Telhis Tercümesi Kur an daki Edebiyat — Hatip el Kazvînî

Belagat kısaca yerinde söylenilmiş doğru ve güzel sözü konu edinir Bu ilmin kurallarının metotlu bir şekilde tespit edilmiş hali İslâm ın zuhurundan ve bir çok ilim dalının tedvininden sonradır Belagat ilminin büyük bölümü tefsir alimlerince Kur an ı Kerim anlama gayesiyle ele alınmış kelâm alimlerince de O nun dil ve nazım bakımından üstünlüğünü vurgulamak için incelenmiştir İlk dönemlerde belagat tefsir ve kelâm ilimleri ile içice bir durum arz eder Belagat Arap edebiyatında 10 yüzyıl sonlarından itibaren müstakil bir ilim dalı olarak ele alınmaya başlanmıştır Bu dönemde yetişen büyük şahsiyetlerden bazıları şunlardır 1 Abdülkahir Cürcanî Esrârü l Belâğa ve DelâilüM î caz 2 İbnü Esir El meselü s Sâir 3 Sekkâkî Miftaruf I Ulum Bu zatlar belagatın durumunu tespit etmişlerse de bunlardan sonra duraklama dönemi yaşanır Belagatla ilgili yazılan eserler artık Sekkâkî nin eserine yazılan şerhler bu şerhlerin özetleri ve bu özetlerin haşiyeleridir Kazvinî Sekkâkinin Miftahü l Ulum una yaptığı özete TELHİS adını vermiş bu eser bütün İslâm dünyası ile birlikte Osmanlı medreselerinde de asırlarca okutulmuştur Taftazanî buna Mutavvel ve Muhtasar ı şerh olarak yazmış Seyyid Şerif Cürcani de Mutavvel e haşiyeler yapmıştır Telhis Belagat ilminin üç ayrı şubesi olan Beyan Meâni ve Bedi ile ilgilidir Aslında kolay ve rahatça anlaşılan bir eser olup usandırıcı uzatma manayı bozan kısaltma gibi ayıplardan arınmıştır Biz de acizane faydalı olacağı ümidiyle kitabın ruhuna uygun olarak icaz sözü kısaltma itnâb sözü uzatma ve müsavat eşitlik prensiplerinden hareketle bu kıymetli eseri ilim erbabının istifade edeceği tarzda tercüme etmeye gayret ettik Bu mütevazi çalışmamızda dikkat ettiğimiz hususları şöyle sıralayabiliriz 1 Bölümler halinde önce metin altında terkibi toplu mana sonra tahlilî kırık mana ve gerektiğinde dipnotlar verilmiştir 2 Çok bilgi ve çok kavramı aktarmaya değil gerektiği kadar bilgiyi anlaşılır bir şekilde sunmaya çalıştık 3 Mümkün olduğunca anlaşılır bir dil kullanmaya gayret ettik Kapalı kelime ve deyimlerin açıklamasını parantez içerisinde belirttik 4 Yapılan açıklamaların mümkün olduğunca konuyu izah edici ve kural koyucu olmasına dikkat ettik ve bu izahları köşeli parantez içinde metinle beraber verme yolunu seçtik 5 Öğrenmeyi kolaylaştırıcı bir metot seçtiğimizden şekilci bir üslûbu değil anlaşılan ve kullanılan standart bir anlatımı benimsedik 6 Daha fazla izah ve örneğe ihtiyaç duyulan bölümleri metni teferruata boğmamak için dipnot halinde vermeye çalıştık 7 Daha iyi anlaşılır ümidiyle bazı bölümlerin şemasını çıkarmayı da uygun bulduk Bu mütevazi çalışmamız iki seneyi aşan bir zaman dilimi içerisinden gerçekleşmiştir Kitabı hazırlarken ilgilerini esirgemeyen meydana gelmesinde payı bulunan kardeşimiz Bahattin USTAOSMANOGLU na teşekkürlerimizi burada belirtmeyi bir borç biliriz Bu sahada ehil olanların yapacakları yapıcı tenkitleri eksikliklerin giderilmesinde kazanç olarak göreceğimizi ve bunun için müteşekkir olacağımızı memnuniyetle belirtmek isteriz Kur an ı Kerim e ve özellikle ilim erbabına bir nebze hizmet edebilmişsek kendimizi bahtiyar hissedeceğiz Hizmet bizden başarı Mevlâ dandır FATİH 1 HAZİRAN 2000 Mahmut Şevket USTAOSMANOĞLU Halil İbrahim ŞAHİN