Tasavvufi Mertebeler Hace Abdullah el Ensari el Herevi Örneği — Abdurrezzak Tek

XI yüzyılın önde gelen sûfîlerinden Hâce Abdullah el Ensârî el Herevî ö 481 1089 özellikle müteşâbih âyet ve hadislerin tevil edilmesine karşı çıkmasından dolayı Mücessime ve Müşebbiheden olmakla suçlanmış ve Selçuklular döneminde Herattan birkaç defa sürgüne gönderilmiştir Zaman zaman idareciler tarafından takdir edilmiş olsa da hayatının büyük bir bölümünü baskı ve sıkıntılarla geçirmesine rağmen gerek kendi döneminde gerekse vefatından sonra eserleri ve görüşleriyle etkili olmuştur Özellikle mürîdin tasavvufî eğitimindeki aşamalarına yer verdiği Menâzilüs sâirîn adlı kitabı Arapça Farsça ve Türkçe olmak üzere üç dilde şerh edilmiştir Tasavvufî mertebeleri ilk defa yüzlü tasnifle geniş bir şekilde ele alıp inceleyen Herevîye göre her hâl ve makâmın belli nitelikleri gerçekleşme şartları hikmetleri hükümleri ve sonuçları vardır Bir makâmdan diğer bir makâma yükselen sâlikin hâlleri değişir ve zamanla mükemmel hâle gelir Kişinin manevî eğitimi boyunca bütün hâlleri yaşayacağı ve makâmlara ulaşacağı mutlak olmamakla birlikte kazandığı makâma ölünceye kadar sahip olması da söz konusu değildir Kazanılan makâmların kaybedilmesi mümkündür Diğer taraftan bir makâma ulaşmak demek geride kalan makâmlarla bütünüyle ilişkiyi kesmek anlamına da gelmez Bütün bunlarla birlikte mertebelerdeki asıl hedef tevhîdin hakîkatine ulaşmaktır Zira sûfîlerin sözleri ve muhakkiklerin işaretleri tevhîdin tashihi içindir bu gayeyi gütmeyen her hâl ve makâm noksandır

Hz Peygamber in hicretten sonra evinde bir su re misafir olduğu Ebu Eyyûb el Ensârî nin soyundan olan Hâce Abdullah el Ensârî el Herevî on birinci yu zyılda İslâm du nyasının yetiştirdiği önde gelen âlim ve mutasavvıflardandır Herat ta çocukluğundan itibaren dindar ve tasavvufî bir çevrede bu yu yen Herevî henu z çok genç yaşlarda şerî ilimlerde tasavvuf alanında ve şiirde bu yu k bir u ne kavuşmuş devlet yöneticilerinden takdir ve iltifat görmu ş hem kendi döneminde hem de kendinden sonraki devirlerde birçok ismi derinden etkilemiştir Ancak bidatçı saydığı mezhepleri sert bir şekilde eleştirmesi ve mu teşâbih ayetleri tevil edenlere şiddetle karşı çıkması nedeniyle hedef aldığı ulemanın şikâyeti u zerine hayatının bu yu k kısmını hapis ve su rgu nde geçirmiştir Telif ettiği birçok eserle çağlar boyunca mu essir bir şahsiyet olmayı başarmış Herevî nin bilhassa Menâzil i hem sonraki dönemlerin tasavvuf anlayışını derinden etkileyecek vahdet i vu cûd du şu ncesine dair ilk izleri içermesi hem de tasavvufî mertebeleri yu zlu olarak tasnif eden ilk eser olması bakımından tasavvuf klasikleri arasında ayrıcalıklı bir konum kazanmıştır Herevî ye göre her hâl ve makâmın belli nitelikleri gerçekleşme şartları hikmetleri hu ku mleri ve sonuçları vardır Bir makâmdan diğer bir makâma yu kselen sâlikin hâlleri değişir ve zamanla mu kemmel hâle gelir Kişinin manevî eğitimi boyunca bu tu n hâlleri yaşayacağı ve makâmlara ulaşacağı mutlak olmamakla birlikte kazandığı makâma ölu nceye kadar sahip olması da söz konusu değildir Tasavvuf mertebelerinin daha çok Herevî nin bakış açısıyla ve tafsilatlı bir şekilde incelendiği bu kayda değer çalışma tasavvuf du şu ncesini ele alma yolundaki araştırmacılar için iyi bir kılavuz olmanın yanında alan dışından ilgililerin de istifade edebilmeleri adına kolay anlaşılır ve açıklayıcı bir mahiyette

Hz Peygamber in hicretten sonra evinde bir su re misafir olduğu Ebu Eyyûb el Ensârî nin soyundan olan Hâce Abdullah el Ensârî el Herevî on birinci yu zyılda İslâm du nyasının yetiştirdiği önde gelen âlim ve mutasavvıflardandır Herat ta çocukluğundan itibaren dindar ve tasavvufî bir çevrede bu yu yen Herevî henu z çok genç yaşlarda şerî ilimlerde tasavvuf alanında ve şiirde bu yu k bir u ne kavuşmuş devlet yöneticilerinden takdir ve iltifat görmu ş hem kendi döneminde hem de kendinden sonraki devirlerde birçok ismi derinden etkilemiştir Ancak bidatçı saydığı mezhepleri sert bir şekilde eleştirmesi ve mu teşâbih ayetleri tevil edenlere şiddetle karşı çıkması nedeniyle hedef aldığı ulemanın şikâyeti u zerine hayatının bu yu k kısmını hapis ve su rgu nde geçirmiştir Telif ettiği birçok eserle çağlar boyunca mu essir bir şahsiyet olmayı başarmış Herevî nin bilhassa Menâzil i hem sonraki dönemlerin tasavvuf anlayışını derinden etkileyecek vahdet i vu cûd du şu ncesine dair ilk izleri içermesi hem de tasavvufî mertebeleri yu zlu olarak tasnif eden ilk eser olması bakımından tasavvuf klasikleri arasında ayrıcalıklı bir konum kazanmıştır Herevî ye göre her hâl ve makâmın belli nitelikleri gerçekleşme şartları hikmetleri hu ku mleri ve sonuçları vardır Bir makâmdan diğer bir makâma yu kselen sâlikin hâlleri değişir ve zamanla mu kemmel hâle gelir Kişinin manevî eğitimi boyunca bu tu n hâlleri yaşayacağı ve makâmlara ulaşacağı mutlak olmamakla birlikte kazandığı makâma ölu nceye kadar sahip olması da söz konusu değildir Tasavvuf mertebelerinin daha çok Herevî nin bakış açısıyla ve tafsilatlı bir şekilde incelendiği bu kayda değer çalışma tasavvuf du şu ncesini ele alma yolundaki araştırmacılar için iyi bir kılavuz olmanın yanında alan dışından ilgililerin de istifade edebilmeleri adına kolay anlaşılır ve açıklayıcı bir mahiyette Tanıtım Bülteninden

Hz Peygamber in hicretten sonra evinde bir su re misafir olduğu Ebu Eyyûb el Ensârî nin soyundan olan Hâce Abdullah el Ensârî el Herevî on birinci yu zyılda İslâm du nyasının yetiştirdiği önde gelen âlim ve mutasavvıflardandır Herat ta çocukluğundan itibaren dindar ve tasavvufî bir çevrede bu yu yen Herevî henu z çok genç yaşlarda şerî ilimlerde tasavvuf alanında ve şiirde bu yu k bir u ne kavuşmuş devlet yöneticilerinden takdir ve iltifat görmu ş hem kendi döneminde hem de kendinden sonraki devirlerde birçok ismi derinden etkilemiştir Ancak bidatçı saydığı mezhepleri sert bir şekilde eleştirmesi ve mu teşâbih ayetleri tevil edenlere şiddetle karşı çıkması nedeniyle hedef aldığı ulemanın şikâyeti u zerine hayatının bu yu k kısmını hapis ve su rgu nde geçirmiştir Telif ettiği birçok eserle çağlar boyunca mu essir bir şahsiyet olmayı başarmış Herevî nin bilhassa Menâzil i hem sonraki dönemlerin tasavvuf anlayışını derinden etkileyecek vahdet i vu cûd du şu ncesine dair ilk izleri içermesi hem de tasavvufî mertebeleri yu zlu olarak tasnif eden ilk eser olması bakımından tasavvuf klasikleri arasında ayrıcalıklı bir konum kazanmıştır Herevî ye göre her hâl ve makâmın belli nitelikleri gerçekleşme şartları hikmetleri hu ku mleri ve sonuçları vardır Bir makâmdan diğer bir makâma yu kselen sâlikin hâlleri değişir ve zamanla mu kemmel hâle gelir Kişinin manevî eğitimi boyunca bu tu n hâlleri yaşayacağı ve makâmlara ulaşacağı mutlak olmamakla birlikte kazandığı makâma ölu nceye kadar sahip olması da söz konusu değildir Tasavvuf mertebelerinin daha çok Herevî nin bakış açısıyla ve tafsilatlı bir şekilde incelendiği bu kayda değer çalışma tasavvuf du şu ncesini ele alma yolundaki araştırmacılar için iyi bir kılavuz olmanın yanında alan dışından ilgililerin de istifade edebilmeleri adına kolay anlaşılır ve açıklayıcı bir mahiyette

Hz Peygamber in hicretten sonra evinde bir su re misafir olduğu Ebu Eyyûb el Ensârî nin soyundan olan Hâce Abdullah el Ensârî el Herevî on birinci yu zyılda İslâm du nyasının yetiştirdiği önde gelen âlim ve mutasavvıflardandır Herat ta çocukluğundan itibaren dindar ve tasavvufî bir çevrede bu yu yen Herevî henu z çok genç yaşlarda şerî ilimlerde tasavvuf alanında ve şiirde bu yu k bir u ne kavuşmuş devlet yöneticilerinden takdir ve iltifat görmu ş hem kendi döneminde hem de kendinden sonraki devirlerde birçok ismi derinden etkilemiştir Ancak bidatçı saydığı mezhepleri sert bir şekilde eleştirmesi ve mu teşâbih ayetleri tevil edenlere şiddetle karşı çıkması nedeniyle hedef aldığı ulemanın şikâyeti u zerine hayatının bu yu k kısmını hapis ve su rgu nde geçirmiştir Telif ettiği birçok eserle çağlar boyunca mu essir bir şahsiyet olmayı başarmış Herevî nin bilhassa Menâzil i hem sonraki dönemlerin tasavvuf anlayışını derinden etkileyecek vahdet i vu cûd du şu ncesine dair ilk izleri içermesi hem de tasavvufî mertebeleri yu zlu olarak tasnif eden ilk eser olması bakımından tasavvuf klasikleri arasında ayrıcalıklı bir konum kazanmıştır Herevî ye göre her hâl ve makâmın belli nitelikleri gerçekleşme şartları hikmetleri hu ku mleri ve sonuçları vardır Bir makâmdan diğer bir makâma yu kselen sâlikin hâlleri değişir ve zamanla mu kemmel hâle gelir Kişinin manevî eğitimi boyunca bu tu n hâlleri yaşayacağı ve makâmlara ulaşacağı mutlak olmamakla birlikte kazandığı makâma ölu nceye kadar sahip olması da söz konusu değildir Tasavvuf mertebelerinin daha çok Herevî nin bakış açısıyla ve tafsilatlı bir şekilde incelendiği bu kayda değer çalışma tasavvuf du şu ncesini ele alma yolundaki araştırmacılar için iyi bir kılavuz olmanın yanında alan dışından ilgililerin de istifade edebilmeleri adına kolay anlaşılır ve açıklayıcı bir mahiyette

Hz Peygamber in hicretten sonra evinde bir süre misafir olduğu Ebu Eyyûb el Ensârî nin soyundan olan Hâce Abdullah el Ensârî el Herevî on birinci yüzyılda İslâm dünyasının yetiştirdiği önde gelen âlim ve mutasavvıflardandır Herat ta çocukluğundan itibaren dindar ve tasavvufî bir çevrede büyüyen Herevî henüz çok genç yaşlarda şerî ilimlerde tasavvuf alanında ve şiirde büyük bir üne kavuşmuş devlet yöneticilerinden takdir ve iltifat görmu ş hem kendi döneminde hem de kendinden sonraki devirlerde birçok ismi derinden etkilemiştir Ancak bidatçı saydığı mezhepleri sert bir şekilde eleştirmesi ve mu teşâbih ayetleri tevil edenlere şiddetle karşı çıkması nedeniyle hedef aldığı ulemanın şikâyeti u zerine hayatının büyük kısmını hapis ve sürgünde geçirmiştir Telif ettiği birçok eserle çağlar boyunca müessir bir şahsiyet olmayı başarmış Herevî nin bilhassa Menâzil i hem sonraki dönemlerin tasavvuf anlayışını derinden etkileyecek vahdet i vücûd düşüncesine dair ilk izleri içermesi hem de tasavvufî mertebeleri yüzlü olarak tasnif eden ilk eser olması bakımından tasavvuf klasikleri arasında ayrıcalıklı bir konum kazanmıştır Herevî ye göre her hâl ve makâmın belli nitelikleri gerçekleşme şartları hikmetleri hükümleri ve sonuçları vardır Bir makâmdan diğer bir makâma yükselen sâlikin hâlleri değişir ve zamanla mükemmel hâle gelir Kişinin manevî eğitimi boyunca bütün hâlleri yaşayacağı ve makâmlara ulaşacağı mutlak olmamakla birlikte kazandığı makâma ölünceye kadar sahip olması da söz konusu değildir Tasavvuf mertebelerinin daha çok Herevî nin bakış açısıyla ve tafsilatlı bir şekilde incelendiği bu kayda değer çalışma tasavvuf düşüncesini ele alma yolundaki araştırmacılar için iyi bir kılavuz olmanın yanında alan dışından ilgililerin de istifade edebilmeleri adına kolay anlaşılır ve açıklayıcı bir mahiyette

Hz Peygamber in hicretten sonra evinde bir su re misafir olduğu Ebu Eyyûb el Ensârî nin soyundan olan Hâce Abdullah el Ensârî el Herevî on birinci yu zyılda İslâm du nyasının yetiştirdiği önde gelen âlim ve mutasavvıflardandır Herat ta çocukluğundan itibaren dindar ve tasavvufî bir çevrede bu yu yen Herevî henu z çok genç yaşlarda şerî ilimlerde tasavvuf alanında ve şiirde bu yu k bir u ne kavuşmuş devlet yöneticilerinden takdir ve iltifat görmu ş hem kendi döneminde hem de kendinden sonraki devirlerde birçok ismi derinden etkilemiştir Ancak bidatçı saydığı mezhepleri sert bir şekilde eleştirmesi ve mu teşâbih ayetleri tevil edenlere şiddetle karşı çıkması nedeniyle hedef aldığı ulemanın şikâyeti u zerine hayatının bu yu k kısmını hapis ve su rgu nde geçirmiştir Telif ettiği birçok eserle çağlar boyunca mu essir bir şahsiyet olmayı başarmış Herevî nin bilhassa Menâzil i hem sonraki dönemlerin tasavvuf anlayışını derinden etkileyecek vahdet i vu cûd du şu ncesine dair ilk izleri içermesi hem de tasavvufî mertebeleri yu zlu olarak tasnif eden ilk eser olması bakımından tasavvuf klasikleri arasında ayrıcalıklı bir konum kazanmıştır Herevî ye göre her hâl ve makâmın belli nitelikleri gerçekleşme şartları hikmetleri hu ku mleri ve sonuçları vardır Bir makâmdan diğer bir makâma yu kselen sâlikin hâlleri değişir ve zamanla mu kemmel hâle gelir Kişinin manevî eğitimi boyunca bu tu n hâlleri yaşayacağı ve makâmlara ulaşacağı mutlak olmamakla birlikte kazandığı makâma ölu nceye kadar sahip olması da söz konusu değildir Tasavvuf mertebelerinin daha çok Herevî nin bakış açısıyla ve tafsilatlı bir şekilde incelendiği bu kayda değer çalışma tasavvuf du şu ncesini ele alma yolundaki araştırmacılar için iyi bir kılavuz olmanın yanında alan dışından ilgililerin de istifade edebilmeleri adına kolay anlaşılır ve açıklayıcı bir mahiyette Tanıtım Bülteninden

Hz Peygamber in hicretten sonra evinde bir su re misafir olduğu Ebu Eyyûb el Ensârî nin soyundan olan Hâce Abdullah el Ensârî el Herevî on birinci yu zyılda İslâm du nyasının yetiştirdiği önde gelen âlim ve mutasavvıflardandır Herat ta çocukluğundan itibaren dindar ve tasavvufî bir çevrede bu yu yen Herevî henu z çok genç yaşlarda şerî ilimlerde tasavvuf alanında ve şiirde bu yu k bir u ne kavuşmuş devlet yöneticilerinden takdir ve iltifat görmu ş hem kendi döneminde hem de kendinden sonraki devirlerde birçok ismi derinden etkilemiştir Ancak bidatçı saydığı mezhepleri sert bir şekilde eleştirmesi ve mu teşâbih ayetleri tevil edenlere şiddetle karşı çıkması nedeniyle hedef aldığı ulemanın şikâyeti u zerine hayatının bu yu k kısmını hapis ve su rgu nde geçirmiştir Telif ettiği birçok eserle çağlar boyunca mu essir bir şahsiyet olmayı başarmış Herevî nin bilhassa Menâzil i hem sonraki dönemlerin tasavvuf anlayışını derinden etkileyecek vahdet i vu cûd du şu ncesine dair ilk izleri içermesi hem de tasavvufî mertebeleri yu zlu olarak tasnif eden ilk eser olması bakımından tasavvuf klasikleri arasında ayrıcalıklı bir konum kazanmıştır Herevî ye göre her hâl ve makâmın belli nitelikleri gerçekleşme şartları hikmetleri hu ku mleri ve sonuçları vardır Bir makâmdan diğer bir makâma yu kselen sâlikin hâlleri değişir ve zamanla mu kemmel hâle gelir Kişinin manevî eğitimi boyunca bu tu n hâlleri yaşayacağı ve makâmlara ulaşacağı mutlak olmamakla birlikte kazandığı makâma ölu nceye kadar sahip olması da söz konusu değildir Tasavvuf mertebelerinin daha çok Herevî nin bakış açısıyla ve tafsilatlı bir şekilde incelendiği bu kayda değer çalışma tasavvuf du şu ncesini ele alma yolundaki araştırmacılar için iyi bir kılavuz olmanın yanında alan dışından ilgililerin de istifade edebilmeleri adına kolay anlaşılır ve açıklayıcı bir mahiyette

Hz Peygamber in hicretten sonra evinde bir su re misafir olduğu Ebu Eyyûb el Ensârî nin soyundan olan Hâce Abdullah el Ensârî el Herevî on birinci yu zyılda İslâm du nyasının yetiştirdiği önde gelen âlim ve mutasavvıflardandır Herat ta çocukluğundan itibaren dindar ve tasavvufî bir çevrede bu yu yen Herevî henu z çok genç yaşlarda şerî ilimlerde tasavvuf alanında ve şiirde bu yu k bir u ne kavuşmuş devlet yöneticilerinden takdir ve iltifat görmu ş hem kendi döneminde hem de kendinden sonraki devirlerde birçok ismi derinden etkilemiştir Ancak bidatçı saydığı mezhepleri sert bir şekilde eleştirmesi ve mu teşâbih ayetleri tevil edenlere şiddetle karşı çıkması nedeniyle hedef aldığı ulemanın şikâyeti u zerine hayatının bu yu k kısmını hapis ve su rgu nde geçirmiştir Telif ettiği birçok eserle çağlar boyunca mu essir bir şahsiyet olmayı başarmış Herevî nin bilhassa Menâzil i hem sonraki dönemlerin tasavvuf anlayışını derinden etkileyecek vahdet i vu cûd du şu ncesine dair ilk izleri içermesi hem de tasavvufî mertebeleri yu zlu olarak tasnif eden ilk eser olması bakımından tasavvuf klasikleri arasında ayrıcalıklı bir konum kazanmıştır Herevî ye göre her hâl ve makâmın belli nitelikleri gerçekleşme şartları hikmetleri hu ku mleri ve sonuçları vardır Bir makâmdan diğer bir makâma yu kselen sâlikin hâlleri değişir ve zamanla mu kemmel hâle gelir Kişinin manevî eğitimi boyunca bu tu n hâlleri yaşayacağı ve makâmlara ulaşacağı mutlak olmamakla birlikte kazandığı makâma ölu nceye kadar sahip olması da söz konusu değildir Tasavvuf mertebelerinin daha çok Herevî nin bakış açısıyla ve tafsilatlı bir şekilde incelendiği bu kayda değer çalışma tasavvuf du şu ncesini ele alma yolundaki araştırmacılar için iyi bir kılavuz olmanın yanında alan dışından ilgililerin de istifade edebilmeleri adına kolay anlaşılır ve açıklayıcı bir mahiyette Yayınevi Ketebe Yayınları Yazar Abdurrezzak Tek Sayfa 416 Sayfa Kağıt 1 Hamur Boyut 13 50x21 00 cm Basım Yılı Ocak 2024 Barkod 9786256792739 Kategori Tasavvuf Mezhepler Tarikatlar

XI yüzyılın önde gelen sûfîlerinden Hâce Abdullah el Ensârî el Herevî ö 481 1089 özellikle müteşâbih âyet ve hadislerin tevil edilmesine karşı çıkmasından dolayı Mücessime ve Müşebbiheden olmakla suçlanmış ve Selçuklular döneminde Herattan birkaç defa sürgüne gönderilmiştir Zaman zaman idareciler tarafından takdir edilmiş olsa da hayatının büyük bir bölümünü baskı ve sıkıntılarla geçirmesine rağmen gerek kendi döneminde gerekse vefatından sonra eserleri ve görüşleriyle etkili olmuştur Özellikle mürîdin tasavvufî eğitimindeki aşamalarına yer verdiği Menâzilüs sâirîn adlı kitabı Arapça Farsça ve Türkçe olmak üzere üç dilde şerh edilmiştir Tasavvufî mertebeleri ilk defa yüzlü tasnifle geniş bir şekilde ele alıp inceleyen Herevîye göre her hâl ve makâmın belli nitelikleri gerçekleşme şartları hikmetleri hükümleri ve sonuçları vardır Bir makâmdan diğer bir makâma yükselen sâlikin hâlleri değişir ve zamanla mükemmel hâle gelir Kişinin manevî eğitimi boyunca bütün hâlleri yaşayacağı ve makâmlara ulaşacağı mutlak olmamakla birlikte kazandığı makâma ölünceye kadar sahip olması da söz konusu değildir Kazanılan makâmların kaybedilmesi mümkündür Diğer taraftan bir makâma ulaşmak demek geride kalan makâmlarla bütünüyle ilişkiyi kesmek anlamına da gelmez Bütün bunlarla birlikte mertebelerdeki asıl hedef tevhîdin hakîkatine ulaşmaktır Zira sûfîlerin sözleri ve muhakkiklerin işaretleri tevhîdin tashihi içindir bu gayeyi gütmeyen her hâl ve makâm noksandır

Hz Peygamber in hicretten sonra evinde bir su re misafir olduğu Ebu Eyyûb el Ensârî nin soyundan olan Hâce Abdullah el Ensârî el Herevî on birinci yu zyılda İslâm du nyasının yetiştirdiği önde gelen âlim ve mutasavvıflardandır Herat ta çocukluğundan itibaren dindar ve tasavvufî bir çevrede bu yu yen Herevî henu z çok genç yaşlarda şerî ilimlerde tasavvuf alanında ve şiirde bu yu k bir u ne kavuşmuş devlet yöneticilerinden takdir ve iltifat görmu ş hem kendi döneminde hem de kendinden sonraki devirlerde birçok ismi derinden etkilemiştir Ancak bidatçı saydığı mezhepleri sert bir şekilde eleştirmesi ve mu teşâbih ayetleri tevil edenlere şiddetle karşı çıkması nedeniyle hedef aldığı ulemanın şikâyeti u zerine hayatının bu yu k kısmını hapis ve su rgu nde geçirmiştir Telif ettiği birçok eserle çağlar boyunca mu essir bir şahsiyet olmayı başarmış Herevî nin bilhassa Menâzil i hem sonraki dönemlerin tasavvuf anlayışını derinden etkileyecek vahdet i vu cûd du şu ncesine dair ilk izleri içermesi hem de tasavvufî mertebeleri yu zlu olarak tasnif eden ilk eser olması bakımından tasavvuf klasikleri arasında ayrıcalıklı bir konum kazanmıştır Herevî ye göre her hâl ve makâmın belli nitelikleri gerçekleşme şartları hikmetleri hu ku mleri ve sonuçları vardır Bir makâmdan diğer bir makâma yu kselen sâlikin hâlleri değişir ve zamanla mu kemmel hâle gelir Kişinin manevî eğitimi boyunca bu tu n hâlleri yaşayacağı ve makâmlara ulaşacağı mutlak olmamakla birlikte kazandığı makâma ölu nceye kadar sahip olması da söz konusu değildir Tasavvuf mertebelerinin daha çok Herevî nin bakış açısıyla ve tafsilatlı bir şekilde incelendiği bu kayda değer çalışma tasavvuf du şu ncesini ele alma yolundaki araştırmacılar için iyi bir kılavuz olmanın yanında alan dışından ilgililerin de istifade edebilmeleri adına kolay anlaşılır ve açıklayıcı bir mahiyette

XI yüzyılın önde gelen sûfîlerinden Hâce Abdullah el Ensârî el Herevî ö 481 1089 özellikle müteşâbih âyet ve hadislerin tevil edilmesine karşı çıkmasından dolayı Mücessime ve Müşebbiheden olmakla suçlanmış ve Selçuklular döneminde Herattan birkaç defa sürgüne gönderilmiştir Zaman zaman idareciler tarafından takdir edilmiş olsa da hayatının büyük bir bölümünü baskı ve sıkıntılarla geçirmesine rağmen gerek kendi döneminde gerekse vefatından sonra eserleri ve görüşleriyle etkili olmuştur Özellikle mürîdin tasavvufî eğitimindeki aşamalarına yer verdiği Menâzilüs sâirîn adlı kitabı Arapça Farsça ve Türkçe olmak üzere üç dilde şerh edilmiştir Tasavvufî mertebeleri ilk defa yüzlü tasnifle geniş bir şekilde ele alıp inceleyen Herevîye göre her hâl ve makâmın belli nitelikleri gerçekleşme şartları hikmetleri hükümleri ve sonuçları vardır Bir makâmdan diğer bir makâma yükselen sâlikin hâlleri değişir ve zamanla mükemmel hâle gelir Kişinin manevî eğitimi boyunca bütün hâlleri yaşayacağı ve makâmlara ulaşacağı mutlak olmamakla birlikte kazandığı makâma ölünceye kadar sahip olması da söz konusu değildir Kazanılan makâmların kaybedilmesi mümkündür Diğer taraftan bir makâma ulaşmak demek geride kalan makâmlarla bütünüyle ilişkiyi kesmek anlamına da gelmez Bütün bunlarla birlikte mertebelerdeki asıl hedef tevhîdin hakîkatine ulaşmaktır Zira sûfîlerin sözleri ve muhakkiklerin işaretleri tevhîdin tashihi içindir bu gayeyi gütmeyen her hâl ve makâm noksandır

Hz Peygamber in hicretten sonra evinde bir su re misafir olduğu Ebu Eyyûb el Ensârî nin soyundan olan Hâce Abdullah el Ensârî el Herevî on birinci yu zyılda İslâm du nyasının yetiştirdiği önde gelen âlim ve mutasavvıflardandır Herat ta çocukluğundan itibaren dindar ve tasavvufî bir çevrede bu yu yen Herevî henu z çok genç yaşlarda şerî ilimlerde tasavvuf alanında ve şiirde bu yu k bir u ne kavuşmuş devlet yöneticilerinden takdir ve iltifat görmu ş hem kendi döneminde hem de kendinden sonraki devirlerde birçok ismi derinden etkilemiştir Ancak bidatçı saydığı mezhepleri sert bir şekilde eleştirmesi ve mu teşâbih ayetleri tevil edenlere şiddetle karşı çıkması nedeniyle hedef aldığı ulemanın şikâyeti u zerine hayatının bu yu k kısmını hapis ve su rgu nde geçirmiştir Telif ettiği birçok eserle çağlar boyunca mu essir bir şahsiyet olmayı başarmış Herevî nin bilhassa Menâzil i hem sonraki dönemlerin tasavvuf anlayışını derinden etkileyecek vahdet i vu cûd du şu ncesine dair ilk izleri içermesi hem de tasavvufî mertebeleri yu zlu olarak tasnif eden ilk eser olması bakımından tasavvuf klasikleri arasında ayrıcalıklı bir konum kazanmıştır Herevî ye göre her hâl ve makâmın belli nitelikleri gerçekleşme şartları hikmetleri hu ku mleri ve sonuçları vardır Bir makâmdan diğer bir makâma yu kselen sâlikin hâlleri değişir ve zamanla mu kemmel hâle gelir Kişinin manevî eğitimi boyunca bu tu n hâlleri yaşayacağı ve makâmlara ulaşacağı mutlak olmamakla birlikte kazandığı makâma ölu nceye kadar sahip olması da söz konusu değildir Tasavvuf mertebelerinin daha çok Herevî nin bakış açısıyla ve tafsilatlı bir şekilde incelendiği bu kayda değer çalışma tasavvuf du şu ncesini ele alma yolundaki araştırmacılar için iyi bir kılavuz olmanın yanında alan dışından ilgililerin de istifade edebilmeleri adına kolay anlaşılır ve açıklayıcı bir mahiyette img src https s3 eu west 1 amazonaws com dia kitadagitim ckeditor_assets pictures 53 content_1_original_original jpg alt height 15 width 15 font size 1 color white font img