Tek Dünyaya Doğru Antik İran ve Batı

Pers İmparatorluğu sınırlarını Avrupa ya kadar genişleten ilk en önemli Doğulu güçtür Ancak ticaret ve yerleşme için onlardan önce Avrupa ya gelen Fenikelilerin aksine Persler MÖ altıncı yüzyılda kıtaya ayak basarken Güneydoğu Avrupa nın bir bölümünü eyaletleri yapmak üzere merkezden sevk ve idare edilen imparatorluklarının bünyesine katmanın peşinde koşmuşlardır Ne var ki Doğu dan gelip de Avrupa ya adım atan onca halkın arasında köprübaşları en küçük en uzak ve en kısa ömürlü olanı Persler inkidir Fenikeliler Araplar Türkler Moğollar daha uzun bir zaman bu topraklarda kaldıkları halde Persler ancak 60 yıl tutunabildiler Buna rağmen bu temasa genellikle ihtilaf açısından yaklaşılır Grek Pers Savaşları İskender in fetihleri ve Roma ile İran arasındaki sayısız çarpışma Oysa Avrupa nın antik İran la teması kısa ömürlü olmadığı gibi çatışmalı da değildir Avrupa daki Asya ve Batı nın Şekillenişi dizisinin ikinci cildi işte bu Doğu ile Batı arasındaki bugüne kadar devam eden karmaşık etkileşimin miladı olan ilişkiyi mercek altına alıyor İran a özgü dini düşünceler İlkçağ boyunca Hıristiyanlığın doğuşunu derinden etkileyecek şekilde Batı ya taşınmış ve Avrupa daki Reform öncesi en önemli dini başkaldırıyla doruğa ulaşıncaya kadar da akmaya devam etmiştir Antik İran ın sonraki kuşaklara katkısı her şeyden çok bir düşüncedir Tek bir evrensel yaradan kavramını açık seçik bir şekilde ifade eden antik İran tek bir evrensel dünya fikrine el yordamıyla yol alan ve tarihçi J M Roberts ın deyişiyle geleceğin dünya uygarlığının temelini atan ilk uygarlıktır Tek dünya düşüncesi ayak direyecektir Antik İran a özgü politik ve etnik sınırları aşan tek bir dünya düşüncesi bugün New York ta Birleşmiş Milletler binasının girişindeki sözleri İranlı bir şaire ait bir yazıtta cisimleşmektedir