Temel İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi — Ferdi Tanır

İş Sağlığı ve Güvenliği İSG İşyerlerinde işin yürütülmesi ile oluşan tehlikelerden sağlığa zarar verebilecek şartlardan korunmak için yapılan bilimsel çalışmalardır Bu çalışmalar çalışanlar ile işletmenin ve üretimin güvenliğini yani çalışanı ve çevresinin korunmasını temel alan önlemlerdir Türkiye özellikle son 10 yılda ulusal İSG sistemini risk önleme ve değerlendirme açısından uluslararası standartlara uyumlu hale getirme sürecindedir Bu dönemde Türkiye Uluslararası Çalışma Örgütü ILO nün 155 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Sözleşmesi ni ve 161 sayılı İş Sağlığı Hizmetleri Sözleşmesi ni 2005 kabul etmiş ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu nu 2012 çıkarmıştır Genel anlamda tüm sektörleri içeren 6331 sayılı kanun koruma önlemeye öncelik vermekte ve Türkiye deki İSG koşullarının tüm çalışanlar için sürekli iyileştirilmesini amaçlamaktadır Bu kanunun gereği olarak bir dizi İSG yönetmeliği çıkarılmıştır Bu kanun ve yönetmeliklerde çalışanlara verilecek İSG temel eğitimlerinin usul ve esasları ile konu başlıkları belirlenmiştir Temel İSG Eğitimi konu başlıkları belirli olmakla birlikte tüm konuların bir arada ve güncel kaynaklara dayanan toplu bir kaynak kitabın bulunmadığı saha çalışanları ve diğer İSG ilgilileri tarafından ifade edilmektedir İSG eğitimlerinde uygulamalarında ve denetimi ile yasal süreçlerine bilirkişilik yapan elemanlardan oluşan bir profesyonel ekibin böyle bir kitabı yazması gerektiğinden hareketle kitabımız hazırlanmıştır Kitabımızın oluşturulmasında uzun süredir İSG konusunda eğitim ve araştırmaları olan hekimler mühendisler fizik hukuk ve iş teftiş müfettişi gibi alanında uzman arkadaşlarımız görev almıştır Güncel hemen tüm kaynakların kullanıldığı kitabımızın İSG alanında çalışan işyeri hekimlerimize iş güvenliği uzmanlarımıza diğer sağlık personelimize ve İSG eğitmeni tüm meslektaşlarımıza yararlı olmasını umuyoruz Yaşam ve iş koşullarımız ile yasal değişikliler ve İSG alanındaki gelişmeler süreklidir Bu değişiklikler ve saha eğitmeni uygulayıcısı İSG profesyonellerinin katkıları ile kitabımızı en geç iki yılda bir yenileyeceğimizi bildirmek isteriz Kitabımıza bu yönde katkıda bulunacak olan meslektaşlarımızı da ilgili baskımızda sizlerle paylaşacağız Sizin yorumlarınız ve katkılarınız bizim için çok önemlidir Lütfen aşağıda belirtilen iletişim yollarından birisi ile bize ulaşınız Kitabımızın İSG profesyonelleri başta olmak üzere ilgili tüm akademisyen eğitmen öğrenci ve çalışanlarımıza yararlı olması dileğiyle saygı ve sevgilerimizi sunuyorum Adana 2016

İş Sağlığı ve Güvenliği İSG İşyerlerinde işin yürütülmesi ile oluşan tehlikelerden sağlığa zarar verebilecek şartlardan korunmak için yapılan bilimsel çalışmalardır Bu çalışmalar çalışanlar ile işletmenin ve üretimin güvenliğini yani çalışanı ve çevresinin korunmasını temel alan önlemlerdir Türkiye özellikle son 10 yılda ulusal İSG sistemini risk önleme ve değerlendirme açısından uluslararası standartlara uyumlu hale getirme sürecindedir Bu dönemde Türkiye Uluslararası Çalışma Örgütü ILO nün 155 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Sözleşmesi ni ve 161 sayılı İş Sağlığı Hizmetleri Sözleşmesi ni 2005 kabul etmiş ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu nu 2012 çıkarmıştır Genel anlamda tüm sektörleri içeren 6331 sayılı kanun koruma önlemeye öncelik vermekte ve Türkiye deki İSG koşullarının tüm çalışanlar için sürekli iyileştirilmesini amaçlamaktadır Bu kanunun gereği olarak bir dizi İSG yönetmeliği çıkarılmıştır Bu kanun ve yönetmeliklerde çalışanlara verilecek İSG temel eğitimlerinin usul ve esasları ile konu başlıkları belirlenmiştir Temel İSG Eğitimi konu başlıkları belirli olmakla birlikte tüm konuların bir arada ve güncel kaynaklara dayanan toplu bir kaynak kitabın bulunmadığı saha çalışanları ve diğer İSG ilgilileri tarafından ifade edilmektedir İSG eğitimlerinde uygulamalarında ve denetimi ile yasal süreçlerine bilirkişilik yapan elemanlardan oluşan bir profesyonel ekibin böyle bir kitabı yazması gerektiğinden hareketle kitabımız hazırlanmıştır Kitabımızın oluşturulmasında uzun süredir İSG konusunda eğitim ve araştırmaları olan hekimler mühendisler fizik hukuk ve iş teftiş müfettişi gibi alanında uzman arkadaşlarımız görev almıştır Güncel hemen tüm kaynakların kullanıldığı kitabımızın İSG alanında çalışan işyeri hekimlerimize iş güvenliği uzmanlarımıza diğer sağlık personelimize ve İSG eğitmeni tüm meslektaşlarımıza yararlı olmasını umuyoruz Yaşam ve iş koşullarımız ile yasal değişikliler ve İSG alanındaki gelişmeler süreklidir Bu değişiklikler ve saha eğitmeni uygulayıcısı İSG profesyonellerinin katkıları ile kitabımızı en geç iki yılda bir yenileyeceğimizi bildirmek isteriz Kitabımıza bu yönde katkıda bulunacak olan meslektaşlarımızı da ilgili baskımızda sizlerle paylaşacağız Sizin yorumlarınız ve katkılarınız bizim için çok önemlidir Lütfen aşağıda belirtilen iletişim yollarından birisi ile bize ulaşınız Kitabımızın İSG profesyonelleri başta olmak üzere ilgili tüm akademisyen eğitmen öğrenci ve çalışanlarımıza yararlı olması dileğiyle saygı ve sevgilerimizi sunuyorum Adana 2016

İş Sağlığı ve Güvenliği İSG İşyerlerinde işin yürütülmesi ile oluşan tehlikelerden sağlığa zarar verebilecek şartlardan korunmak için yapılan bilimsel çalışmalardır Bu çalışmalar çalışanlar ile işletmenin ve üretimin güvenliğini yani çalışanı ve çevresinin korunmasını temel alan önlemlerdir Türkiye özellikle son 10 yılda ulusal İSG sistemini risk önleme ve değerlendirme açısından uluslararası standartlara uyumlu hale getirme sürecindedir Bu dönemde Türkiye Uluslararası Çalışma Örgütü ILO nün 155 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Sözleşmesi ni ve 161 sayılı İş Sağlığı Hizmetleri Sözleşmesi ni 2005 kabul etmiş ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu nu 2012 çıkarmıştır Genel anlamda tüm sektörleri içeren 6331 sayılı kanun koruma önlemeye öncelik vermekte ve Türkiye deki İSG koşullarının tüm çalışanlar için sürekli iyileştirilmesini amaçlamaktadır Bu kanunun gereği olarak bir dizi İSG yönetmeliği çıkarılmıştır Bu kanun ve yönetmeliklerde çalışanlara verilecek İSG temel eğitimlerinin usul ve esasları ile konu başlıkları belirlenmiştir Temel İSG Eğitimi konu başlıkları belirli olmakla birlikte tüm konuların bir arada ve güncel kaynaklara dayanan toplu bir kaynak kitabın bulunmadığı saha çalışanları ve diğer İSG ilgilileri tarafından ifade edilmektedir İSG eğitimlerinde uygulamalarında ve denetimi ile yasal süreçlerine bilirkişilik yapan elemanlardan oluşan bir profesyonel ekibin böyle bir kitabı yazması gerektiğinden hareketle kitabımız hazırlanmıştır Kitabımızın oluşturulmasında uzun süredir İSG konusunda eğitim ve araştırmaları olan hekimler mühendisler fizik hukuk ve iş teftiş müfettişi gibi alanında uzman arkadaşlarımız görev almıştır Güncel hemen tüm kaynakların kullanıldığı kitabımızın İSG alanında çalışan işyeri hekimlerimize iş güvenliği uzmanlarımıza diğer sağlık personelimize ve İSG eğitmeni tüm meslektaşlarımıza yararlı olmasını umuyoruz Yaşam ve iş koşullarımız ile yasal değişikliler ve İSG alanındaki gelişmeler süreklidir Bu değişiklikler ve saha eğitmeni uygulayıcısı İSG profesyonellerinin katkıları ile kitabımızı en geç iki yılda bir yenileyeceğimizi bildirmek isteriz Kitabımıza bu yönde katkıda bulunacak olan meslektaşlarımızı da ilgili baskımızda sizlerle paylaşacağız Sizin yorumlarınız ve katkılarınız bizim için çok önemlidir Lütfen aşağıda belirtilen iletişim yollarından birisi ile bize ulaşınız Kitabımızın İSG profesyonelleri başta olmak üzere ilgili tüm akademisyen eğitmen öğrenci ve çalışanlarımıza yararlı olması dileğiyle saygı ve sevgilerimizi sunuyorum Adana 2016

İş Sağlığı ve Güvenliği İSG İşyerlerinde işin yürütülmesi ile oluşan tehlikelerden sağlığa zarar verebilecek şartlardan korunmak için yapılan bilimsel çalışmalardır Bu çalışmalar çalışanlar ile işletmenin ve üretimin güvenliğini yani çalışanı ve çevresinin korunmasını temel alan önlemlerdir Türkiye özellikle son 10 yılda ulusal İSG sistemini risk önleme ve değerlendirme açısından uluslararası standartlara uyumlu hale getirme sürecindedir Bu dönemde Türkiye Uluslararası Çalışma Örgütü ILO nün 155 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Sözleşmesi ni ve 161 sayılı İş Sağlığı Hizmetleri Sözleşmesi ni 2005 kabul etmiş ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu nu 2012 çıkarmıştır Genel anlamda tüm sektörleri içeren 6331 sayılı kanun koruma önlemeye öncelik vermekte ve Türkiye deki İSG koşullarının tüm çalışanlar için sürekli iyileştirilmesini amaçlamaktadır Bu kanunun gereği olarak bir dizi İSG yönetmeliği çıkarılmıştır Bu kanun ve yönetmeliklerde çalışanlara verilecek İSG temel eğitimlerinin usul ve esasları ile konu başlıkları belirlenmiştir Temel İSG Eğitimi konu başlıkları belirli olmakla birlikte tüm konuların bir arada ve güncel kaynaklara dayanan toplu bir kaynak kitabın bulunmadığı saha çalışanları ve diğer İSG ilgilileri tarafından ifade edilmektedir İSG eğitimlerinde uygulamalarında ve denetimi ile yasal süreçlerine bilirkişilik yapan elemanlardan oluşan bir profesyonel ekibin böyle bir kitabı yazması gerektiğinden hareketle kitabımız hazırlanmıştır Kitabımızın oluşturulmasında uzun süredir İSG konusunda eğitim ve araştırmaları olan hekimler mühendisler fizik hukuk ve iş teftiş müfettişi gibi alanında uzman arkadaşlarımız görev almıştır Güncel hemen tüm kaynakların kullanıldığı kitabımızın İSG alanında çalışan işyeri hekimlerimize iş güvenliği uzmanlarımıza diğer sağlık personelimize ve İSG eğitmeni tüm meslektaşlarımıza yararlı olmasını umuyoruz Yaşam ve iş koşullarımız ile yasal değişikliler ve İSG alanındaki gelişmeler sürekli

İçindekiler Bölüm 1 İş Sağlığı ve Güvenliği Tarihçesi İlkeleri Hakan DEMİRHİNDİ Bölüm 2 İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı Zeki OKUR Bölüm 3 Çalışanların Yasal Hak ve Sorumlulukları Zeki OKUR Bölüm 4 Çalışma Ortamının Fiziksel Risk Etkenleri Halim İŞSEVER Gözde ÖZTAN Tuğçe İŞSEVER Bölüm 5 Çalışma Ortamının Kimyasal Risk Etkenleri Emel YILDIZ Mesut BAŞIBÜYÜK Bölüm 6 Çalışma Ortamının Biyolojik Risk Etkenleri Ertan KARA Bölüm 7 Çalışma Ortamının Psiko Sosyal Risk Etkenleri Ferdi TANIR Bölüm 8 Çalışma Ortamının Ergonomik Risk Etkenleri Rengin GÜZEL Aylin SARIYILDIZ Bölüm 9 Çalışma Ortamının Toz Etkenleri Abdulkadir ÜRÜNVEREN Bölüm 10 İşyerinde Risk Yönetimi ve Değerlendirmesi Ali KOKANGÜL Bölüm 11 Çalışma Ortamı Gözetimi Emel Ceyhun SABIR Bölüm 12 Çalışanların Sağlık Gözetimi Mehmet Tibet ATLI Bölüm 13 İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi Hizmetleri Rahime KAÇMAZ Bölüm 14 İş Sağlığı ve Güvenliği Profesyonelleri İlkay YAVUZ Sevinç ZENGİN Bölüm 15 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu Ferdi TANIR Bölüm 16 Çalışma Yaşamında Özel Risk Grupları Mehmet Tibet ATLI Bölüm 17 İş Hijyeni Halim İŞSEVER Tuğçe İŞSEVER Gözde ÖZTAN Bölüm 18 İş Kazaları ve Korunma Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 19 Meslek Hastalıkları ve İşle İlgili Hastalıklar Ferruh Niyazi AYOĞLU Bilgehan AÇIKGÖZ Bölüm 20 Meslekler Kanserler Ferruh Niyazi AYOĞLU Bilgehan AÇIKGÖZ Bölüm 21 Acil Durum Planı Tahliye ve Kurtarma Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 22 Yangın Güvenliği ve Patlamadan Korunma Cemal KOZACI Kemal ÜÇÜNCÜ Bölüm 23 Elektrikle İlgili Tehlikeler Riskler ve Önlemler Ahmet TEKE Bölüm 24 İş Ekipmanlarının Güvenli Kullanımı Ali BAYAT Bölüm 25 Kişisel Koruyucu Donanım Kullanımı Ali BAYAT Bölüm 26 Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Fatih ZENGİN Bölüm 27 Elle Kaldırma ve Taşımada Çalışan Sağlığı ve Güvenliği Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 28 Ekranlı Araçlarla Çalışmada Çalışan Sağlığı ve Güvenliği Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 29 İlk Yardım Azade SARI Zeynep KEKEÇ Bölüm 30 Tütün Ürünlerinin Zararları ve Pasif Etkilenme Nureddin ÖZDENER Bölüm 31 Yüksekte Çalışmalarda Çalışan Güvenliği Serkan AYDINLI Bölüm 32 Laboratuvarlarda Güvenli Çalışma İlkeleri Emel YILDIZ Bölüm 33 İş Makinelerinde Çalışan Güvenliği Abdulkadir YAŞAR Bölüm 34 Radyasyonlu Ortamda Sağlık ve Güvenlik Ahmet YILMAZ Bölüm 35 Havalandırma İklimlendirmede Sağlık ve Güvenlik Engin PINAR Bölüm 36 Basınçlı Kaplarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik A Serdar GÜLTEK Nuri Egemen YILMAZ Bölüm 37 Kaynak İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 38 Kapalı Alan Çalışmalarında Sağlık ve Güvenlik Özen KILIÇ Bölüm 39 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri Mesut BAŞIBÜYÜK Bölüm 40 İş Sağlığı ve Güvenliği Epidemiyolojisi Burak METE Bölüm 41 İşyerinde Sağlığın Geliştirilmesi Zühtü ŞAHİN Bölüm 42 İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürü Ersin NAZLICAN Bölüm 43 İşyerinde Sağlık Eğitimi ve Sağlık Okuryazarlığı Burak METE Bölüm 44 İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinin Denetimi Semiha DOSTLAR Bölüm 45 Mesleki Solunum Sistemi Hastalıkları Oya BAYDAR TOPRAK Bölüm 46 Mesleki Kalp Damar Sistemi Hastalıkları Çağlar Emre ÇAĞLIYAN Murat Türkeün ILGINEL Bölüm 47 Mesleki Sinir Sistemi Hastalıkları Ahmet Turan EVLİCE Zeynep ŞANLI Bölüm 48 Mesleki Üro Genital Sistem Hastalıkları İbrahim Atilla ARIDOĞAN Nebil AKDOĞAN Bölüm 49 Mesleki Deri Hastalıkları Dilek DAŞGIN Bilge F KARAMAN

İçindekiler Bölüm 1 İş Sağlığı ve Güvenliği Tarihçesi İlkeleri Hakan DEMİRHİNDİ Bölüm 2 İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı Zeki OKUR Bölüm 3 Çalışanların Yasal Hak ve Sorumlulukları Zeki OKUR Bölüm 4 Çalışma Ortamının Fiziksel Risk Etkenleri Halim İŞSEVER Gözde ÖZTAN Tuğçe İŞSEVER Bölüm 5 Çalışma Ortamının Kimyasal Risk Etkenleri Emel YILDIZ Mesut BAŞIBÜYÜK Bölüm 6 Çalışma Ortamının Biyolojik Risk Etkenleri Ertan KARA Bölüm 7 Çalışma Ortamının Psiko Sosyal Risk Etkenleri Ferdi TANIR Bölüm 8 Çalışma Ortamının Ergonomik Risk Etkenleri Rengin GÜZEL Aylin SARIYILDIZ Bölüm 9 Çalışma Ortamının Toz Etkenleri Abdulkadir ÜRÜNVEREN Bölüm 10 İşyerinde Risk Yönetimi ve Değerlendirmesi Ali KOKANGÜL Bölüm 11 Çalışma Ortamı Gözetimi Emel Ceyhun SABIR Bölüm 12 Çalışanların Sağlık Gözetimi Mehmet Tibet ATLI Bölüm 13 İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi Hizmetleri Rahime KAÇMAZ Bölüm 14 İş Sağlığı ve Güvenliği Profesyonelleri İlkay YAVUZ Sevinç ZENGİN Bölüm 15 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu Ferdi TANIR Bölüm 16 Çalışma Yaşamında Özel Risk Grupları Mehmet Tibet ATLI Bölüm 17 İş Hijyeni Halim İŞSEVER Tuğçe İŞSEVER Gözde ÖZTAN Bölüm 18 İş Kazaları ve Korunma Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 19 Meslek Hastalıkları ve İşle İlgili Hastalıklar Ferruh Niyazi AYOĞLU Bilgehan AÇIKGÖZ Bölüm 20 Meslekler Kanserler Ferruh Niyazi AYOĞLU Bilgehan AÇIKGÖZ Bölüm 21 Acil Durum Planı Tahliye ve Kurtarma Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 22 Yangın Güvenliği ve Patlamadan Korunma Cemal KOZACI Kemal ÜÇÜNCÜ Bölüm 23 Elektrikle İlgili Tehlikeler Riskler ve Önlemler Ahmet TEKE Bölüm 24 İş Ekipmanlarının Güvenli Kullanımı Ali BAYAT Bölüm 25 Kişisel Koruyucu Donanım Kullanımı Ali BAYAT Bölüm 26 Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Fatih ZENGİN Bölüm 27 Elle Kaldırma ve Taşımada Çalışan Sağlığı ve Güvenliği Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 28 Ekranlı Araçlarla Çalışmada Çalışan Sağlığı ve Güvenliği Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 29 İlk Yardım Azade SARI Zeynep KEKEÇ Bölüm 30 Tütün Ürünlerinin Zararları ve Pasif Etkilenme Nureddin ÖZDENER Bölüm 31 Yüksekte Çalışmalarda Çalışan Güvenliği Serkan AYDINLI Bölüm 32 Laboratuvarlarda Güvenli Çalışma İlkeleri Emel YILDIZ Bölüm 33 İş Makinelerinde Çalışan Güvenliği Abdulkadir YAŞAR Bölüm 34 Radyasyonlu Ortamda Sağlık ve Güvenlik Ahmet YILMAZ Bölüm 35 Havalandırma İklimlendirmede Sağlık ve Güvenlik Engin PINAR Bölüm 36 Basınçlı Kaplarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik A Serdar GÜLTEK Nuri Egemen YILMAZ Bölüm 37 Kaynak İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 38 Kapalı Alan Çalışmalarında Sağlık ve Güvenlik Özen KILIÇ Bölüm 39 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri Mesut BAŞIBÜYÜK Bölüm 40 İş Sağlığı ve Güvenliği Epidemiyolojisi Burak METE Bölüm 41 İşyerinde Sağlığın Geliştirilmesi Zühtü ŞAHİN Bölüm 42 İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürü Ersin NAZLICAN Bölüm 43 İşyerinde Sağlık Eğitimi ve Sağlık Okuryazarlığı Burak METE Bölüm 44 İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinin Denetimi Semiha DOSTLAR Bölüm 45 Mesleki Solunum Sistemi Hastalıkları Oya BAYDAR TOPRAK Bölüm 46 Mesleki Kalp Damar Sistemi Hastalıkları Çağlar Emre ÇAĞLIYAN Murat Türkeün ILGINEL Bölüm 47 Mesleki Sinir Sistemi Hastalıkları Ahmet Turan EVLİCE Zeynep ŞANLI Bölüm 48 Mesleki Üro Genital Sistem Hastalıkları İbrahim Atilla ARIDOĞAN Nebil AKDOĞAN Bölüm 49 Mesleki Deri Hastalıkları Dilek DAŞGIN Bilge F KARAMAN

İçindekiler Bölüm 1 İş Sağlığı ve Güvenliği Tarihçesi İlkeleri Hakan DEMİRHİNDİ Bölüm 2 İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı Zeki OKUR Bölüm 3 Çalışanların Yasal Hak ve Sorumlulukları Zeki OKUR Bölüm 4 Çalışma Ortamının Fiziksel Risk Etkenleri Halim İŞSEVER Gözde ÖZTAN Tuğçe İŞSEVER Bölüm 5 Çalışma Ortamının Kimyasal Risk Etkenleri Emel YILDIZ Mesut BAŞIBÜYÜK Bölüm 6 Çalışma Ortamının Biyolojik Risk Etkenleri Ertan KARA Bölüm 7 Çalışma Ortamının Psiko Sosyal Risk Etkenleri Ferdi TANIR Bölüm 8 Çalışma Ortamının Ergonomik Risk Etkenleri Rengin GÜZEL Aylin SARIYILDIZ Bölüm 9 Çalışma Ortamının Toz Etkenleri Abdulkadir ÜRÜNVEREN Bölüm 10 İşyerinde Risk Yönetimi ve Değerlendirmesi Ali KOKANGÜL Bölüm 11 Çalışma Ortamı Gözetimi Emel Ceyhun SABIR Bölüm 12 Çalışanların Sağlık Gözetimi Mehmet Tibet ATLI Bölüm 13 İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi Hizmetleri Rahime KAÇMAZ Bölüm 14 İş Sağlığı ve Güvenliği Profesyonelleri İlkay YAVUZ Sevinç ZENGİN Bölüm 15 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu Ferdi TANIR Bölüm 16 Çalışma Yaşamında Özel Risk Grupları Mehmet Tibet ATLI Bölüm 17 İş Hijyeni Halim İŞSEVER Tuğçe İŞSEVER Gözde ÖZTAN Bölüm 18 İş Kazaları ve Korunma Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 19 Meslek Hastalıkları ve İşle İlgili Hastalıklar Ferruh Niyazi AYOĞLU Bilgehan AÇIKGÖZ Bölüm 20 Meslekler Kanserler Ferruh Niyazi AYOĞLU Bilgehan AÇIKGÖZ Bölüm 21 Acil Durum Planı Tahliye ve Kurtarma Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 22 Yangın Güvenliği ve Patlamadan Korunma Cemal KOZACI Kemal ÜÇÜNCÜ Bölüm 23 Elektrikle İlgili Tehlikeler Riskler ve Önlemler Ahmet TEKE Bölüm 24 İş Ekipmanlarının Güvenli Kullanımı Ali BAYAT Bölüm 25 Kişisel Koruyucu Donanım Kullanımı Ali BAYAT Bölüm 26 Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Fatih ZENGİN Bölüm 27 Elle Kaldırma ve Taşımada Çalışan Sağlığı ve Güvenliği Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 28 Ekranlı Araçlarla Çalışmada Çalışan Sağlığı ve Güvenliği Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 29 İlk Yardım Azade SARI Zeynep KEKEÇ Bölüm 30 Tütün Ürünlerinin Zararları ve Pasif Etkilenme Nureddin ÖZDENER Bölüm 31 Yüksekte Çalışmalarda Çalışan Güvenliği Serkan AYDINLI Bölüm 32 Laboratuvarlarda Güvenli Çalışma İlkeleri Emel YILDIZ Bölüm 33 İş Makinelerinde Çalışan Güvenliği Abdulkadir YAŞAR Bölüm 34 Radyasyonlu Ortamda Sağlık ve Güvenlik Ahmet YILMAZ Bölüm 35 Havalandırma İklimlendirmede Sağlık ve Güvenlik Engin PINAR Bölüm 36 Basınçlı Kaplarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik A Serdar GÜLTEK Nuri Egemen YILMAZ Bölüm 37 Kaynak İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 38 Kapalı Alan Çalışmalarında Sağlık ve Güvenlik Özen KILIÇ Bölüm 39 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri Mesut BAŞIBÜYÜK Bölüm 40 İş Sağlığı ve Güvenliği Epidemiyolojisi Burak METE Bölüm 41 İşyerinde Sağlığın Geliştirilmesi Zühtü ŞAHİN Bölüm 42 İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürü Ersin NAZLICAN Bölüm 43 İşyerinde Sağlık Eğitimi ve Sağlık Okuryazarlığı Burak METE Bölüm 44 İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinin Denetimi Semiha DOSTLAR Bölüm 45 Mesleki Solunum Sistemi Hastalıkları Oya BAYDAR TOPRAK Bölüm 46 Mesleki Kalp Damar Sistemi Hastalıkları Çağlar Emre ÇAĞLIYAN Murat Türkeün ILGINEL Bölüm 47 Mesleki Sinir Sistemi Hastalıkları Ahmet Turan EVLİCE Zeynep ŞANLI Bölüm 48 Mesleki Üro Genital Sistem Hastalıkları İbrahim Atilla ARIDOĞAN Nebil AKDOĞAN Bölüm 49 Mesleki Deri Hastalıkları Dilek DAŞGIN Bilge F KARAMAN

İş Sağlığı ve Güvenliği İSG İşyerlerinde işin yürütülmesi ile oluşan tehlikelerden sağlığa zarar verebilecek şartlardan korunmak için yapılan bilimsel çalışmalardır Bu çalışmalar çalışanlar ile işletmenin ve üretimin güvenliğini yani çalışanı ve çevresinin korunmasını temel alan önlemlerdir Türkiye özellikle son 10 yılda ulusal İSG sistemini risk önleme ve değerlendirme açısından uluslararası standartlara uyumlu hale getirme sürecindedir Bu dönemde Türkiye Uluslararası Çalışma Örgütü ILO nün 155 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Sözleşmesi ni ve 161 sayılı İş Sağlığı Hizmetleri Sözleşmesi ni 2005 kabul etmiş ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu nu 2012 çıkarmıştır Genel anlamda tüm sektörleri içeren 6331 sayılı kanun koruma önlemeye öncelik vermekte ve Türkiye deki İSG koşullarının tüm çalışanlar için sürekli iyileştirilmesini amaçlamaktadır Bu kanunun gereği olarak bir dizi İSG yönetmeliği çıkarılmıştır Bu kanun ve yönetmeliklerde çalışanlara verilecek İSG temel eğitimlerinin usul ve esasları ile konu başlıkları belirlenmiştir Temel İSG Eğitimi konu başlıkları belirli olmakla birlikte tüm konuların bir arada ve güncel kaynaklara dayanan toplu bir kaynak kitabın bulunmadığı saha çalışanları ve diğer İSG ilgilileri tarafından ifade edilmektedir İSG eğitimlerinde uygulamalarında ve denetimi ile yasal süreçlerine bilirkişilik yapan elemanlardan oluşan bir profesyonel ekibin böyle bir kitabı yazması gerektiğinden hareketle kitabımız hazırlanmıştır Kitabımızın oluşturulmasında uzun süredir İSG konusunda eğitim ve araştırmaları olan hekimler mühendisler fizik hukuk ve iş teftiş müfettişi gibi alanında uzman arkadaşlarımız görev almıştır Güncel hemen tüm kaynakların kullanıldığı kitabımızın İSG alanında çalışan işyeri hekimlerimize iş güvenliği uzmanlarımıza diğer sağlık personelimize ve İSG eğitmeni tüm meslektaşlarımıza yararlı olmasını umuyoruz Yaşam ve iş koşullarımız ile yasal değişikliler ve İSG alanındaki gelişmeler süreklidir Bu değişiklikler ve saha eğitmeni uygulayıcısı İSG profesyonellerinin katkıları ile kitabımızı en geç iki yılda bir yenileyeceğimizi bildirmek isteriz Kitabımıza bu yönde katkıda bulunacak olan meslektaşlarımızı da ilgili baskımızda sizlerle paylaşacağız Sizin yorumlarınız ve katkılarınız bizim için çok önemlidir Lütfen aşağıda belirtilen iletişim yollarından birisi ile bize ulaşınız Kitabımızın İSG profesyonelleri başta olmak üzere ilgili tüm akademisyen eğitmen öğrenci ve çalışanlarımıza yararlı olması dileğiyle saygı ve sevgilerimizi sunuyorum Adana 2016

İçindekiler Bölüm 1 İş Sağlığı ve Güvenliği Tarihçesi İlkeleri Hakan DEMİRHİNDİ Bölüm 2 İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı Zeki OKUR Bölüm 3 Çalışanların Yasal Hak ve Sorumlulukları Zeki OKUR Bölüm 4 Çalışma Ortamının Fiziksel Risk Etkenleri Halim İŞSEVER Gözde ÖZTAN Tuğçe İŞSEVER Bölüm 5 Çalışma Ortamının Kimyasal Risk Etkenleri Emel YILDIZ Mesut BAŞIBÜYÜK Bölüm 6 Çalışma Ortamının Biyolojik Risk Etkenleri Ertan KARA Bölüm 7 Çalışma Ortamının Psiko Sosyal Risk Etkenleri Ferdi TANIR Bölüm 8 Çalışma Ortamının Ergonomik Risk Etkenleri Rengin GÜZEL Aylin SARIYILDIZ Bölüm 9 Çalışma Ortamının Toz Etkenleri Abdulkadir ÜRÜNVEREN Bölüm 10 İşyerinde Risk Yönetimi ve Değerlendirmesi Ali KOKANGÜL Bölüm 11 Çalışma Ortamı Gözetimi Emel Ceyhun SABIR Bölüm 12 Çalışanların Sağlık Gözetimi Mehmet Tibet ATLI Bölüm 13 İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi Hizmetleri Rahime KAÇMAZ Bölüm 14 İş Sağlığı ve Güvenliği Profesyonelleri İlkay YAVUZ Sevinç ZENGİN Bölüm 15 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu Ferdi TANIR Bölüm 16 Çalışma Yaşamında Özel Risk Grupları Mehmet Tibet ATLI Bölüm 17 İş Hijyeni Halim İŞSEVER Tuğçe İŞSEVER Gözde ÖZTAN Bölüm 18 İş Kazaları ve Korunma Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 19 Meslek Hastalıkları ve İşle İlgili Hastalıklar Ferruh Niyazi AYOĞLU Bilgehan AÇIKGÖZ Bölüm 20 Meslekler Kanserler Ferruh Niyazi AYOĞLU Bilgehan AÇIKGÖZ Bölüm 21 Acil Durum Planı Tahliye ve Kurtarma Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 22 Yangın Güvenliği ve Patlamadan Korunma Cemal KOZACI Kemal ÜÇÜNCÜ Bölüm 23 Elektrikle İlgili Tehlikeler Riskler ve Önlemler Ahmet TEKE Bölüm 24 İş Ekipmanlarının Güvenli Kullanımı Ali BAYAT Bölüm 25 Kişisel Koruyucu Donanım Kullanımı Ali BAYAT Bölüm 26 Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Fatih ZENGİN Bölüm 27 Elle Kaldırma ve Taşımada Çalışan Sağlığı ve Güvenliği Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 28 Ekranlı Araçlarla Çalışmada Çalışan Sağlığı ve Güvenliği Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 29 İlk Yardım Azade SARI Zeynep KEKEÇ Bölüm 30 Tütün Ürünlerinin Zararları ve Pasif Etkilenme Nureddin ÖZDENER Bölüm 31 Yüksekte Çalışmalarda Çalışan Güvenliği Serkan AYDINLI Bölüm 32 Laboratuvarlarda Güvenli Çalışma İlkeleri Emel YILDIZ Bölüm 33 İş Makinelerinde Çalışan Güvenliği Abdulkadir YAŞAR Bölüm 34 Radyasyonlu Ortamda Sağlık ve Güvenlik Ahmet YILMAZ Bölüm 35 Havalandırma İklimlendirmede Sağlık ve Güvenlik Engin PINAR Bölüm 36 Basınçlı Kaplarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik A Serdar GÜLTEK Nuri Egemen YILMAZ Bölüm 37 Kaynak İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Ahmet Mahmut KILIÇ Bölüm 38 Kapalı Alan Çalışmalarında Sağlık ve Güvenlik Özen KILIÇ Bölüm 39 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri Mesut BAŞIBÜYÜK Bölüm 40 İş Sağlığı ve Güvenliği Epidemiyolojisi Burak METE Bölüm 41 İşyerinde Sağlığın Geliştirilmesi Zühtü ŞAHİN Bölüm 42 İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürü Ersin NAZLICAN Bölüm 43 İşyerinde Sağlık Eğitimi ve Sağlık Okuryazarlığı Burak METE Bölüm 44 İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinin Denetimi Semiha DOSTLAR Bölüm 45 Mesleki Solunum Sistemi Hastalıkları Oya BAYDAR TOPRAK Bölüm 46 Mesleki Kalp Damar Sistemi Hastalıkları Çağlar Emre ÇAĞLIYAN Murat Türkeün ILGINEL Bölüm 47 Mesleki Sinir Sistemi Hastalıkları Ahmet Turan EVLİCE Zeynep ŞANLI Bölüm 48 Mesleki Üro Genital Sistem Hastalıkları İbrahim Atilla ARIDOĞAN Nebil AKDOĞAN Bölüm 49 Mesleki Deri Hastalıkları Dilek DAŞGIN Bilge F KARAMAN