyorsa onu geçmiş için yapan ve geçmişte bir mekan üzerinde araştırma yapan coğrafya alt dalıdır Şimdiye kadar isminde tarihi coğrafya ibaresini taşıyan bazı kitap ve makaleler yaynlanmışsa da bu şekliyle bu formatta Türkiye de ilk defa basılmaktadır Başka bir ifade ile tarihi coğrafyanın ne olup olmadığını kavramlarını kaynaklarını ve metotlarını ele alan ilk eser durumundadır

Şehirlerin kuruluşu İlkçağ uygarlıklarına kadar gitmektedir Bununla birlikte şehirleşme özellikle Sanayi Devrimi nden sonraki süreçte kırlardan şehirlere gerçekleşen göçlerle hızlanmış ve günümüzde dünya nüfusunun yarısından fazlası şehirlerde yaşar hale gelmiştir Böylelikle yeryüzünde çok geniş dağılışa ve farklı özelliklere sahip olan şehirler coğrafya ve birçok bilim dalının da en önemli akademik çalışma konularından birini meydana getirmiştir Şehir Coğrafyası İnsan Mekân Medeniyet isimli bu kitap şehirleri coğrafyanın prensipleri çerçevesinde ele alarak şehirlerin sosyokültürel ve mekânsal örüntülerindeki değişimleri bilimsel açıdan ortaya koymayı amaçlamıştır Giriş kısmı dışında dokuz bölümden oluşan kitap şehir coğrafyası alanında çalışmalar yapmış akademisyenlerin yoğun emekleriyle şekillenmiştir Kitaba katkı sağlayan araştırmacıların farklı coğrafi perspektifleri ve deneyimleri konuların işlenişinde ve örneklerin sunulmasında oldukça yararlı olmuştur Kitabın coğrafyacılar başta olmak üzere farklı disiplinlerden akademisyenlere öğrencilere kamu kurum ve kuruluşlarına şehir ve şehir coğrafyası araştırmalarına ilgi duyan herkese faydalı olmasını dileriz